Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

गान्धारीपुत्रोत्पत्तिः — The Birth of Gāndhārī’s Hundred Sons (and Yuyutsu); Omens and Counsel on Succession

अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्नं दस्यथव: कुरुसत्तम,जनमेजय! उन चोरोंका बहुत-से सैनिक पीछा कर रहे थे। कुरुश्रेष्ठी! वे दस्यु वह चोरीका माल महर्षिके आश्रममें रखकर भयके मारे प्रजा-रक्षक सेनाके आनेके पहले वहीं कहीं छिप गये। उनके छिप जानेपर रक्षकोंकी सेना शीघ्रतापूर्वक वहाँ आ पहुँची। राजन! चोरोंका पीछा करनेवाले लोगोंने इस प्रकार तपस्यामें लगे हुए उन महर्षिको जब वहाँ देखा, तो पूछा कि “द्विजश्रेष्ठ। बताइये, चोर किस रास्तेसे भगे हैं? जिससे वही मार्ग पकड़कर हम तीव्र गतिसे उनका पीछा करें”

Vaiśampāyana uvāca: anusāryamāṇā bahubhir rakṣibhir bharatarṣabha, te tasyāvasathe lopnaṃ dasyavaḥ kurusattama janamejaya; bhayāt prajā-rakṣa-senāyā āgamanāt pūrvam eva tatraiva kvacid apakrāntāḥ. teṣāṃ nilīnānāṃ rakṣiṇāṃ senā śīghram upāgamat. rājann, corān anusarantāḥ te janāḥ tapasyāyāṃ ratān taṃ maharṣiṃ dṛṣṭvā papracchuḥ—“dvijaśreṣṭha, brūhi, kena mārgeṇa corāḥ palāyitāḥ, yena vayaṃ tam eva mārgaṃ gṛhītvā tvarayā teṣāṃ paścād gacchema.”

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่ภารตะ เหล่าทหารรักษาการณ์จำนวนมากกำลังไล่ติดตามพวกโจรเหล่านั้นอยู่ โอ้ผู้เลิศในหมู่กุรุ โอ้ชนเมชยะ พวกดัสยูผู้หวาดกลัวได้นำทรัพย์ที่ลักมาไปวางไว้ ณ อาศรมของมหาฤๅษี แล้วหลบซ่อนอยู่ใกล้ ๆ ก่อนที่กองกำลังพิทักษ์ของพระราชาจะมาถึง ครั้นพวกมันซ่อนตัวแล้ว กองทหารรักษาการณ์ก็มาถึงที่นั้นโดยเร็ว เมื่อเห็นฤๅษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะกำลังตั้งมั่นในสมาธิ พวกผู้ไล่ตามจึงถามว่า ‘โอ้ทวิชผู้ประเสริฐ โปรดบอกเถิด—พวกโจรหนีไปทางใด? เราจะจับทางนั้นแล้วไล่ตามโดยเร็ว’”

अनुसार्यमाणाbeing pursued/followed
अनुसार्यमाणा:
Karta
TypeAdjective
Rootअनु + √सृ (सरणे)
FormFeminine, Nominative, Singular, शानच् (present passive participle)
बहुभिःby many
बहुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
रक्षिभिःby guards/protectors
रक्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरक्षिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत + ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्यof him/of that (sage)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
आवसथेin the dwelling/hermitage
आवसथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआवसथ
FormMasculine, Locative, Singular
लोप्नम्the stolen goods/booty
लोप्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोप्न (स्तेन्य/लोपनीय द्रव्य)
FormNeuter, Accusative, Singular
दस्यवःrobbers/bandits
दस्यवः:
Karta
TypeNoun
Rootदस्यु
FormMasculine, Nominative, Plural
कुरुसत्तमO best of the Kurus
कुरुसत्तम:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरु + सत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
G
guards (rakṣa-senā)
T
thieves/bandits (dasyavaḥ/corāḥ)
A
a great sage (maharṣi)
H
hermitage/āśrama (avasatha)

Educational Q&A

The verse sets up a classic dharma-conflict: society’s protectors seek justice, while a sage devoted to austerity is drawn into a morally charged question about truth-telling that may enable harm. It highlights how even a renunciant can be confronted by competing duties—truth, non-injury, and social order.

Robbers, chased by guards, stash stolen goods at a sage’s hermitage and hide nearby. The pursuing guards arrive and, seeing the sage, ask him which route the thieves took so they can continue the chase quickly.