Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

आदि पर्व — अध्याय १०६

Pāṇḍu’s Gifts, Forest Residence, and Vidura’s Marriage

निशम्य तद्‌ वचो मातुर्व्यास: सत्यवतीसुतः । नागायुतसमप्राणो विद्वान्‌ राजर्षिसत्तम:,माताका यह वचन सुनकर सत्यवतीनन्दन व्यासजी बोले--'माँ! वह दस हजार हाथियोंके समान बलवान, विद्वान, राजर्षियोंमें श्रेष्ठ परम सौभाग्यशाली, महापराक्रमी तथा अत्यन्त बुद्धिमान्‌ होगा। उस महामनाके भी सौ पुत्र होंगे

niśamya tad vaco mātur vyāsaḥ satyavatīsutaḥ | nāgāyutasamaprāṇo vidvān rājarṣisattamaḥ |

ไวศัมปายนะกล่าวว่า ครั้นได้ยินถ้อยคำของมารดาแล้ว วยาสะโอรสแห่งสัตยวตีจึงกล่าวว่า “แม่เอ๋ย! กุมารที่จะบังเกิดจักมีกำลังดุจช้างหมื่นเชือก เป็นผู้ทรงวิชา เป็นยอดแห่งราชฤๅษี เปี่ยมมหาโชค มีมหาวีรภาพ และปัญญาเลิศยิ่ง; อีกทั้งมหาตมะผู้นั้นจักมีโอรสหนึ่งร้อยคนด้วย”

निशम्यhaving heard
निशम्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootनिशम् (धातु)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययार्थे अव्ययभावः), कर्तरि, having heard
तत्that
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
वचःspeech, words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
मातुःof (his) mother
मातुः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Singular
व्यासःVyasa
व्यासः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यवतीसुतःson of Satyavati
सत्यवतीसुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसत्यवती-सुत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
नागायुतसमप्राणःhaving strength equal to ten thousand elephants
नागायुतसमप्राणः:
Karta
TypeAdjective
Rootनाग-अयुत-सम-प्राण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
विद्वान्learned, wise
विद्वान्:
Karta
TypeAdjective
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
राजर्षिसत्तमःbest among royal sages
राजर्षिसत्तमः:
Karta
TypeAdjective
Rootराजर्षि-सत्तम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
V
Vyāsa (Kṛṣṇa Dvaipāyana)
S
Satyavatī
M
mother (mātā)

Educational Q&A

The verse presents an ideal of rulership where extraordinary physical power is paired with learning and the stature of a rājarṣi; greatness is not merely might, but might guided by wisdom and dharmic fitness for lineage and governance.

Vaiśaṃpāyana narrates that Vyāsa, after hearing his mother’s request/words, responds with a prophetic description of the future child’s qualities—strength, learning, and preeminence among royal sages—setting expectations for an heir of exceptional capability.