Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)

सान्त्वपूर्व मुनिश्रेष्ठ: कामार्तो मधुरं वच: । उक्त जन्म कुलं महामस्मि दाशसुतेत्यहम्‌,“एक दिन मैं उसी नावपर गयी हुई थी। उन दिनों मेरे यौवनका प्रारम्भ था। उसी समय थधर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ बुद्धिमान्‌ महर्षि पराशर यमुना नदी पार करनेके लिये मेरी नावपर आये। मैं उन्हें पार ले जा रही थी, तबतक वे मुनिश्रेष्ठ काम-पीड़ित हो मेरे पास आ मुझे समझाते हुए मधुर वाणीमें बोले और उन्होंने मुझसे अपने जन्म और कुलका परिचय दिया। इसपर मैंने कहा--'भगवन्‌! मैं तो निषादकी पुत्री हूँ"

sāntvapūrvaṁ muniśreṣṭhaḥ kāmārto madhuraṁ vacaḥ | ukta-janma-kulaṁ mahām asmi dāśasūtety aham ||

ครั้นแล้วฤๅษีผู้ประเสริฐ ผู้ถูกความใคร่ครอบงำ ได้กล่าวถ้อยคำอ่อนโยนไพเราะแก่ข้าพเจ้า โดยบอกกำเนิดและวงศ์ตระกูลของตนก่อน ข้าพเจ้าจึงทูลตอบว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นธิดาแห่งนีษาทะ (ชาวประมง) จริงแท้”

सान्त्वपूर्वम्with prior conciliation / preceded by soothing words
सान्त्वपूर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसान्त्वपूर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
मुनिश्रेष्ठःthe best of sages
मुनिश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनिश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
कामार्तःafflicted by desire
कामार्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootकामार्त
FormMasculine, Nominative, Singular
मधुरम्sweet
मधुरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमधुर
FormNeuter, Accusative, Singular
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive), Active
जन्मbirth
जन्म:
Karma
TypeNoun
Rootजन्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
कुलम्family/lineage
कुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Accusative, Singular
महान्great
महान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिI am
अस्मि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
दाशसुताdaughter of a fisherman
दाशसुता:
TypeNoun
Rootदाशसुता
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus/quoting
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
muniśreṣṭha (the sage, contextually Paraśara)
N
Niṣāda
D
dāśasūtā (the boatman/fisher-girl, contextually Satyavatī)

Educational Q&A

The verse highlights how persuasion and self-presentation (declaring one’s lineage) can be used to soften resistance, while also foregrounding ethical tension: desire seeks expression, yet social identity and propriety shape the response.

A sage, overcome by desire, addresses the young boatwoman with gentle, sweet speech and introduces his own lineage; she replies by stating her own social origin—she is a dāśasūtā, the daughter of a Niṣāda/fisherfolk family.