Shloka 5
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
न ते शक््यमनाख्यातुमापद्धर्म तथाविधम् । त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गति:,'ऐसे आपद्धर्मको देखकर वह बात तुम्हें बताये बिना मैं नहीं रह सकती। तुम्हीं हमारे कुलमें मूर्तिमान् धर्म हो, तुम्हीं सत्य हो और तुम्हीं परम गति हो
na te śakyam anākhyātum āpaddharma tathāvidham | tvam eva naḥ kule dharmas tvaṃ satyaṃ tvaṃ parā gatiḥ ||
“เมื่อเห็นธรรมะยามคับขันเช่นนี้ ข้าพเจ้ามิอาจอดกลั้นไม่กล่าวแก่ท่านได้ ในสกุลของเรา ท่านคือธรรมะที่มีชีวิต ท่านคือสัจจะ และท่านคือที่พึ่งสูงสุด—คือปลายทางอันประเสริฐยิ่ง”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
In moments of crisis (āpaddharma), moral guidance must be spoken plainly to the rightful moral authority; the verse elevates dharma and satya as embodied in a person who serves as the community’s highest refuge.
The speaker insists that they cannot keep silent about a pressing matter of emergency ethics and addresses the listener with reverence, declaring them the very dharma and truth of the family and the ultimate refuge.