Shloka 93
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
इत्येवं प्रब्र॒ुवन्तस्ते हसन्ति सम नृपाधमा: । वहाँ जो नीच स्वभावके नरेश एकत्र थे, वे आपसमें ये बातें कहते हुए उनकी हँसी उड़ाने लगे--“भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीष्म तो बड़े धर्मात्मा सुने जाते थे। ये बूढ़े हो गये हैं, शरीरमें झुर्रियाँ पड़ गयी हैं, सिरके बाल सफेद हो चुके हैं; फिर क्या कारण है कि यहाँ आये हैं? ये तो बड़े निर्लज्ज जान पड़ते हैं। अपनी प्रतिज्ञा झूठी करके ये लोगोंमें क्या कहेंगे-- कैसे मुँह दिखायेंगे? भूमण्डलमें व्यर्थ ही यह बात फैल गयी है कि भीष्मजी ब्रह्मचारी हैं!
ity evaṁ prabrūvantaste hasanti sama nṛpādhamāḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—เมื่อพูดกันไปมาดังนี้ บรรดากษัตริย์ผู้ต่ำช้าที่มาชุมนุมกันก็พากันหัวเราะและเยาะเย้ยภีษมะ พวกเขากล่าวว่า “ภีษมะเลื่องชื่อในหมู่ภารตะว่าเป็นผู้ทรงธรรม บัดนี้เขาแก่ชราแล้ว ร่างกายเหี่ยวย่น ผมเผ้าหงอกขาว; แล้วเหตุใดจึงมาที่นี่? ดูช่างไร้ยางอาย หากเขาทำลายสัตย์ปฏิญาณ เขาจะกล่าวสิ่งใดต่อหน้าผู้คน—จะเอาหน้าไปไว้ที่ไหน? กิตติศัพท์ว่า ‘ภีษมะเป็นพรหมจารีตลอดชีวิต’ ที่แพร่ไปทั่วพิภพ ก็กลายเป็นเรื่องเปล่าประโยชน์!”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical contrast: true dharma is steady and inward, while the ignoble delight in public ridicule and judge virtue by appearances. It also underscores how vows and reputation become targets for envy and malice, testing the steadfastness of the righteous.
Vaiśampāyana narrates that a group of ignoble kings, assembled together, mock and laugh while talking among themselves—specifically deriding Bhīṣma’s age and insinuating that his famed vow (especially celibacy) is compromised, thereby attempting to shame him publicly.