Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow

एवं धर्मेण धर्मज्ञ: कृत्वा कर्मातिमानुषम्‌ | भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे,धर्मज्ञ एवं जितात्मा भीष्मजी इस प्रकार धर्मपूर्वक अलौकिक पराक्रम करके माता सत्यवतीसे सलाह ले एक निश्चयपर पहुँचकर भाई विचित्रवीर्यके विवाहकी तैयारी करने लगे। काशिराजकी उन कन्याओंमें जो सबसे बड़ी थी, वह बड़ी सती-साध्वी थी। उसने जब सुना कि भीष्मजी मेरा विवाह अपने छोटे भाईके साथ करेंगे, तब वह उनसे हँसती हुई इस प्रकार बोली--

evaṁ dharmeṇa dharmajñaḥ kṛtvā karmātimānuṣam | bhrātur vicitravīryasya vivāhāyopacakrame ||

ดังนี้ ภีษมะผู้รู้ธรรม ครั้นได้กระทำกิจอันยิ่งใหญ่เกินวิสัยมนุษย์โดยชอบธรรมแล้ว ก็เริ่มจัดการเตรียมพิธีอภิเษกสมรสให้แก่น้องชายวิจิตรวีรยะ

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
धर्मेणby/with righteousness; according to dharma
धर्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
धर्मज्ञःknower of dharma
धर्मज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
कर्मdeed; act
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
अतिमानुषम्superhuman
अतिमानुषम्:
TypeAdjective
Rootअतिमानुष
FormNeuter, Accusative, Singular
भ्रातुःof (his) brother
भ्रातुः:
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Genitive, Singular
विचित्रवीर्यस्यof Vichitravīrya
विचित्रवीर्यस्य:
TypeNoun
Rootविचित्रवीर्य
FormMasculine, Genitive, Singular
विवाहायfor the marriage
विवाहाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootविवाह
FormMasculine, Dative, Singular
उपचक्रमेhe began; he set about
उपचक्रमे:
TypeVerb
Rootउप-क्रम्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīṣma
V
Vicitravīrya

Educational Q&A

Extraordinary power and success are presented as meaningful only when guided by dharma—here, Bhīṣma’s superhuman deed culminates not in personal gain but in fulfilling familial and dynastic responsibility through a rightful marriage arrangement.

After accomplishing a remarkable feat in a dharmic manner, Bhīṣma turns to the practical next step: initiating preparations to secure his brother Vicitravīrya’s marriage, advancing the continuity and stability of the Kuru line.