Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow

ताराणामिव सम्पातो बभूव जनमेजय । भूषणानां च सर्वेषां कवचानां च सर्वश:,जनमेजय! जल्दबाजीके कारण उन सबके आभूषण और कवच इधर-उधर गिर पड़ते थे। उस समय ऐसा जान पड़ता था, मानो आकाशमण्डलसे तारे टूट-टूटकर गिर रहे हों। कितने ही योद्धाओंके कवच और गहने इधर-उधर बिखर गये। क्रोध और अमर्षके कारण उनकी भौंहें टेढ़ी और आँखें लाल हो गयी थीं। सारथियोंने सुन्दर रथ सजाकर उनमें सुन्दर अश्व जोत दिये थे। उन रथोंपर बैठकर सब प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंसे सम्पन्न हो हथियार उठाये हुए उन वीरोंने जाते हुए कुरुनन्दन भीष्मजीका पीछा किया। जनमेजय! तदनन्तर उन राजाओं और भीष्मजीका घोर संग्राम हुआ। भीष्मजी अकेले थे और राजालोग बहुत। उनमें रोंगटे खड़े कर देनेवाला भयंकर संग्राम छिड़ गया

tārāṇām iva sampāto babhūva janamejaya | bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kavacānāṃ ca sarvaśaḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ชนเมชยะ ด้วยความรีบร้อน เครื่องประดับและเกราะของพวกเขากระจัดกระจายตกลงทั่วทุกทิศ ราวกับดวงดาวหลุดร่วงจากท้องฟ้า”

ताराणाम्of stars
ताराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतारा
FormFeminine, Genitive, Plural
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सम्पातःa falling down; a shower/fall
सम्पातः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्पात
FormMasculine, Nominative, Singular
बभूवbecame/occurred
बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular
भूषणानाम्of ornaments
भूषणानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूषण
FormNeuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Genitive, Plural
कवचानाम्of armours
कवचानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकवच
FormNeuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सर्वशःon all sides; everywhere; in every way
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
T
tārāḥ (stars)
B
bhūṣaṇāni (ornaments)
K
kavacāni (armours)

Educational Q&A

The verse uses a vivid simile to show how quickly order and outward markers of status (ornaments) and even protection (armour) can be disrupted when anger and conflict surge. It implicitly cautions that haste and wrath make even the prepared vulnerable, and that war overturns normal decorum.

As warriors rush into a fierce confrontation, their ornaments and armours are seen falling and scattering in all directions, compared to stars dropping from the sky. The narrator addresses Janamejaya to heighten the immediacy and scale of the tumult.