Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Narmadā-māhātmya: Amarakāṇṭaka, Jāleśvara, Kapilā–Viśalyakaraṇī, and the Supreme Purifying Power of Darśana

मार्कण्डेय उवाच नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद् विनिः सृता / तारयेत् सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

mārkaṇḍeya uvāca narmadā saritāṃ śreṣṭhā rudradehād viniḥ sṛtā / tārayet sarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

มารกัณฑेयะกล่าวว่า “ในบรรดาสายน้ำทั้งหลาย นรมทาเป็นผู้ประเสริฐสุด นางหลั่งออกมาจากกายแห่งรุทระ นางยังสรรพสัตว์ทั้งปวง—ทั้งอยู่กับที่และเคลื่อนไหว—ให้ข้ามพ้นได้”

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
नर्मदाNarmadā
नर्मदा:
कर्ता (Karta/Subject; of implied ‘अस्ति’)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सरिताम्of rivers
सरिताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
श्रेष्ठाbest
श्रेष्ठा:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘नर्मदा’ इत्यस्य विशेषणम्
रुद्रदेहात्from Rudra’s body
रुद्रदेहात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: रुद्रस्य देहः → तस्मात् (from Rudra's body)
विनिःसृताflowed forth/emerged
विनिःसृता:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootनि-√सृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formउपसर्गयुक्त-भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘नर्मदा’ इत्यस्य विशेषणम्
तारयेत्would ferry across/save
तारयेत्:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु) (तारयति-णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative stem ‘तारय-’)
सर्वभूतानिall beings
सर्वभूतानि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः: सर्वाणि भूतानि
स्थावराणिimmobile
स्थावराणि:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘भूतानि’ इत्यस्य विशेषणम्
चराणिmobile
चराणि:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘भूतानि’ इत्यस्य विशेषणम्
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

Sage Mārkaṇḍeya

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mārkaṇḍeya
N
Narmadā
R
Rudra (Śiva)

FAQs

Indirectly: it presents liberation (tāraṇa, “crossing over”) as possible through contact with a divinely sourced tīrtha, implying that grace and purification remove coverings over the Self rather than “creating” liberation anew.

This verse emphasizes tīrtha-sevā—pilgrimage, reverent bathing, and purification—as supportive disciplines that prepare the practitioner for higher Yoga (such as Pāśupata-oriented devotion and contemplation found elsewhere in the Kurma Purana).

By grounding salvific power in a Śaiva source (Rudra’s body) within a Purāṇic text that also teaches Vaiṣṇava theology, it reflects the Kurma Purana’s synthesis: liberation is upheld through shared divine agency rather than sectarian opposition.