Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

Virocana–Bali, Aditi’s Tapas, and the Vāmana–Trivikrama Episode

तमब्रवीद् भगवानादिकर्ता भूत्वा पुनर्वामनो वासुदेवः / ममैव दैत्याधिपते ऽधुनेदं लोकत्रयं भवता भावदत्तम्

tamabravīd bhagavānādikartā bhūtvā punarvāmano vāsudevaḥ / mamaiva daityādhipate 'dhunedaṃ lokatrayaṃ bhavatā bhāvadattam

แล้วพระผู้เป็นเจ้า ผู้เป็นปฐมผู้สร้าง คือวาสุเทวะ ครั้นกลับทรงเป็นวามนะ ตรัสว่า “โอ้เจ้าแห่งไทตยะ บัดนี้ไตรโลกนี้ท่านได้ถวายแก่เราแล้ว ด้วยศรัทธาภักติและเจตนาบริสุทธิ์แท้จริง”

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आदि-कर्ताthe prime creator
आदि-कर्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आदिः यस्य कर्ता/आदौ कर्ता)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (absolutive/gerund), ‘having become’
पुनःagain
पुनः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
वामनःVāmana (the dwarf form)
वामनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वासुदेवःVāsudeva
वासुदेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ममof me / my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (genitive pronoun)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle of emphasis)
दैत्य-अधिपतेO lord of the Daityas
दैत्य-अधिपते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दैत्यानाम् अधिपतिः)
अधुनाnow
अधुना:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
लोक-त्रयम्the three worlds
लोक-त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः लोकाः)
भवताby you
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific ‘by you’)
भाव-दत्तम्given by you
भाव-दत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभाव (प्रातिपदिक) + दत्त (कृदन्त, दा-धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भवता दत्तम्)

Lord Vāmana (Vāsudeva/Viṣṇu)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

V
Vāmana
V
Vāsudeva
B
Bali
D
Daityas
L
Lokatraya (three worlds)

FAQs

By identifying Vāsudeva as the ādikartā (primordial source) who pervades cosmic sovereignty (lokatraya), the verse frames the Supreme as the ultimate possessor beyond transient rulership—hinting that all power returns to the One Reality.

No specific technique is taught here; the verse emphasizes bhāva (inner intention) behind dāna and surrender—an inner discipline aligned with yogic purification where motive and offering are made God-centered.

While Śiva is not named, the Kurma Purana’s synthesis is reflected in the stress on bhāva and dharma: sovereignty is subordinated to the Supreme Lord—an idea compatible with the text’s broader non-sectarian (Śaiva–Vaiṣṇava) theological unity.