Previous Verse
Next Verse

Shloka 115

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

भूमि लेखावृतः सूर्यः पूर्णामावास्ययोः सदा / न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

bhūmi lekhāvṛtaḥ sūryaḥ pūrṇāmāvāsyayoḥ sadā / na dṛśyate yathākālaṃ śīghramastamupaiti ca

ในวันเพ็ญและวันอมาวสี สุริยะย่อมถูกเส้นขอบแผ่นดินบังอยู่เสมอ; จึงไม่ปรากฏตามกาล และลับไปโดยเร็ว

bhūmiearth
bhūmi:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; used as first member in compound
lekhā-āvṛtaḥcovered/obscured by the (earth’s) edge/line
lekhā-āvṛtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlekhā (प्रातिपदिक) + āvṛta (प्रातिपदिक; √vṛ kta)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; tatpuruṣa: lekhayā āvṛtaḥ (covered by a line/edge)
sūryaḥthe Sun
sūryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana
pūrṇā-amāvāsyayoḥof the full-moon and new-moon (days)
pūrṇā-amāvāsyayoḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpūrṇā (प्रातिपदिक) + amāvāsyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Ṣaṣṭhī (Gen., 6th), Dvivacana (dual); dvandva: pūrṇāyāṃ ca amāvāsyāyāṃ ca (of full-moon and new-moon)
sadāalways
sadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
FormAvyaya; kāla-avyaya (adverb of time)
nanot
na:
Niṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; niṣedha (negation particle)
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa, Ekavacana; ātmanepada; passive sense
yathā-kālamat the proper time
yathā-kālam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + kāla (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva; adverbial: yathā kālam (according to time)
śīghramquickly
śīghram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक/avyaya-prayoga)
FormAvyaya; kriyā-viśeṣaṇa
astamto setting (sunset)
astam:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootasta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.) as adverbial accusative; Dvitīyā (Acc., 2nd), Ekavacana; gati-artha (towards setting)
upaitigoes; approaches
upaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-i (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; samuccaya