Previous Verse
Next Verse

Shloka 114

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नीतिव्यक्तैर्गभस्तिभिः / तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः

uccatvāddṛśyate śīghraṃ nītivyaktairgabhastibhiḥ / tadā dakṣiṇamārgasyo nīyāṃ vithīmupāśritaḥ

เพราะอยู่สูง จึงปรากฏเร็วด้วยรัศมีอันแจ่มชัด; ครานั้นย่อมอาศัยวิถีอันต่ำแห่งมรรคทักษิณา

uccatvātbecause of height/elevation
uccatvāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootuccatva (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Pañcamī (Abl., 5th), Ekavacana; hetu-ablative
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana; ātmanepada; passive sense (is seen)
śīghramquickly
śīghram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक/avyaya-prayoga)
FormAvyaya; kriyā-viśeṣaṇa (adverb)
nīti-vyaktaiḥmade manifest (clearly shown) by proper method
nīti-vyaktaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnīti (प्रातिपदिक) + vyakta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.)? here Instrumental plural agreeing with gabhastibhiḥ (m.): Puṃliṅga, Tṛtīyā (Instr., 3rd), Bahuvacana; karmadhāraya: nītyā vyaktāḥ (made manifest by proper method)
gabhastibhiḥby rays
gabhastibhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootgabhasti (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Tṛtīyā (Instr., 3rd), Bahuvacana
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAvyaya; kāla-avyaya
dakṣiṇa-mārgasyaof the southern path
dakṣiṇa-mārgasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Ṣaṣṭhī (Gen., 6th), Ekavacana; tatpuruṣa: dakṣiṇasya mārgaḥ
nīyāmlower
nīyām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnīyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Dvitīyā (Acc., 2nd), Ekavacana; agrees with vithīm
vithīmtrack; course
vithīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvithī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Dvitīyā (Acc., 2nd), Ekavacana
upāśritaḥhaving resorted to; having taken
upāśritaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa/Predicative (विधेय)
TypeAdjective
Rootupa-ā-śri (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
FormKta-participle, Puṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; predicative to implied subject (candramāḥ/sūryaḥ contextually)