Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Vasiṣṭha-gamana

Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara

मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्

mumocāstraṃ mahāraudraṃ bhārgavaṃ rīpubhīṣaṇam / tenotsṛṣṭātiraudratribhuvanabhayadaprasphuradbhārgavāstrajvālādandahyamānāvaśatanutatayaste nṛpāḥ sādya eva / vāyvastrāvṛttadhūmodgamapaṭalatamomuṣṭadṛṣṭiprasārā bhremurbhūpṛṣṭaloṭhadbahulatamarajogūḍhamātrā muhūrttam

เขาปล่อยอัสตรภารคพอันมหาดุร้าย อันทำให้ศัตรูหวาดผวา. ด้วยเปลวเพลิงของอัสตรภารคพอที่เกรี้ยวกราดยิ่งและทำให้สามโลกสะท้านกลัว เหล่ากษัตริย์ก็ถูกเผาผลาญสิ้นในบัดดล; แล้วความมืดทึบจากม่านควันซึ่งอัสตรวายุพัดวนก็ปิดบังสายตาชั่วครู่ และพวกเขากลิ้งเกลือกบนพื้นดินที่ถูกฝุ่นหนาทึบปกคลุมด้วยความตระหนก.

mumocareleased, discharged
mumoca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√muc (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; Parasmaipada
astrama weapon (missile)
astram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
FormNapुṃsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana
mahā-raudramvery fierce
mahā-raudram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + raudra (प्रातिपदिक)
FormNapुṃsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; विशेषण of astram
bhārgavamBhārgava (of Bhṛgu)
bhārgavam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhārgava (प्रातिपदिक)
FormNapुṃsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; विशेषण of astram (‘of Bhṛgu/Paraśurāma’)
ripu-bhīṣaṇamterrifying to enemies
ripu-bhīṣaṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootripu (प्रातिपदिक) + bhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुṃsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; विशेषण of astram
tenaby that (weapon)
tena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapुṃsaka, Tṛtīyā (3rd), Ekavacana; instrumental
utsṛṣṭa-atiraudra-tribhuvana-bhayada-aprasphurat-bhārgava-astra-jvālābhiḥwith the released, exceedingly fierce, three-world-fear-giving, steadily blazing Bhārgava-weapon flames
utsṛṣṭa-atiraudra-tribhuvana-bhayada-aprasphurat-bhārgava-astra-jvālābhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootut√sṛj (धातु) + ati (अव्यय) + raudra (प्रातिपदिक) + tri-bhuvana (प्रातिपदिक) + bhaya-da (प्रातिपदिक) + a-prasphurat (कृदन्त) + bhārgava (प्रातिपदिक) + astra (प्रातिपदिक) + jvālā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana; instrumental plural ‘with flames’; utsṛṣṭa = kta (released); aprasphurat = present participle (शतृ) with privative a- ‘not flickering/steadily blazing’; bhayada = ‘fear-giving’
dandahyamānāḥbeing burned
dandahyamānāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Root√dah (धातु)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; present passive participle (शानच्) ‘being burned’
avaśa-tanutatayaḥinvoluntarily reduced to thinness (emaciated)
avaśa-tanutatayaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavaśa (प्रातिपदिक) + tanutatī (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; विशेषण of nṛpāḥ; tanutatī = ‘thinness/attenuation’ (state of being emaciated)
tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana
nṛpāḥkings
nṛpāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana
sadyahimmediately
sadyah:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsadyas (अव्यय)
FormAvyaya; adverb
evaindeed, just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle (निपात)
vāyu-astra-āvṛtta-dhūma-udgama-paṭala-tamas-muṣṭa-dṛṣṭi-prasārāḥwhose vision-range was blocked by darkness-masses from smoke-outbursts whirled by the wind-weapon
vāyu-astra-āvṛtta-dhūma-udgama-paṭala-tamas-muṣṭa-dṛṣṭi-prasārāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + astra (प्रातिपदिक) + āvṛtta (कृदन्त) + dhūma (प्रातिपदिक) + udgama (प्रातिपदिक) + paṭala (प्रातिपदिक) + tamas (प्रातिपदिक) + muṣṭa (प्रातिपदिक) + dṛṣṭi (प्रातिपदिक) + prasāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; बहुव्रीहि—‘yeṣāṃ dṛṣṭiprasāraḥ ...’ ; āvṛtta = kta from ā√vṛ ‘covered/whirled’; overall: ‘whose range of sight was clenched/blocked by masses of darkness from smoke-outbursts whirled by the wind-weapon’
bhremuḥreeled, wandered in confusion
bhremuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhram (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana; Parasmaipada
bhū-pṛṣṭa-loṭhat-bahula-tama-rajas-gūḍha-mātrāḥwhose condition was concealed by very dense dust rolling on the earth’s surface
bhū-pṛṣṭa-loṭhat-bahula-tama-rajas-gūḍha-mātrāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhū (प्रातिपदिक) + pṛṣṭha (प्रातिपदिक) + √luṭ/loṭh (धातु, ‘to roll’) + bahula (प्रातिपदिक) + tama (प्रातिपदik) + rajas (प्रातिपदik) + gūḍha (कृदन्त) + mātrā (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; बहुव्रीहि—‘yeṣāṃ mātrā (avasthā) ...’; loṭhat = present participle (शतृ) ‘rolling’; gūḍha = kta from √guh ‘hidden’
muhūrtamfor a moment
muhūrtam:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; accusative of duration (कालपरिमाण)