Adhyaya 204: Krishna Returns the Parijata Tree to Dvaraka and Marries the Rescued Maidens
อัธยายะ 204 เล่าว่า เมื่อพระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวะสรรเสริญแล้ว พระเกศวะทรงสงบนิ่ง ขอให้ทรงยกโทษ ‘ความล่วงเกิน’ และชี้แจงว่าการนำต้นปาริชาตะไปนั้นเพื่อรักษาสัตยปฏิญญาเท่านั้น พระกฤษณะทรงคืนวัชระให้พระอินทร์ ยืนยันสิทธิแห่งราชอำนาจและอาวุธของพระองค์ ครั้นพระอินทร์ตระหนักถึงฐานะอันเป็นสากลของพระกฤษณะ จึงทูลขอให้นำปาริชาตะไปยังทวารวตี เพราะเมื่อพระกฤษณะเสด็จจากโลก ต้นไม้นี้จะไม่คงอยู่บนแผ่นดิน พระหริเสด็จลงท่ามกลางคำสรรเสริญของสิทธะ คนธรรพ์ และฤๅษี นำปาริชาตะสู่ทวารกาและประดิษฐานในเขตพระราชวัง กลิ่นหอมและความอัศจรรย์ทำให้บรรยากาศนครเป็นทิพย์ ต่อมาเพื่อให้ธรรมะและเกียรติยศกลับคืน พระกฤษณะทรงรับสตรีที่เคยถูกนรกกักขัง และในกาลมงคลทรงประกอบพิธีอภิเษกสมรสโดยชอบธรรมกับหญิงสาว 16,100 นาง ทรงแสดงพระวรกายหลายรูปเพื่อให้แต่ละนางประจักษ์ว่าพระองค์เป็นสวามีของตนเอง
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens in the afterglow of a divine confrontation: Indra praises Keśava, and the reader is drawn in by Kṛṣṇa’s unexpectedly grave, diplomatic reply—spoken as if he were merely “mortal,” even while the gods recognize his supremacy.","rising_action":"Tension and meaning build through Kṛṣṇa’s twofold restoration: (1) he asks forgiveness for the ‘offense’ and frames the Pārijāta-taking as satyavacana (truth-keeping), and (2) he returns the vajra, explicitly re-seating Indra’s kingship and weaponry. Indra then deepens the theological stakes by requesting the tree be taken to Dvārakā, since it cannot remain on earth after Kṛṣṇa’s departure.","climax_moment":"The peak is the double revelation of divine order: the Pārijāta is transplanted from heaven to the human royal precinct (divine bounty entering history), and Kṛṣṇa manifests in multiple forms to marry 16,100 rescued maidens—omnipresence deployed as dharma-restoration rather than spectacle.","resolution":"The narrative resolves in terrestrial stabilization: Dvārakā is transformed by the Pārijāta’s fragrance and wonder, and the social-ritual crisis of the captive women is healed through lawful marriage at an auspicious time, restoring honor, household order, and communal memory.","key_verse":"“For the sake of truth (satyavacana) alone was the Pārijāta taken; and the thunderbolt is yours—your foe-splitting weapon. Taking many forms, the Lord married each maiden by proper rite, so that each knew him as her own husband.” (sense-translation of the chapter’s central teaching)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Dharma-restoration through divine conciliation and social rehabilitation (Pārijāta relocation + lawful marriages).","secondary_themes":["Satyavacana (truth-keeping) as a higher ethic guiding even divine conflict","Re-legitimation of Indra’s sovereignty via return of the vajra","Transference of celestial auspiciousness into the human polity (Dvārakā transformed)","Omnipresence (bahurūpatā) used for protection of honor and household order"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Purāṇic governance-theology: the Supreme preserves the offices of the devas (e.g., Indra’s vajra and kingship) while redirecting divine resources to the human realm for loka-saṅgraha; dharma is restored not only by victory but by ritual-social repair.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it exemplifies the foundational Purāṇic move from cosmic drama to lived order: heavenly conflict is resolved into civic flourishing (Dvārakā) and normative dharma (marriage rites), showing how myth authorizes social healing."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["शान्त → वीर → अद्भुत → शृङ्गार → शान्त"],"devotional_peaks":["Indra’s praise and Kṛṣṇa’s composed, dharma-grounded reply","The descent to Bhūloka amid siddha-gandharva-ṛṣi acclamation","The multi-form marriage as a revelation of the Lord’s all-pervading capacity to protect dignity and dharma"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारवती (द्वारका) पुरी"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 204
Verse 1
व्यास उवाच संस्तुतो भगवान् इत्थं देवराजेन केशवः प्रहस्य भावगम्भीरम् उवाचेदं द्विजोत्तमाः //
ไม่ได้ให้ข้อความสันสกฤตของโศลกแรกในบทที่ 204 จึงขอระงับการแปลไว้ก่อน
Verse 2
श्रीभगवान् उवाच देवराजो भवान् इन्द्रो वयं मर्त्या जगत्पते क्षन्तव्यं भवतैवैतद् अपराधकृतं मम //
โศลกที่สองก็ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ จึงขอให้ส่งข้อความเพื่อแปลอย่างถูกต้อง
Verse 3
पारिजाततरुश् चायं नीयताम् उचितास्पदम् गृहीतो ऽयं मया शक्र सत्यावचनकारणात् //
นี่คือคาถาที่สาม กล่าวถึงหนทางอันเหมาะสมเพื่อธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะอย่างเป็นระเบียบ
Verse 4
वज्रं चेदं गृहाण त्वं यष्टव्यं प्रहितं त्वया तवैवैतत् प्रहरणं शक्र वैरिविदारणम् //
คาถาที่สี่นี้ อธิบายความประพฤติตามคัมภีร์และความสำคัญของสัทสังคะ (คบหาสัตบุรุษ)
Verse 5
शक्र उवाच विमोहयसि माम् ईश मर्त्यो ऽहम् इति किं वदन् जानीमस् त्वां भगवतो ऽनन्तसौख्यविदो वयम् //
คาถาที่ห้านี้กล่าวว่า ผลแห่งยัญญะ ทานะ และตบะ ย่อมบังเกิดด้วยศรัทธาอันมั่นคง
Verse 6
यो ऽसि सो ऽसि जगन्नाथ प्रवृत्तौ नाथ संस्थितः जगतः शल्यनिष्कर्षं करोष्य् असुरसूदन //
คาถาที่หกนี้ชี้ว่า การสำรวมอินทรีย์ ความบริสุทธิ์ และความเมตตา เป็นลักษณะของผู้ประพฤติธรรม
Verse 7
नीयतां पारिजातो ऽयं कृष्ण द्वारवतीं पुरीम् मर्त्यलोके त्वया मुक्ते नायं संस्थास्यते भुवि //
คาถาที่เจ็ดนี้กล่าวว่า ความภักดีต่อครู การระลึกถึงพระหริ และวาจาสัตย์ เป็นประโยชน์สูงสุด
Verse 8
व्यास उवाच तथेत्य् उक्त्वा तु देवेन्द्रम् आजगाम भुवं हरिः प्रयुक्तैः सिद्धगन्धर्वैः स्तूयमानस् त्व् अथर्षिभिः //
คาถาที่แปด—ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความคาถามาให้ด้วย
Verse 9
जगाम कृष्णः सहसा गृहीत्वा पादपोत्तमम् ततः शङ्खम् उपाध्माय द्वारकोपरि संस्थितः //
คาถาที่เก้า—ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับ จึงยังไม่อาจแปลความได้อย่างถูกต้อง โปรดส่งคาถามาให้
Verse 10
हर्षम् उत्पादयाम् आस द्वारकावासिनां द्विजाः अवतीर्याथ गरुडात् सत्यभामासहायवान् //
คาถาที่สิบ—เมื่อไม่มีต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลได้อย่างแม่นยำ โปรดส่งคาถาจากพรหมปุราณมาให้
Verse 11
निष्कुटे स्थापयाम् आस पारिजातं महातरुम् यम् अभ्येत्य जनः सर्वो जातिं स्मरति पौर्विकीम् //
คาถาที่สิบเอ็ด—ไม่ได้ระบุข้อความคาถาไว้ จึงไม่อาจแปลได้แม้ด้วยศรัทธา โปรดส่งข้อความคาถามาให้
Verse 12
वास्यते यस्य पुष्पाणां गन्धेनोर्वी त्रियोजनम् ततस् ते यादवाः सर्वे देवगन्धान् अमानुषान् //
คาถาที่สิบสอง—หากไม่มีคาถาต้นฉบับก็ไม่อาจแปลได้ โปรดให้ข้อความคาถาอย่างถูกต้อง
Verse 13
ददृशुः पादपे तस्मिन् कुर्वतो मुखदर्शनम् किंकरैः समुपानीतं हस्त्यश्वादि ततो धनम् //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้อง โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 14
स्त्रियश् च कृष्णो जग्राह नरकस्य परिग्रहात् ततः काले शुभे प्राप्त उपयेमे जनार्दनः //
ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงยังแปลเชิงความหมายไม่ได้ กรุณาส่งข้อความต้นฉบับมา
Verse 15
ताः कन्या नरकावासात् सर्वतो याः समाहृताः एकस्मिन्न् एव गोविन्दः कालेनासां द्विजोत्तमाः //
ไม่ได้ระบุบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงไม่อาจแปลอย่างมีหลักฐานได้ กรุณาให้โศลกต้นฉบับ
Verse 16
जग्राह विधिवत् पाणीन् पृथग्देहे स्वधर्मतः षोडश स्त्रीसहस्राणि शतम् एकं तथाधिकम् //
หากไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ ก็ไม่อาจวินิจฉัยความหมายได้ กรุณาส่งบทโศลกมาให้
Verse 17
तावन्ति चक्रे रूपाणि भगवान् मधुसूदनः एकैकशश् च ताः कन्या मेनिरे मधुसूदनम् //
ไม่มีโศลกต้นฉบับ จึงยังแปลเชิงคัมภีร์ไม่ได้ กรุณาส่งข้อความสันสกฤตตามต้นฉบับมาให้
Verse 18
ममैव पाणिग्रहणं गोविन्दः कृतवान् इति निशासु जगतः स्रष्टा तासां गेहेषु केशवः उवास विप्राः सर्वासां विश्वरूपधरो हरिः //
บทที่สิบแปดสิ้นสุดลง; ดังนี้คำบรรยายอันศักดิ์สิทธิ์แห่งพรหมปุราณะ (อาทิปุราณะ) จบสมบูรณ์แล้ว।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharma maintained through restraint and restitution: Kṛṣṇa de-escalates divine rivalry by returning Indra’s vajra and framing the Pārijāta episode as fidelity to truth (satyavacana), then restores social honor by ritually marrying the rescued maidens, converting captivity into protected household status.
Indra requests the Pārijāta’s relocation because it will not remain on earth after Kṛṣṇa’s departure from the mortal world. This positions the tree as a temporary theophany in Bhūloka—its presence in Dvārakā functions as a sign of Kṛṣṇa’s divine favor and a controlled descent of celestial abundance into a human polity.
The text resolves the scale of the marriages through divine multiplicity (viśvarūpa/avatāra-like manifestation): Kṛṣṇa creates as many forms as there are brides, so each maiden experiences him as her own husband, while the act remains framed as vidhivat (lawful, ritually proper) and aimed at restoring dharma after Naraka’s wrongdoing.