Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Nimi Questions the Yogendras: Varṇāśrama’s Purpose, Ritualism’s Fall, and Yuga-Avatāras with Kali-yuga Saṅkīrtana

श्रीकरभाजन उवाच कृतं त्रेता द्वापरं च कलिरित्येषु केशव: । नानावर्णाभिधाकारो नानैव विधिनेज्यते ॥ २० ॥

śrī-karabhājana uvāca kṛtaṁ tretā dvāparaṁ ca kalir ity eṣu keśavaḥ nānā-varṇābhidhākāro nānaiva vidhinejyate

ศรีกรภาชนะกล่าวว่า ในกฤตะ เทรตา ทวาประ และกาลียุค พระเกศวะทรงปรากฏด้วยสีผิว พระนาม และพระรูปหลากหลาย จึงทรงได้รับการบูชาด้วยวิธีต่าง ๆ กัน

श्रीrevered
श्री:
Sambodhana (सम्बोधन/Title)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; शीर्षक-रूपेण (honorific)
करभाजनःKarabhājana (sage)
करभाजनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकरभाजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; परस्मैपदम्
कृतम्Kṛta-yuga
कृतम्:
Adhikarana (अधिकरण/Topic)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; युगनाम
त्रेताTretā-yuga
त्रेता:
Adhikarana (अधिकरण/Topic)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; युगनाम
द्वापरम्Dvāpara-yuga
द्वापरम्:
Adhikarana (अधिकरण/Topic)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; युगनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
कलिःKali-yuga
कलिः:
Adhikarana (अधिकरण/Topic)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; युगनाम
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
एषुin these (yugas)
एषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी बहुवचनम्; सर्वनाम
केशवःKeśava (the Lord)
केशवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
नानावर्णाभिधाकारःhaving various names and forms according to (different) varṇas
नानावर्णाभिधाकारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक) + अभिधा (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक) → नानावर्णाभिधाकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् (केशवः इति)
नानाvariously
नाना:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: variously)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (particle: only/indeed)
विधिनाby (various) procedures
विधिना:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम्
ईज्यतेis worshiped
ईज्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√यज् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)
K
Karabhājana
K
Keśava

FAQs

This verse states that in Satya, Tretā, Dvāpara, and Kali Yugas, the Lord appears in different forms and is worshiped through different authorized methods, indicating that spiritual practice is tailored to each age.

He is explaining the Bhagavatam’s doctrine of yuga-avatāras: the same Supreme Lord manifests in age-appropriate forms and accepts worship according to the dharma suitable for that era.

It encourages seekers to follow the yuga-appropriate, scripture-approved path of devotion rather than inventing practices—embracing the method of worship recommended for this age by the Bhagavatam and the ācāryas.