Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 47
The Song of the Avantī Brāhmaṇa (Avanti-brāhmaṇa-gītā): Mind as the Root of Suffering and Equanimity Amid Insult
मनोवशेऽन्ये ह्यभवन् स्म देवा मनश्च नान्यस्य वशं समेति । भीष्मो हि देव: सहस: सहीयान् युञ्ज्याद वशे तं स हि देवदेव: ॥ ४७ ॥
mano-vaśe ’nye hy abhavan sma devā manaś ca nānyasya vaśaṁ sameti bhīṣmo hi devaḥ sahasaḥ sahīyān yuñjyād vaśe taṁ sa hi deva-devaḥ
ตั้งแต่กาลดึกดำบรรพ์ ‘เทพ’ อื่นๆ คือประสาทสัมผัสทั้งหลายอยู่ใต้บังคับของจิต แต่จิตเองไม่ยอมอยู่ใต้บังคับของผู้ใด. มันแข็งแกร่งยิ่งกว่าผู้แข็งแกร่ง เป็นพลังดุจเทพที่น่าเกรงขาม. ดังนั้นผู้ใดทำให้จิตอยู่ในอำนาจได้ ผู้นั้นย่อมเป็นนายเหนือประสาทสัมผัสทั้งปวง.
FAQs
This verse teaches that the mind can overpower even great beings, so spiritual progress requires consciously bringing the mind under discipline rather than letting it rule the senses.
Because liberation and steady devotion depend on inner mastery—when the mind is uncontrolled it drags one through sense-impulses, but when yoked it becomes a powerful ally for bhakti and realization.
Train the mind through daily sādhana—japa, hearing scripture, regulated habits, and mindful restraint—so choices are guided by dharma and devotion rather than compulsive impulses.