Atharva Veda 9.9.13: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 9, Mantra 13

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ । आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः

IAST Transliteration

dvā́daśāraṃ ná hí tát járāya várvarti cakráṃ pári dyā́m ṛtásya | ā́ putrā́ agne mithunā́so átra saptá śatā́ni viṃśatíś ca tasthuḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Twelve-spoked—verily that wheel is not worn by age: it rolleth on, encompassing the heaven of Ṛta. Hither, O Agni, thy sons in paired conjunctions stand established here—seven hundred, and twenty besides.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्वादशारम्: (the) twelve-spoked (wheel)
• द्वादशारम्: कर्म (वर्वर्ति इति क्रियायाः) / विषयः
• Type: Noun
• Root: द्वादश-अर (प्रातिपदिक: द्वादश ‘twelve’ + अर ‘spoke’)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• हि: indeed / for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• तत्: that
• तत्: कर्म/विषय (न … जरा॑य इत्यत्र) / निर्देश्य
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जरायै: to old age / for decay
• जरायै: सम्प्रदान (जरायै = ‘for/unto old age’)
• Type: Noun
• Root: जरा (प्रातिपदिक)

• वर्वर्ति: rolls / turns
• वर्वर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वर्तते/वर्तयति; पुनरुक्त-प्रयोग ‘वर्वर्ति’)

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• द्याम्: the sky
• द्याम्: कर्म/अधिकरण (परि-गत्यर्थे ‘around the sky’)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order / truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• आ: hither / unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मिथुनासः: paired / in couples
• मिथुनासः: कर्तृ (पुत्राः इत्यस्य विशेषणम्) / सहभाव
• Type: Adjective
• Root: मिथुन (प्रातिपदिक)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• सप्त: seven
• सप्त: —
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• शतानि: hundreds
• शतानि: कर्तृ (तस्थुः इति) / संख्या-समूह
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• विंशतिः: twenty
• विंशतिः: कर्तृ (शतानि इत्यनेन सह समुच्चितम्) / संख्या
• Type: Noun
• Root: विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• तस्थुः: stood / were stationed
• तस्थुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था

Attribution

Rishi: Traditionally associated with cosmological seers in AV Book 9 (often Atharvanic/Angirasic attribution in ancillary lists).

Devata: Agni; and implicitly Ṛta/Time (kāla/saṃvatsara) as cosmic principle.

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of such cosmological stanzas).

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta