Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 3

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः तस्य नीतिर्दण्ड नीतिः अलब्धलाभार्था लब्धपरिरक्षणी रक्षितविवर्धनी वृद्धस्य तीर्थे प्रतिपादनी च ॥ कZ_०१.४.०३ ॥

ānvīkṣikī trayī vārttānāṃ yogakṣemasādhano daṇḍaḥ tasya nītir daṇḍa-nītiḥ alabdhalābhārthā labdha-parirakṣaṇī rakṣita-vivardhanī vṛddhasya tīrthe pratipādanī ca

ดัณฑะ (อำนาจบังคับของรัฐ) เป็นสิ่งที่ค้ำจุนโยคเกษมะ (สวัสดิภาพและความมั่นคง) ของศาสตร์/กิจการทั้งสามคือ อานวีक्षิกี ตรยี และวารตตา วิธีของมันคือ ‘ทัณฑนีติ’ (นโยบายการลงโทษ): ทำให้ได้สิ่งที่ยังไม่ได้, คุ้มครองสิ่งที่ได้แล้ว, เพิ่มพูนสิ่งที่คุ้มครองไว้, และนำสิ่งที่สุกงอม/สั่งสมแล้ว (กำลัง/ทรัพย์) ไปจัดวางไว้ใน ‘ตีรถะ’ (ตำแหน่ง/หน่วยงานหรือจุดศูนย์กลางการบริหาร) ที่เหมาะสม

आन्वीक्षिकीthe science of inquiry (logic/philosophy)
आन्वीक्षिकी:
TypeNoun
Rootआन्वीक्षिकी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (विद्या/शास्त्र-नाम)
त्रयीthe triad (the three Vedas / Vedic learning)
त्रयी:
TypeNoun
Rootत्रयी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (विद्या-नाम)
वार्त्तानाम्of vārttā (economics: agriculture, cattle-rearing, trade)
वार्त्तानाम्:
TypeNoun
Rootवार्त्ता
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
योगक्षेमसाधनःthe means of acquisition and security (welfare)
योगक्षेमसाधनः:
TypeAdjective
Rootसाधन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; योगक्षेमस्य साधनः (दण्डस्य विशेषणम्)
दण्डःthe rod; punishment/royal authority
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
तस्यof that (of it)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी एकवचन (पुं/नपुं)
नीतिःpolicy; governance
नीतिः:
TypeNoun
Rootनीति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
दण्डनीतिःthe policy/science of punishment (statecraft)
दण्डनीतिः:
TypeNoun
Rootदण्डनीति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; दण्डस्य नीतिः
अलब्धलाभार्थाaimed at gaining what has not yet been gained
अलब्धलाभार्था:
TypeAdjective
Rootअर्थ
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; अलब्धस्य लाभः यस्याः सा / अलब्धलाभाय अर्था (नीतेः विशेषणम्)
लब्धपरिरक्षणीprotecting what has been gained
लब्धपरिरक्षणी:
TypeAdjective
Rootपरिरक्षण
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; लब्धस्य परिरक्षणं करोति इति (नीतेः विशेषणम्)
रक्षितविवर्धनीincreasing what has been protected
रक्षितविवर्धनी:
TypeAdjective
Rootविवर्धन
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; रक्षितस्य विवर्धनं करोति इति (नीतेः विशेषणम्)
वृद्धस्यof what has grown/been augmented
वृद्धस्य:
TypeAdjective (used substantively)
Rootवृद्ध
Formपुंलिङ्ग/नपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; ‘वृद्ध’ = वर्धित/समृद्ध (of what has grown)
तीर्थेin the ‘tīrthas’ (state offices/high officials)
तीर्थे:
TypeNoun
Rootतीर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन
प्रतिपादनीto be assigned/established (i.e., providing for proper placement)
प्रतिपादनी:
TypeAdjective
Rootप्रतिपादन
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; प्रतिपादनं करोति इति (नीतेः विशेषणम्)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
D
daṇḍa (coercive authority)
D
daṇḍanīti (policy of enforcement)
Ā
ānvīkṣikī
T
trayī
V
vārttā
T
tīrtha (offices)

FAQs

It frames governance as a continuous cycle: acquire resources/advantages, secure them, expand them, and then routinize them through offices so gains become durable institutions rather than personal fortunes.

Because knowledge, norms, and the economy require enforceable order—without coercive authority, contracts, property, and social compliance become unstable.