Sutra 21

Devanagari script

लब्धलाभापगमने यस्यामित्रो लाभेन शक्त्या हीनः स पार्ष्णिग्राहोऽतिसंधत्ते यस्य वा यातव्यः शत्रोर्विग्रहापकारसमर्थः स्यात् ॥ कZ_०७.१३.२१ ॥

Transliteration

labdhalābhāpagamane yasyāmitro lābhena śaktyā hīnaḥ sa pārṣṇigrāho 'tisaṃdhatte yasya vā yātavyaḥ śatror vigrahāpakārasamarthaḥ syāt

Translation

เมื่อผลประโยชน์ที่ได้มาแล้วมีความเสี่ยงจะสูญหลุดไป ศัตรูด้านหลัง (pārṣṇigrāha) จะทำ ‘อทิสันธิ’ (atisaṃdhi: เล่นเกิน/ฉวยโอกาสเกินขอบเขต) ต่อกษัตริย์ผู้ซึ่งศัตรูของตนอ่อนกำลังลงทั้งทรัพยากรและอำนาจเพราะผลประโยชน์นั้น อีกทั้งเขายังทำอทิสันธิเมื่อ ‘ยาตวฺยะ’ (เป้าหมายที่จะยกไปโจมตี) ของกษัตริย์สามารถทำอันตรายต่อศัตรูนั้นได้ด้วยสงครามและการกระทำอันเป็นปฏิปักษ์

Word by Word

लब्धobtained, gained

लाभgain, profit, advantage

अपगमनेin the loss/cessation (of)

यस्मिन्in whom/wherein

अमित्रःthe enemy

लाभेनby gain, through advantage

शक्त्याby power/strength

हीनःdeprived, deficient

सःhe/that one

पार्ष्णिग्राहःrear-enemy; one who seizes the heel (attacks from behind)

अतिसंधत्तेplots/contrives excessively; makes an overreaching move

यस्यof whom/whose

वाor

यातव्यःto be gone against; to be marched against

शत्रोःof the enemy

विग्रहwar, open hostility

अपकारharm, injury

समर्थःcapable, competent

स्यात्should be / may be

Entities Mentioned

amitra (enemy)

pārṣṇigrāha (rear-enemy)

yātavya (intended target)

FAQs

What triggers a pārṣṇigrāha’s atisaṃdhi according to 7.13.21?

A moment when the primary enemy is weakened and the king’s gains are unstable, or when the king’s intended target can effectively damage that enemy through war—creating an exploitable imbalance.