Adhyaya 98
Chapter 98 — गौरीप्रतिष्ठाकथनम् (Gaurī-Pratiṣṭhā: Installation and Worship of Gaurī; Īśāna-kalpa Elements)
บทที่ 98 เริ่มด้วยหมายเหตุสั้น ๆ ว่ามีความต่างของข้อความในต้นฉบับ แล้วจึงเข้าสู่พิธี “คุรี-ประติษฐา” ว่าด้วยการสถาปนาและบูชาพระแม่คุรี. พระอีศวรทรงสอนว่าให้จัดเตรียมมณฑปและพิธีเบื้องต้นก่อน จากนั้นยกและตั้งสถานที่ประดิษฐานให้เหมาะสม. ผู้ประกอบพิธีทำนยาสะมนตร์อย่างเป็นลำดับ ตั้งแต่มนตร์แห่งมูรติไปจนถึงมนตร์เกี่ยวกับศัยยา (แท่น/ที่บรรทมพิธี) รวมทั้งกุหา-มนตร์ และลำดับนยาสะจากอาตมวิทยาถึงพระศิวะ แล้วลงท้ายด้วยอีศาน-นิเวศนะ (อัญเชิญ/สถาปนาอีศาน). ต่อมาสถาปนาพระปราศักติด้วยนยาสะ พร้อมโหมะและชปะตามวิธีก่อนหน้า รวมพลังที่อัญเชิญให้เป็นหนึ่งและก่อ “ปินฑี” เป็นรูปแห่งกริยา-ศักติ. จากนั้นภาวนาให้เทวีแผ่ซ่านทั่วเขตพิธี วางรัตนะและเครื่องบูชา แล้วอัญเชิญเข้าสู่องค์รูป/อาสนะ. ท้ายพิธีแยกการวางศักติ: กริยา-ศักติลงที่ปีฐะ (ฐาน) และญาณ-ศักติลงที่วิครหะ (องค์รูป) แล้วเข้าเฝ้าอัมพิกา/ศิวาอย่างเคารพ ทำสัมผัสตามพิธีและบูชาด้วยอุปจารครบถ้วน.
Shlokas
Verse 1
लिङ्गानामिति ज पिष्टकादि च तत्क्रमादिति छ , ज च मृष्टिमन्त्रेणेत्यादिः दीक्षणादिविधानत इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति शिवपूजा इति क अथाष्टनवतितमो ऽध्यायः गौरीप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये गौरीप्रतिष्ठाञ्च पूजया सहितां शृणु मण्डपाद्यं पुरो यच्च संस्थाप्य चाधिरोपयेत्
“ลิงคานาม…”, “ปิษฏกาทิ… ตามลำดับนั้น”, และ “ด้วยมนต์ชำระ (มฤษฏิ)… ” เป็นต้น เป็นความต่างของบทอ่าน; บทอ่านภายในว่า “ตามข้อกำหนดแห่งพิธีทิक्षาและพิธีประกอบอื่น ๆ” ไม่ปรากฏในฉบับ ‘ค’; อีกแห่งหนึ่งมีบทอ่านว่า “ศิวปูชา” ด้วย บัดนี้เริ่มบทที่ ๙๘ ว่าด้วยการประดิษฐานพระแม่คาวรี พระอีศวรตรัสว่า “เราจักกล่าวการประดิษฐานคาวรีพร้อมวิธีบูชา—จงฟัง เมื่อจัดตั้งมณฑปและการเตรียมการเบื้องต้นทั้งปวงแล้ว พึงยกและตั้ง (เทวรูป/การสถาปนา) ไว้บนนั้น”.
Verse 2
शय्यायान्तांश् च विन्यस्य मन्त्रान्मूर्त्यादिकान् गुह आत्मविद्याशिवान्तञ्च कुर्यादीशनिवेशनं
เมื่อจัดวาง (ทำเนียส) มนต์ทั้งหลายตั้งแต่มนต์มูรติเป็นต้นไปจนถึงมนต์ที่ลงถึงศัยยาแล้ว และวางมนต์คุหะกับชุดมนต์ตั้งแต่อาตมวิทยาจนถึงศิวะด้วย; จากนั้นพึงประกอบอีศ-นิเวศนะ คือการอัญเชิญ/สถาปนาอีศาน.
Verse 3
शक्तिं परां ततो न्यस्य हुत्वा जप्त्वा च पूर्ववत् सन्धाय च तथा पिण्डीं क्रियाशक्तिस्वरूपिणीं
ต่อจากนั้นพึงทำเนียสแห่งปราศักติ แล้วบูชาไฟและสวดมนต์ดังที่ทำมาก่อน; ครั้นประสานรวม (สันธาน) แล้ว พึงก่อรูปปิณฑีอันเป็นสภาวะแห่งกริยาศักติ คือพลังแห่งการประกอบพิธี.
Verse 4
सदेशव्यापिकां ध्यात्वा न्यस्तरत्नादिकां तथा एवं संस्थाप्य तां पश्चाद्देवीन्तस्यान्नियोजयेत्
เมื่อเพ่งภาวนาเทวีว่าแผ่ซ่านทั่วทั้งแว่นแคว้น และได้วางอัญมณีและเครื่องบูชาอื่น ๆ ตามพิธีแล้ว ครั้นสถาปนาไว้ดังนี้แล้ว พึงอัญเชิญและประดิษฐานเทวีลงในอาสนะ/รูปเคารพนั้น
Verse 5
परशक्तिस्वरूपान्तां स्वाणुना शक्तियोगतः ततो न्यसेत् क्रियाशक्तिं पीठे ज्ञानञ्च विग्रहे
เมื่อทำให้ถึงที่สุดในรูปแห่งปราศักติ และผนวกด้วยโยคะแห่งศักติกับปราณอันละเอียดของตนแล้ว จึงกระทำนยาสะ: วางศักติแห่งการกระทำไว้ที่ปีฐะ และวางญาณไว้ที่วิครหะ
Verse 6
ततोपि व्यापिनीं शक्तिं समावाह्य नियोजयेत् अम्बिकां शिवनाम्नीञ्च समालभ्य प्रपूजयेत्
ต่อจากนั้นให้อัญเชิญศักติผู้แผ่ซ่านทั่วแล้วประดิษฐานตามพิธี ครั้นเข้าถึงและสัมผัสตามจารีตแด่อัมพิกา ผู้มีนามว่า ‘ศิวา’ ด้วยแล้ว พึงบูชาด้วยอุปจาระครบถ้วน
Frequently Asked Questions
Maṇḍapa and preliminaries → mantra-nyāsa (Mūrti through śayyā, plus Guha and Ātmavidyā-to-Śiva series) → Īśāna-niveśana → Parā-Śakti nyāsa with homa and japa → union of invoked powers and piṇḍī formation → all-pervasive visualization and offering placement → assignment of the Goddess into the locus → kriyā-śakti on pīṭha and jñāna on vigraha → worship of Ambikā/Śivā.
It treats installation as both a metaphysical invocation of Śakti and a technical protocol—precise nyāsa order, differentiated placements (pīṭha vs vigraha), and coordinated homa-japa—showing ritual craftsmanship as a disciplined path aligned with dharma and spiritual realization.
The opening notes record variant readings (e.g., phrases like “liṅgānām…”, “piṣṭakādi… in sequence”, “with the mṛṣṭi mantra…”) and state that an internal reading about initiation rules is absent in one manuscript, with another variant reading “Śiva-pūjā.”