Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Vastu-Pratishtha & Isana-kalpa, Shloka 11

Chapter 63 — सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं

Procedure for Consecrating the Sudarśana Discus and Other Divine Emblems

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरं प्राङ्मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकं

yajamāno guruṃ vidyāṃ hariṃ lipikṛtaṃ naraṃ prāṅmukhaḥ padminīṃ dhyāyet likhitvā ślokapañcakaṃ

ผู้ประกอบยัญ (ยชามานะ) หันหน้าไปทางทิศตะวันออก แล้วภาวนาถึงอาจารย์ พระวิทยา และพระหริ อีกทั้งระลึกถึงบุรุษผู้เป็นเสมียนและปัทมินี; เมื่อเขียนคาถาห้าบทแล้วจึงดำเนินพิธีต่อไป

yajamānaḥthe sacrificer/worshipper
yajamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Root√yaj (यज् धातु)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
gurumthe teacher
gurum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
vidyāmVidyā / knowledge
vidyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvidyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd), Singular
harimHari
harim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
lipi-kṛtamwritten (by a scribe)
lipi-kṛtam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootlipi (प्रातिपदिक) + √kṛ (कृ धातु)
FormPast passive participle (क्त), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd), Singular; tatpuruṣa 'made by writing / written'
naramman/person
naram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
prāṅ-mukhaḥfacing east
prāṅ-mukhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootprāṅ (अव्यय/दिक्शब्द) + mukha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; bahuvrīhi 'one whose face is to the east'
padminīmPadminī (lotus-goddess/lotus-formed deity)
padminīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpadminī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd), Singular
dhyāyetshould meditate on
dhyāyet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhyai (ध्यै धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
likhitvāhaving written
likhitvā:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√likh (लिख् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), having written
śloka-pañcakama set of five ślokas
śloka-pañcakam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśloka (प्रातिपदिक) + pañcaka (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; tatpuruṣa 'set of five verses'

Lord Agni (in discourse to sage Vasiṣṭha)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Alamkara","secondary_vidya":"Vyakarana","practical_application":"Ritual protocol for manuscript production: orientation (east-facing), invocation/meditation on guru–Vidyā–Hari, formal recognition of the scribe, and writing an initial five-verse set as auspicious commencement.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Procedure","entry_title":"East-facing lekhana-ārambha: dhyāna of guru–Vidyā–Hari and writing five verses","lookup_keywords":["prāṅmukha","lekhana-vidhi","lipikṛta","ślokapañcaka","padminī-dhyāna"],"quick_summary":"Commence copying by facing east, meditating on guru, Vidyā, Hari, the appointed scribe, and Padminī; then write an auspicious set of five verses to begin the manuscript."}

Concept: Knowledge transmission is a consecrated act requiring right orientation, recollection of lineage (guru), and devotion (Hari), integrating human craft (scribe) with sacred intent.

Application: Adopt a disciplined pre-writing routine (orientation, brief meditation, opening verses) to reduce error and maintain reverence for śāstra.

Khanda Section: Sahitya-shastra (Lekhana / Lipi-vidhi and manuscript practice)

Primary Rasa: śānta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A patron sits facing east, hands in meditation; beside him are the guru, a scribe with writing tools, and symbolic presences of Vidyā, Hari, and lotus-associated Padminī; a palm-leaf/birch manuscript begins with five verses.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, east-facing seated yajamāna, stylized Viṣṇu aura, Vidyā as serene goddess-like presence, scribe with palm-leaf and stylus, lotus motifs for Padminī, oil lamps and temple tones","tanjore_prompt":"Tanjore, gold haloed Hari above, Vidyā and Padminī with lotus, patron seated facing sunrise, scribe writing first five ślokas on manuscript, ornate borders and gold embossing","mysore_prompt":"Mysore style, clean instructional composition: compass-like east direction marked, patron seated prāṅmukha, scribe writing ślokapañcaka, subtle divine icons of guru/Vidyā/Hari/Padminī","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, courtly patron commissioning a manuscript, scribe at low desk, sunrise through an eastern window, delicate lotus vase symbolizing Padminī, fine calligraphy details"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"contemplative","suggested_raga":"Bhairav","pace":"slow","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: प्राङ्मुखः = prāṅ-mukhaḥ; no further mandatory sandhi splits.

Related Themes: Agni Purāṇa 63 (lekhana/lipi-vidhi sequence; 'pūrvavat' preliminaries implied across adjacent verses)

G
Guru
V
Vidyā
H
Hari (Viṣṇu)
L
Lipi (scribal act)
P
Padminī

FAQs

It prescribes an auspicious pre-writing protocol: face east, perform dhyāna (focused visualization) of the guru, personified learning (Vidyā), Hari (Viṣṇu), the designated scribe, and Padminī, and begin by writing a five-śloka unit.

Beyond theology, it preserves practical cultural technology—how texts are to be produced and safeguarded—linking manuscript practice (lekhana/lipi) with ritual purity, orientation (prāṅmukha), and devotional framing for knowledge transmission.

The act of writing is sacralized: invoking guru, Vidyā, and Hari frames copying/recording as a meritorious (puṇya) act that supports right knowledge, reduces obstacles, and sanctifies the learning process and its outcomes.