Adhyaya 23

Verse 1

गार्ग्यं गोष्ठ्यां द्विजं श्यालः षण्ड इत्य् उक्तवान् द्विज यदूनां संनिधौ सर्वे जहसुर् यादवास् ततः

గోశాలలో శ్యాలుడు ద్విజుడు గార్గ్యుని ‘షండ’ అని ఎగతాళి చేశాడు; యదువుల సమక్షంలోనే అందరు యాదవులు నవ్వేశారు.

Verse 2

ततः कोपसमाविष्टो दक्षिणापथम् एत्य सः सुतम् इच्छंस् तपस् तेपे यदुचक्रभयावहम्

అప్పుడు కోపావేశంతో అతడు దక్షిణాపథానికి వెళ్లి, కుమారాభిలాషతో ఘోర తపస్సు చేశాడు; అది అతని సంకల్పానికి విరోధించినవారికి యదుచక్రంలా భయంకరమైంది।

Verse 3

आराधयन् महादेवं सो ऽयश्चूर्णम् अभक्षयत् ददौ वरं च तुष्टो ऽस्मै वर्षे द्वादशमे हरः

మహాదేవుని ఆరాధిస్తూ అతడు ఇనుప దూళిని భక్షిస్తూ తపస్సు చేశాడు; పన్నెండవ సంవత్సరంలో హరుడు ప్రసన్నుడై అతనికి వరం ప్రసాదించాడు।

Verse 4

सभाजयाम् आस च तं यवनेशो ह्य् अनात्मजः तद्योषित्संगमाच् चास्य पुत्रो ऽभूद् अलिसंनिभः

యవనాధిపతి—అతడు తన వంశజుడు కాకపోయినా—అతనిని యథోచితంగా సత్కరించాడు; ఆ స్త్రీతో సంగమం వల్ల అతనికి నల్ల తేనెటీగలా కాంతిమంతమైన కుమారుడు పుట్టాడు।

Verse 5

तं कालयवनं नाम राज्ये स्वे यवनेश्वरः अभिषिच्य वनं यातो वज्राग्रकठिनोरसम्

యవనాధిపతి కాళయవన అనే వానిని తన రాజ్యంలో అభిషేకించి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు; ఆపై వజ్రాగ్రంలా కఠినమైన వక్షస్థలంతో అడవికి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 6

स तु वीर्यमदोन्मत्तः पृथिव्यां बलिनो नृपान् पप्रच्छ नारदस् तस्मै कथयाम् आस यादवान्

కాని అతడు తన వీర్యగర్వంతో మత్తుడై భూమిపై ఉన్న బలవంతులైన రాజులను ప్రశ్నించాడు; అప్పుడు నారదుడు అతనికి యాదవ వంశకథను వివరించాడు।

Verse 7

म्लेच्छकोटिसहस्राणां सहस्रैः सो ऽभिसंवृतः गजाश्वरथसंपन्नैश् चकार परमोद्यमम्

ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో సన్నద్ధమైన మ్లేచ్ఛుల కోటి-సహస్రాల సేనల మధ్య చుట్టుముట్టబడినప్పటికీ, అతడు యుద్ధార్థం పరమమైన, నిరంతర ప్రయత్నం చేశాడు।

Verse 8

प्रययौ चाव्यवच्छिन्नं छिन्नयानो दिने दिने यादवान् प्रति सामर्षो मैत्रेय मथुरां पुरीम्

మైత్రేయా, అతడు రోజుకో రోజు విరామం లేకుండా, ఆగకుండా ముందుకు సాగాడు; యాదవులపై కోపంతో మండుతూ మథురా నగరాన్ని చేరుటకు బయలుదేరాడు।

Verse 9

कृष्णो ऽपि चिन्तयाम् आस क्षपितं यादवं बलम् यवनेन रणे गम्यं मागधस्य भविष्यति

కృష్ణుడు కూడా ఆలోచించాడు: “యాదవ సైన్యం క్షీణించింది; యుద్ధంలో యవనుని ద్వారా మాగధుడు నా చేరువకు రాబోతాడు—అతన్ని ఎదుర్కొని జయించుటకు।”

Verse 10

मागधेन बलं क्षीणं स कालयवनो बली हन्ता तद् इदम् आयातं यदूनां व्यसनं द्विधा

మాగధుని బలం క్షీణించింది; మరియు ఆ బలవంతుడు కాలయవనుడు—సంహారకుడు—ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఈ విధంగా యదువులకు విపత్తు ద్విగుణంగా వచ్చింది।

Verse 11

तस्माद् दुर्गं करिष्यामि यदूनाम् अरिदुर्जयम् स्त्रियो ऽपि यत्र युध्येयुः किं पुनर् वृष्णिपुंगवाः

కాబట్టి నేను యదువుల కోసం శత్రువులు జయించలేని దుర్గాన్ని నిర్మిస్తాను; అక్కడ స్త్రీలు కూడా యుద్ధం చేయగలరు—అయితే వృష్ణుల శ్రేష్ఠ వీరుల సంగతి ఎంత మరి!

Verse 12

मयि मत्ते प्रमत्ते वा सुप्ते प्रवसिते तथा यादवाभिभवं दुष्टा मा कुर्वंस् त्व् अरयो ऽधिकाः

నేను మత్తులో ఉన్నా, నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నా, నిద్రలో ఉన్నా, నగరానికి దూరంగా వెళ్లినా—దుష్టులు, అతిధైర్యశాలులు అయిన శత్రువులు యాదవులను అవమానించి ఓడించేందుకు ప్రయత్నించకూడదు।

Verse 13

इति संचिन्त्य गोविन्दो योजनानि महोदधिम् ययाचे द्वादश पुरीं द्वारकां तत्र निर्ममे

ఇలా ఆలోచించిన గోవిందుడు మహాసముద్రాన్ని పన్నెండు యోజనాల స్థలాన్ని దయచేయమని ప్రార్థించాడు; ఆ ప్రసాదిత విస్తారంలోనే ద్వారకా నగరాన్ని నిర్మించాడు।

Verse 14

महोद्यानां महावप्रां तडागशतशोभिताम् प्राकारगृहसंबाधाम् इन्द्रस्येवामरावतीम्

ఆ నగరం విస్తారమైన ఉద్యానవనాలు, ఎత్తైన ప్రాకారాలు కలిగి, వందల కొద్దీ తటాకాల శోభతో మెరిసింది; భవనాలు, గోడలతో నిండినది—ఇంద్రుని అమరావతిలా।

Verse 15

मथुरावासिनो लोकांस् तत्रानीय जनार्दनः आसन्ने कालयवने मथुरां च स्वयं ययौ

జనార్దనుడు మథురావాసులను అక్కడ సురక్షిత స్థలానికి తీసుకొచ్చాడు; కాళయవనుడు సమీపించగా, భక్తులను కాపాడటానికి ప్రమాదాన్ని తనపై తీసుకొని తానే మథురాకు వెళ్లాడు।

Verse 16

बहिर् आवसिते सैन्ये मथुराया निरायुधः निर्जगाम स गोविन्दो ददृशे यवनेश्वरम्

సైన్యం బయట శిబిరం వేసినప్పుడు గోవిందుడు నిరాయుధుడై మథురా నుండి బయటకు వచ్చి యవనాధిపతిని దర్శించాడు।

Verse 17

स ज्ञात्वा वासुदेवं तं बाहुप्रहरणो नृपः अनुयातो महायोगिचेतोभिः प्राप्यते न यः

ఆయనను వాసుదేవుడని తెలిసికొని, భుజబలప్రసిద్ధుడైన రాజు బాహు ఆయన వెనుక అనుసరించాడు—మహాయోగుల ఏకాగ్రచిత్తములకైనా అందనివాడు ఆ ప్రభువు।

Verse 18

तेनानुयातः कृष्णो ऽपि प्रविवेश महागुहाम् यत्र शेते महावीर्यो मुचुकुन्दो नरेश्वरः

అతడు వెంబడించగా శ్రీకృష్ణుడు కూడా ఒక మహాగుహలో ప్రవేశించాడు; అక్కడ మహావీర్యుడైన నరేశ్వరుడు ముచుకుందుడు నిద్రలో శయనించి ఉన్నాడు।

Verse 19

सो ऽपि प्रविष्टो यवनो दृष्ट्वा शय्यागतं नरम् पादेन ताडयाम् आस मत्वा कृष्णं सुदुर्मतिः

ఆ యవనుడూ లోపలికి ప్రవేశించి, మంచంపై పడుకున్న మనిషిని చూసి, దుర్బుద్ధితో అతడిని కృష్ణుడని భావించి పాదంతో తన్నడం మొదలుపెట్టాడు।

Verse 20

दृष्टमात्रश् च तेनासौ जज्वाल यवनो ऽग्निना तत्क्रोधजेन मैत्रेय भस्मीभूतश् च तत्क्षणात्

అతడు కేవలం చూపు వేసినంత మాత్రాన, ఆ యవనుడు అతని (రాజు) క్రోధజ అగ్నితో మండిపోయాడు; ఓ మైత్రేయా, అదే క్షణంలో భస్మమయ్యాడు।

Verse 21

स हि देवासुरे युद्धे गतो जित्वा महासुरान् निद्रार्तः सुमहत् कालं निद्रां वव्रे वरं सुरान्

అతడు దేవాసుర యుద్ధానికి వెళ్లి మహాసురులను జయించాడు; ఆపై నిద్రతో అలసిపోయి, దేవతల నుండి వరంగా అత్యంత దీర్ఘకాల నిద్రను కోరుకున్నాడు।

Verse 22

प्रोक्तश् च देवैः संसुप्तं यस् त्वाम् उत्थापयिष्यति देहजेनाग्निना सद्यः स तु भस्मीभविष्यति

దేవులు ఇలా ప్రకటించారు—నీవు ఘోర నిద్రలో ఉన్నప్పుడు నిన్ను లేపడానికి ఎవడు ప్రయత్నించినా, నీ దేహమునుండి పుట్టిన అగ్నిచేత వెంటనే భస్మమైపోతాడు।

Verse 23

एवं दग्ध्वा स तं पापं दृष्ट्वा च मधुसूदनम् कस् त्वम् इत्य् आह सो ऽप्य् आह जातो ऽहं शशिनः कुले वसुदेवस्य तनयो यदोर् वंशसमुद्भवः

అలా ఆ పాపిని భస్మం చేసి, చూసినవాడు మధుసూదనుని దర్శించి అడిగాడు: “నీవెవరు?” ఆయన పలికాడు: “నేను చంద్రవంశంలో జన్మించినవాడను—వసుదేవుని కుమారుడు, యదువంశసంభవుడు।”

Verse 24

मुचुकुन्दो ऽपि तत्रासौ वृद्धगर्गवचो ऽस्मरत्

అక్కడే ముచుకుందుడు కూడా ఆ క్షణంలో వృద్ధ గర్గుని వచనాలను స్మరించాడు।

Verse 25

संस्मृत्य प्रणिपत्यैनं सर्वं सर्वेश्वरं हरिम् प्राह ज्ञातो भवान् विष्णोर् अंशस् त्वं परमेश्वर

స్మరించి, సర్వమయుడైన సర్వేశ్వరుడు హరికి సాష్టాంగ నమస్కరించి అతడు అన్నాడు: “ఇప్పుడు నేను మిమ్మల్ని తెలిసికొన్నాను; మీరు విష్ణువుని అంసము, ఓ పరమేశ్వరా।”

Verse 26

पुरा गर्गेण कथितम् अष्टाविंशतिमे युगे द्वापरान्ते हरेर् जन्म यदोर् वंशे भविष्यति

పూర్వం గర్గుడు చెప్పినట్లు—ఇరవై ఎనిమిదవ యుగచక్రంలో, ద్వాపరాంతంలో, హరి జన్మ యదువంశంలో జరుగుతుంది।

Verse 27

स त्वं प्राप्तो न संदेहो मर्त्यानाम् उपकारकृत्

నిస్సందేహంగా నీవు వచ్చితివి; నీవు మానవులకు ఉపకారకుడవు, వారి హితకల్యాణాన్ని కలిగించువాడవు।

Verse 28

तथा हि सुमहत् तेजो नालं सोढुम् अहं तव तथा हि सजलाम्भोदनादधीरतरं तव वाक्यं नमति चैवोर्वी युष्मत्पादप्रपीडिता

నిజమే, నీ తేజస్సు అంత మహత్తరమైనది; నేను దానిని భరించలేను. నీ వాక్యం జలభరిత మేఘగర్జనకన్నా గంభీరమై బలవంతమైనది; నీ పాదప్రపీడనంతో భూమి కూడా వంగిపోతుంది।

Verse 29

देवासुरमहायुद्धे दैत्यसैन्यमहाभटाः न सेहुर् मम तेजस् ते त्वत्तेजो न सहाम्य् अहम्

దేవాసుర మహాయుద్ధంలో దైత్యసేన మహావీరులు నా తేజస్సును భరించలేకపోయారు; అయితే నేనూ నీ తేజస్సును భరించలేను—నీ శక్తి నాదానికంటే అధికం।

Verse 30

संसारपतितस्यैको जन्तोस् त्वं शरणं परम् स प्रसीद प्रपन्नार्तिहन्तर् हर ममाशुभम्

సంసార చక్రంలో పడిపోయిన జీవికి నీవే పరమ శరణం. శరణాగతుల ఆర్తిని హరించువాడా, ప్రసన్నుడవై నా అశుభాన్ని తొలగించు।

Verse 31

त्वं पयोनिधयः शैलाः सरितस् त्वं वनानि च मेदिनी गगनं वायुर् आपो ऽग्निस् त्वं तथा मनः

నీవే సముద్రాలు, పర్వతశ్రేణులు; నీవే నదులు, వనాలు. నీవే భూమి, ఆకాశం, వాయువు; నీవే జలము, అగ్ని—అలాగే మనస్సు కూడా నీవే।

Verse 32

बुद्धिर् अव्याकृतं प्राणाः प्राणेशस् त्वं तथा पुमान् पुंसः परतरं यच् च व्याप्य् अजन्मविकल्पवत्

నీవే బుద్ధి, నీవే అవ్యాకృతము; నీవే ప్రాణములు మరియు ప్రాణేశ్వరుడు. నీవే పురుషుడు, పురుషాతీత పరతత్త్వమూ; సర్వవ్యాపిగా నీవు అజన్ముడు, వికల్పభేదరహితుడవు.

Verse 33

शब्दादिहीनम् अजरम् अमेयं क्षयवर्जितम् अवृद्धिनाशं तद् ब्रह्म त्वम् आद्यन्तविवर्जितम्

నీవే ఆ బ్రహ్మము—శబ్దాది పరిమిత సూచనలకు అతీతము; అజరము, అమేయము, క్షయరహితము. వృద్ధి-నాశములకు అస్పృశ్యము; ఆద్యంతరహిత పరమేశ్వరుడు.

Verse 34

त्वत्तो ऽमराः सपितरो यक्षगन्धर्वकिंनराः सिद्धाश् चाप्सरसस् त्वत्तो मनुष्याः पशवः खगाः

నీ నుండే దేవతలు మరియు పితృదేవతలు ఉద్భవిస్తారు; నీ నుండే యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు కలుగుతారు. నీ నుండే సిద్ధులు, అప్సరసలు జన్మిస్తారు; నీ నుండే మనుష్యులు, పశువులు, పక్షులు కూడా పుట్టుతారు.

Verse 36

अमूर्तं मूर्तम् अथवा स्थूलं सूक्ष्मतरं स्थितम् तत् सर्वं त्वं जगत्कर्तर् नास्ति किंचित् त्वया विना

అమూర్తమై ఉన్నా మూర్తమై ఉన్నా; స్థూలంగా ఉన్నా అతి సూక్ష్మంగా ఉన్నా—ఓ జగత్కర్తా, అది అంతా నీవే. నీ లేక ఏదీ లేదు.

Verse 37

मया संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्रमता भगवन् सदा तापत्रयाभिभूतेन न प्राप्ता निर्वृतिः क्वचित्

ఓ భగవాన్, ఈ సంసారచక్రంలో నేను ఎల్లప్పుడూ తిరుగుతూ ఉన్నాను; త్రితాపాలతో నలిగిపోయి నాకు ఎప్పుడూ నిర్వృతి—నిజమైన శాంతి—లభించలేదు.

Verse 38

दुःखान्य् एव सुखानीति मृगतृष्णाजलाशया मया नाथ गृहीतानि तानि तापाय चाभवन्

హే నాథా! దుఃఖాన్నే సుఖమని భావించి, మృగతృష్ణలో నీటిని ఆశించే వానిలా నేను ఆ భోగాలను వెంబడించి పట్టుకున్నాను; అవే నా దహనవేదనకు ఇంధనమయ్యాయి।

Verse 39

राज्यम् उर्वी बलं कोशो मित्रपक्षस् तथात्मजाः भार्या भृत्यजनो ये च शब्दाद्या विषयाः प्रभो

హే ప్రభో! రాజ్యం, భూమి, బలము, ఖజానా; మిత్రపక్షము, కుమారులు; భార్య, సేవకజనం—మరియు శబ్దాది ఇంద్రియవిషయాలు: ఇవన్నీ అధికార-సంపద చుట్టూ చేరి, దేహధారుల బాహ్య సంపత్తిగా లెక్కించబడతాయి।

Verse 40

सुखबुद्ध्या मया सर्वं गृहीतम् इदम् अव्यय परिणामे तद् एवेश तापात्मकम् अभून् मम

సుఖమని భావించి నేను ఇవన్నీ శాశ్వతమని అనుకుని పట్టుకున్నాను; కానీ హే ఈశా, ఫలితం వెలువడగానే అదే నాకు దహనదుఃఖంగా మారింది।

Verse 41

देवलोकगतिं प्राप्तो नाथ देवगणो ऽपि हि मत्तः साहाय्यकामो ऽभूच् शाश्वती कुत्र निर्वृतिः

హే నాథా! దేవలోకగతిని పొందిన దేవగణమూ నన్ను సహాయం కోరాడు; అట్లయితే లోకాలలో ఎక్కడ శాశ్వత శాంతి దొరుకుతుంది?

Verse 42

त्वाम् अनाराध्य जगतां सर्वेषां प्रभवास्पदम् शाश्वती प्राप्यते केन परमेश्वर निर्वृतिः

హే పరమేశ్వరా, సమస్త జగత్తుల ఉద్భవాధారమా! నిన్ను ఆరాధించకుండా శాశ్వత శాంతి, పరమ తృప్తి ఎవరి ద్వారా పొందగలము?

Verse 43

त्वन्मायामूढमनसो जन्ममृत्युजरादिकम् अवाप्य तापान् पश्यन्ति प्रेतराजाननं नराः

ప్రభూ! నీ మాయచేత మోహితమైన మనస్సు గల మనుష్యులు జనన‑మరణ‑జరాది తాపాలలో పడతారు; ఆ దహన బాధలను అనుభవించి ప్రేతరాజుడైన యముని భయంకర ముఖాన్ని దర్శిస్తారు।

Verse 44

ततो निजक्रियासूतिनरकेष्व् अतिदारुणम् प्राप्नुवन्ति नरा दुःखम् अस्वरूपविदस् तव

ఆపై, ఓ నీ నిజ స్వరూపాన్ని తెలియని మనుష్యులారా! తమ కర్మల వల్ల ఏర్పడిన నరకాలలో జన్మించి వారు అత్యంత దారుణమైన దుఃఖాలను అనుభవిస్తారు।

Verse 45

अहम् अत्यन्तविषयी मोहितस् तव मायया ममत्वगर्वगर्तान्तर् भ्रमामि परमेश्वर

పరమేశ్వరా! నేను అత్యంత విషయాసక్తుడను; నీ మాయచేత మోహితుడై మమకారం మరియు గర్వం అనే గోతిలో తిరుగుతూనే ఉన్నాను।

Verse 46

सो ऽहं त्वां शरणम् अपारम् ईशम् ईड्यं संप्राप्तः परमपदं यतो न किंचित् संसारश्रमपरितापतप्तचेता निर्वाणे परिणतधाम्नि साभिलाषः

కాబట్టి సంసార శ్రమ‑పరితాపాలతో దగ్ధమైన మనస్సుతో నేను, హే అపారుడైన ఈశ్వరా, స్తుత్యుడా, నీ శరణు చేరాను. దాని పైన మరొకటి లేని పరమపదాన్ని—నిర్వాణంగా పరిపక్వమైన ఆ ధామాన్ని, అక్కడ భవప్రవాహం శాంతించునట్లు—నేను కోరుతున్నాను।