Adhyaya 81: Description of the Divine Mountain Abodes: Meru, Devakūṭa, and Kailāsa
Devaparvatādhivāsa-varṇana (Meru–Devakūṭa–Kailāsa-niveśa)
Ancient-Geography (Purāṇic Sacred Topography) / Cosmography
వరాహ–పృథివీ సంభాషణలో (రుద్రుని నివేదిక ద్వారా) భూమిపై సక్రమ నివాసవ్యవస్థను బోధనాత్మక పటంలా వివరించారు। మేరుతో సంబంధమైన శిఖరాలు/ఉపపర్వతాలు—శాంత, కుఞ్జర, వజ్రక, మహానీల, చంద్రోదయ, వేణుమత్, వసుధారా, ఏకశృంగ, గజపర్వత—ఇవన్నీ దేవులు, గణాలు, నాగులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, యక్షులు, దానవులు, రాక్షసుల పుర/పురీ మరియు ఆయతన (నివాస-క్షేత్ర)ాలతో అనుసంధానించి చెప్పబడతాయి। తరువాత దేవకూటం, చివరగా కైలాసంలో సభలు, విమానాలు, నిధులు, మందాకిని–కనకమందా–మందా నదులు, అలాగే రుద్ర–ఉమా వివాహం, అర్ధనారీ రూపం, కార్త్తికేయాభిషేకం వంటి పురాణ సంఘటనాస్థలాలు వర్ణించబడతాయి। ముగింపులో ‘అష్ట దేవపర్వతాలు’ మరియు భూమి పద్మాకార విన్యాసం చెప్పి, పరిమిత ప్రాంతాల్లో నియమిత సహవాసమనే బ్రహ్మాండ పర్యావరణ సమతుల్యతను ప్రతిపాదిస్తుంది।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 81
Verse 1
రుద్రుడు పలికెను—
Verse 2
अतः परं पर्वतेषु देवानामवकाशा वर्ण्यन्ते।
ఇకపై పర్వతాలపై దేవతల అవకాశాలు (నివాసస్థానాలు) వర్ణించబడుతున్నాయి.
Verse 3
तत्र योऽसौ शान्ताख्यः पर्वतस्तस्योपरि महेन्द्रस्य क्रीडास्थानम्।
అక్కడ శాంత అనే పర్వతంపై మహేంద్రుని క్రీడాస్థానం ఉంది।
Verse 4
तत्र देवराजस्य पारिजातकवृक्षवनम्।
అక్కడ దేవరాజు ఇంద్రునికి చెందిన పారిజాత వృక్షవనం ఉంది।
Verse 5
तस्य पूर्वपार्श्वे कुञ्जरो नाम गिरिः।
దాని తూర్పు వైపున కుఞ్జర అనే పర్వతం ఉంది।
Verse 6
तस्योपरि दानवानामष्टौ पुराणि च।
దాని మీద దానవులకు సంబంధించిన ఎనిమిది పురాణాలు కూడా ఉన్నాయి।
Verse 7
तथा वज्रके पर्वतवरे राक्षसानामनेकानि पुराणि।
అలాగే వజ్రక అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై రాక్షసులకు సంబంధించిన అనేక పురాణాలు ఉన్నాయి।
Verse 8
ते च नाम्ना नीलकाः कामरूपिणः।
మరియు వారు నామమున నీలకులు; వారు ఇష్టానుసారంగా రూపం ధరించగలవారు।
Verse 9
महानीलेऽपि शैलेन्द्रपुराणि।
మహానీల పర్వతముపై కూడా శైలేంద్ర-పురాణములు (పర్వతాధిపతులతో సంబంధించిన ప్రాచీన కథనాలు) ఉన్నాయి।
Verse 10
पञ्चदशसहस्राणि किन्नराणां ख्यातानि।
కిన్నరుల విషయమున పదిహేను వేల (వృత్తాంతాలు/ప్రకరణాలు) ప్రసిద్ధమై ఉన్నాయి।
Verse 11
तत्र देवदत्तचन्द्रादयो राजानः।
అక్కడ దేవదత్త, చంద్ర మొదలైన రాజులు (మరియు ఇతరులు) పేర్కొనబడ్డారు।
Verse 12
पञ्चदशकिन्नराणां गर्विताः
కిన్నరుల పదిహేను గుంపులు గర్వితులుగా (అభిమానులుగా) వర్ణించబడ్డారు।
Verse 13
तानि सौवर्णानि बिलप्रवेशनानि च पुराणि
అవి ప్రాచీన గుహా-ప్రవేశద్వారాలు; స్వర్ణసమమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తాయి।
Verse 14
चन्द्रोदये च पर्वतवरे नागानामधिवासः
మరియు ‘చంద్రోదయ’ అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై నాగుల నివాసస్థానం ఉంది।
Verse 15
ते च बिलप्रवेशाः बिलेṣu वैनतेयविषयावर्त्तिनो व्यवस्थितानुरागे च दानवेन्द्रा व्यवस्थिताः
ఆ గుహా-ప్రవేశాలు—గుహల లోపల—వైనతేయునికి సంబంధించిన ప్రాంతాలలో స్థితిచెందినవి; అలాగే పరస్పర అనురాగంతో దానవాధిపతులు అక్కడ స్థిరంగా ఉన్నారు।
Verse 16
वेणुमत्यपि विद्याधरपुरत्रयं
అక్కడ వేణుమతీ కూడా ఉంది; అలాగే విద్యాధరుల మూడు నగరాలు ఉన్నాయి।
Verse 17
त्रिंशद् योजनशतविस्तीर्णमेकैकं तावदायतम्
వాటిలో ప్రతి ఒక్కటి (ముప్పైలో) నూరు యోజనాల విస్తీర్ణంతో, అంతే పరిమాణమైన పొడవుతో విస్తరించి ఉంది।
Verse 18
उलूकरोमशमहावेत्रादयश्च राजानो विद्याधराणाम्
ఉలూకరోమశ, మహావేత్ర మొదలైనవారు విద్యాధరులలో రాజులుగా ఉన్నారు।
Verse 19
एकैक्ये च शैलराजनि स्वयमेव गरुडो व्यवस्थितः
మరియు ప్రతి శైలరాజుపై స్వయంగా గరుడుడు స్థితుడై ఉన్నాడు।
Verse 20
कुञ्जरे तु पर्वतवरे नित्यं पशुपतिः स्थितः
కానీ కుఞ్జర అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై పశుపతి నిత్యంగా స్థితుడై ఉన్నాడు।
Verse 21
वृषभाङ्को महादेवः शङ्करो योगिनां वरः । अनेकगणभूतकोटिसहस्रवारो भगवान् अनादिपुरुषो व्यवस्थितः ॥
వృషభచిహ్నధారి మహాదేవుడు శంకరుడు, యోగులలో శ్రేష్ఠుడు; అనేక కోటి-సహస్ర గణభూత సమూహాలతో పరివృతుడై, భగవాన్ అనాది పురుషుడిగా స్థితుడై ఉన్నాడు।
Verse 22
वसुधारे च पुष्पवतां वसूनां च समावासः ।
వసుధారాలో పుష్పవతులకూ వసువులకూ కూడ నివాసస్థానం ఉంది।
Verse 23
वसुधारारत्नधारयोर्मूर्ध्नि अष्टौ सप्त च संख्यया ।
వసుధారా మరియు రత్నధారా శిఖరమస్తకంపై సంఖ్య ప్రకారం ఎనిమిది మరియు ఏడు గుంపులు లెక్కించబడుతాయి।
Verse 24
पुराणि वसुसप्तर्षीणां चेति ।
మరియు వసువులు, సప్తర్షులతో సంబంధమైన ప్రాచీన నివాసస్థానాలు కూడా ఉన్నాయి—అని చెప్పబడింది।
Verse 25
एकशृङ्गे च पर्वतोत्तमे प्रजापतेः स्थानं चतुर्वक्त्रस्य ब्रह्मणः ।
మరియు ఏకశృంగ అనే ఉత్తమ పర్వతంపై ప్రజాపతి—చతుర్ముఖ బ్రహ్మ—ఆసనం ఉంది।
Verse 26
गजपर्वते च महाभूतपरिवृता स्वयमेव भगवती तिष्ठति ।
మరియు గజపర్వతంపై మహాభూతాలతో పరివృతమైన భగవతి స్వయంగా నిలిచియుంటుంది।
Verse 27
वसुधारे च पर्वतवरे मुनिसिद्धविद्याधराणामायतनम् ।
మరియు వసుధారా అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంలో మునులు, సిద్ధులు, విద్యాధరుల నివాసస్థానం ఉంది।
Verse 28
चतुराशीत्यपरपुर्यो महाप्राकारतोरणाः ।
అక్కడ ఎనభై నాలుగు ఇతర నగరాలు ఉన్నాయి; అవి మహా ప్రాకారాలు, తోరణ ద్వారాలతో అలంకృతమైనవి।
Verse 29
तत्र चानेकपर्वता नाम गन्धर्वा युद्धशालिनो वसन्ति ।
అక్కడ ‘అనేకపర్వతా’ అనే గంధర్వులు నివసిస్తారు; వారు యుద్ధశౌర్యంలో ప్రసిద్ధులు।
Verse 30
तेषां चाधिपतिर्देवो राजराजैकपिङ्गलः ।
వారికి అధిపతి ‘రాజరాజైకపింగల’ అనే దివ్య దేవుడు।
Verse 31
सुरराक्षसाः पञ्चकूटे दानवाः शतशृङ्गे यक्षाणां पुरशतम् ।
పంచకూటపై సురులు, రాక్షసులు ఉన్నారు; శతశృంగపై దానవులు ఉన్నారు; యక్షులకు వంద నగరాలు ఉన్నాయి।
Verse 32
ताम्राभे तक्षकस्य पुरशतम्॥
‘తామ్రాభ’ అనే శిఖరంపై తక్షకునికి వంద కోట-నగరాలు ఉన్నాయి।
Verse 33
विशाखपर्वते गुहस्यायतनम्॥
విశాఖ పర్వతంపై గుహ (స్కంద) దేవుని పవిత్ర ఆయతనం/ధామం ఉంది।
Verse 34
श्वेतोदये गिरिवरे महागन्धर्वभवनम्॥
శ్రేష్ఠమైన గిరివరమైన శ్వేతోదయ శిఖరంపై గంధర్వుల మహా భవనం ఉంది।
Verse 35
हरिकूटे हरिर्देवः॥
హరికూటంపై దేవుడు హరి విరాజిల్లుతున్నాడు।
Verse 36
कुमुदे किन्नरावासः॥
కుముద శిఖరంపై కిన్నరుల నివాసం ఉంది।
Verse 37
अञ्जने महोरगाः॥
అంజన పర్వతంపై మహోరగులు—మహా నాగులు—నివసిస్తారు।
Verse 38
सहस्रशिखरे च दैत्यानामुग्रकर्मिणामावासः॥
సహస్రశిఖరమున ఉగ్రకర్ములు అయిన దైత్యుల నివాసము ఉంది।
Verse 39
पुराणां सहस्रमेकं हेममालिनां मुकुटे पन्नप्रपक्षे पर्वतवरे चत्वार्यायतनानि तु॥
ప్రాచీన దుర్గములు వెయ్యి ఒకటి ఉన్నాయి; మరియు ముకుటమున, పన్నప్రపక్షమున, శ్రేష్ఠ పర్వతమున హేమమాలినుల నాలుగు ఆయతనములు (క్షేత్రములు) నిజముగా ఉన్నాయి।
Verse 40
एवं मेरुपर्वतेषु देवानामधिवासः॥
ఈ విధంగా మేరుపర్వతములపై దేవతల నివాసము ఉంటుంది।
Verse 41
मर्यादापर्वते देवकूटे पुरविन्यासः कीर्त्यते॥
మర్యాదాపర్వతమైన దేవకూటమున నగరాల విన్యాసము వర్ణించబడుతుంది।
Verse 42
तस्योपरि योजनशतं गरुडस्य जातं क्षेत्रम्।
దాని పైన గరుడునకు సంబంధించిన వంద యోజనముల విస్తారముగల పుణ్యక్షేత్రము ఉంది।
Verse 43
तस्यैव पार्श्वतस्त्रिंशद्योहनविस्तीर्णाश्चत्वारिंशदायताः सप्तगन्धर्वनगराः।
దాని పక్కనే గంధర్వుల ఏడు నగరాలు ఉన్నాయి; ప్రతి నగరం ముప్పై యోజనాల వెడల్పు, నలభై యోజనాల పొడవు కలది।
Verse 44
आग्नेयाश्च नाम्ना गन्धर्वातिबलिनः।
వారిని ‘ఆగ్నేయులు’ అని పిలుస్తారు; అక్కడి గంధర్వులు అత్యంత బలవంతులు।
Verse 45
तत्र चान्यत् त्रिंशद्योहनमण्डलं पुरं सैंहिकेयानाम्।
అక్కడ మరొకటి ముప్పై యోజనాల పరిధి గల వలయాకార నగరం ఉంది; అది సైంహికేయులది।
Verse 46
तत्र च देवर्षिचरितानि देवकूटे दृश्यन्ते।
అక్కడ దేవకూటంపై దేవర్షుల కృతకార్యాలు ప్రత్యక్షంగా కనిపించినట్లుగా దర్శనమిస్తాయి।
Verse 47
पुरं च कालकेयानां तत्रैव।
అక్కడే కాలకేయుల నగరం కూడా ఉంది।
Verse 48
तथा चान्तरतटेऽन्ये सुनान्नाम तस्यैव दक्षिणे त्रिंशद्योहनविस्तृतं द्विषष्टियोजनायामं पुरं कामरूपिणां दृप्तानां मध्यमे च तस्य हेमकूटे महादेवस्य न्यग्रोधः।
అలాగే అంతర్గత తీరంలో ‘సునాన్’ అని పిలువబడే ఇతరులు ఉన్నారు. అదే ప్రాంతానికి దక్షిణంగా గర్విత కామరూపుల నగరం ఉంది; అది ముప్పై యోజనాల వెడల్పు, అరవై రెండు యోజనాల పొడవు. దాని మధ్యలో హేమకూటంపై మహాదేవుని మర్రిచెట్టు నిలిచి ఉంది.
Verse 49
अथातः कैलासवर्णको भवति।
ఇప్పుడు నుండి కైలాస వర్ణన ప్రారంభమవుతుంది.
Verse 50
कैलासस्य तटे योजनशतमायामवस्तृतं भुवनमालाभिव्याप्तम्।
కైలాస పర్వత తీరంలో వంద యోజనాల పొడవు వరకు విస్తరించిన ఒక ప్రాంతం ఉంది; అది భువనమాల వంటి నివాసాల సమూహంతో వ్యాపించి ఉంది.
Verse 51
तस्याश्च मध्ये सभा।
మరియు దాని మధ్యలో ఒక సభాభవనం ఉంది.
Verse 52
तत्र च तत्पुष्करं नाम विमानं तिष्ठति।
అక్కడ ‘తత్పుష్కర’ అనే పేరుగల ఒక దివ్య విమానం (ప్రాసాదం) నిలిచి ఉంది.
Verse 53
धनदस्य च तद्विमानमधिवासश्च।
అదే ధనదుడు (కుబేరుడు) యొక్క దివ్య విమానం మరియు ఆయన నివాసస్థానమును కూడా సూచిస్తుంది।
Verse 54
तत्र पद्ममहापद्ममकरकच्छपकुमुदशङ्खनीलनन्दमहानिधयः प्रतिवसन्ति।
అక్కడ పద్మ, మహాపద్మ, మకర, కచ్ఛప, కుముద, శంఖ, నీల, నంద, మహానిధి అనే మహానిధులు నివసిస్తారు।
Verse 55
तत्र चन्द्रादीनां लोकपालानामावासः।
అక్కడ చంద్రుడు మొదలైన లోకపాలకుల నివాసము ఉంది।
Verse 56
तत्र च मन्दाकिनी नाम नदी।
అక్కడ మందాకినీ అనే నది ఉంది।
Verse 57
तथा कनकमन्दा मन्दा चेति नामभिः सरितः।
అలాగే కనకమందా మరియు మందా అనే పేర్లతో నదులు కూడా ఉన్నాయి।
Verse 58
तत्रान्या अपि नद्यः सन्ति।
అక్కడ మరికొన్ని నదులు కూడా ఉన్నాయి।
Verse 59
पूर्वपार्श्वे च शतयोजनमायामास्त्रिंशद्योजनविस्तृता दशगन्धर्वपुर्यः तासु च सकुबाहुहरिकेशचित्रसेनादयो राजानः।
తూర్పు వైపున శత యోజనాల పొడవు, ముప్పై యోజనాల వెడల్పు గల గంధర్వుల పది నగరాలు ఉన్నాయి; వాటిలో సకుబాహు, హరికేశ, చిత్రసేన మొదలైన రాజులు నివసిస్తారు।
Verse 60
तस्यैव च पश्चिमकूटे अशीतियोजनायामं चत्वारिंशद्विस्तृतमेकैकं यक्षनगरम्।
అదే పర్వతపు పశ్చిమ శిఖరంపై ప్రతి యక్షనగరం ఎనభై యోజనాల పొడవు, నలభై యోజనాల వెడల్పు కలిగి ఉంది।
Verse 61
तेषु च महामालिसुनेत्रचक्रादयो नायकाः।
వాటిలో మహామాలి, సునేత్ర, చక్ర మొదలైన నాయకులు ఉన్నారు।
Verse 62
तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे कुञ्जदरीषु गुहासु समुद्राः समुद्रं यावत्किन्नराणां पुरशतम्॥
అదే పర్వతపు దక్షిణ పార్శ్వంలో వనకుంజాలు, లోయలు, గుహలలో సముద్రం వరకు వ్యాపించిన జలరాశులు ఉన్నాయి; అక్కడ కిన్నరుల వంద నగరాల సమూహం ఉంది।
Verse 63
तेषु च द्रुमसुग्रीवादिभगदत्तप्रमुखं राजशतम्॥
వారిలో ద్రుమసుగ్రీవాది మరియు భగదత్తుని నాయకత్వంలో వందమంది రాజులు ఉన్నారు।
Verse 64
तत्र च रुद्रस्योमया सार्द्धं विवाहः संवृत्तः॥
అక్కడే రుద్రునికి ఉమతో వివాహం జరిగింది।
Verse 65
तपश्च कृतवती गौरी॥
మరియు గౌరీ తపస్సు చేసింది।
Verse 66
किरातरूपिणा च रुद्रेण स्थितम्॥
మరియు అక్కడ కిరాతరూపం ధరించిన రుద్రుడు స్థితిచెందాడు।
Verse 67
तत्रैव तत्र स्थितेन सोमेन शङ्करेण जम्बूद्वीपावलोकनं कृतम्॥
అక్కడే ఆ స్థలంలో నిలిచిన సోమస్వరూప శంకరుడు జంబూద్వీపాన్ని అవలోకనం (సర్వే) చేశాడు।
Verse 68
तत्र चानेककिन्नरगन्धर्वोपगीतमुमावनं नामाप्सरोभिरनेकपुष्पलतावल्लीभिरुपेतम्॥
అక్కడ ‘ఉమావనం’ అనే ఉపవనం ఉంది; అనేక కిన్నరులు, గంధర్వులు దానిని గానంతో కీర్తిస్తారు; అప్సరసలతోను, అనేక పుష్పలతా-వల్లీలతోను అది శోభిస్తుంది।
Verse 69
यत्र भगवता महेश्वरेणार्द्धनारीनरवपुः प्राप्तम्॥
అక్కడ భగవాన్ మహేశ్వరుడు అర్ధనారీ-అర్ధనర శరీరరూపాన్ని పొందాడు।
Verse 70
तत्र च कार्त्तिकेयस्य शरद्वनम्॥
అక్కడ కార్త్తికేయుని ‘శరద్వనం’ కూడా ఉంది।
Verse 71
पुष्पचित्रक्रौञ्चयोर्मध्ये कार्त्तिकेयाभिषेकः कृतः तस्य च पूर्वतटे सिद्धमुनिगणावासः कलापग्रामो नाम॥
పుష్పచిత్రం మరియు క్రౌంచం మధ్య కార్త్తికేయుని అభిషేకం నిర్వహించబడింది; మరియు దాని తూర్పు తీరంలో సిద్ధమునుల గణాల నివాసస్థలం ‘కలాపగ్రామం’ అనే పేరుతో ఉంది।
Verse 72
तथा च मार्कण्डेयवसिष्ठपराशरनलविश्वामित्रोद्दालकादीनां महर्षीणामनेकानि सहस्राण्याश्रमाणां हि भवति ।
అదేవిధంగా అక్కడ మార్కండేయ, వసిష్ఠ, పరాశర, నల, విశ్వామిత్ర, ఉద్దాలక మొదలైన మహర్షుల అనేక వేల ఆశ్రమాలు నిజంగా ఉన్నాయి।
Verse 73
तथा च पश्चिमस्याचलेन्द्रस्य निषधस्य भागं शृणुत ।
ఇప్పుడు నిషధ అనే పర్వతరాజు యొక్క పశ్చిమ భాగాన్ని వినుడి।
Verse 74
तस्य च मध्यमकूटे विष्ण्वायतनं महादेवस्य ।
దాని మధ్య శిఖరంపై విష్ణువు మరియు మహాదేవుని పవిత్ర ఆలయం ఉంది।
Verse 75
तस्यैवोत्तरतटे त्रिंशद्योजनविस्तृतं महत्पुरं लम्बाख्यातं राक्षसानाम् ।
అదే పర్వతం ఉత్తర తీరంలో ముప్పై యోజనాల విస్తీర్ణముతో రాక్షసుల మహానగరం ‘లంబా’ ఉంది।
Verse 76
तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे बिलप्रवेशनगरम् ।
అదే పర్వతం దక్షిణ పార్శ్వంలో ‘బిలప్రవేశ’ అనే నగరం ఉంది।
Verse 77
प्रभेदकस्य पश्चिमेन देवदानवसिद्धादीनां पुराणि ।
ప్రభేదకానికి పశ్చిమాన దేవులు, దానవులు, సిద్ధులు మొదలైనవారి ప్రాచీన నగరాలు ఉన్నాయి।
Verse 78
तस्य गिरिमूर्ध्नि महती सोमशिला तिष्ठति ।
ఆ పర్వత శిఖరంపై ‘సోమశిలా’ అనే మహాశిల నిలిచి ఉంది।
Verse 79
तस्यां च पर्वणि सोमः स्वयमेवावतारति ।
మరియు ఆ (శిలపై) పర్వదినాలలో సోముడు స్వయంగా అవతరిస్తాడు।
Verse 80
तस्यैवोत्तरपार्श्वे त्रिकूटं नाम ।
దాని ఉత్తర పార్శ్వంలో ‘త్రికూట’ అనే శిఖరం ఉంది।
Verse 81
तत्र ब्रह्मा तिष्ठति क्वचित् ।
అక్కడ బ్రహ్ముడు కొన్నిసార్లు నివసిస్తాడు।
Verse 82
तथा च वह्न्यायतनम् ।
అలాగే అక్కడ వహ్ని (అగ్ని)కు సంబంధించిన ఒక పవిత్ర ఆయతనం కూడా ఉంది।
Verse 83
मूर्त्तिमान् वह्निरुपास्यते देवैः ।
మూర్తిమంతుడైన వహ్ని (అగ్ని) దేవతలచే భక్తితో ఉపాసింపబడును।
Verse 84
उत्तरे च शृङ्गाख्ये पर्वतवरे देवतानामायतनानि ।
మరియు ఉత్తర దిశలో ‘శృంగ’ అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై దేవతల ఆలయాలు ఉన్నాయి।
Verse 85
पूर्वे नारायणस्यायतनम् ।
తూర్పు దిశలో నారాయణుని ఆలయం ఉంది।
Verse 86
मध्ये ब्रह्मणः ।
మధ్య భాగంలో బ్రహ్మదేవుని ఆలయం ఉంది।
Verse 87
शङ्करस्य पश्चिमे ।
పడమర దిశలో శంకరుని ఆలయం ఉంది।
Verse 88
तत्र च यक्षादीनां केचित् पुराणि तस्य चोत्तरतीरे जातुचे महापर्वते त्रिंशद्योजनमण्डलं नन्दजलं नाम सरस् तत्र नन्दो नाम नागराजा वसति शतशीर्षप्रचण्ड इति ।
అక్కడ యక్షాదుల విషయమై కొన్ని పురాతన వృత్తాంతాలు చెప్పబడుతున్నాయి. మరియు దాని ఉత్తర తీరంలో ‘జాతుచ’ అనే మహాపర్వతంపై ముప్పై యోజనాల పరిధి గల ‘నందజల’ అనే సరస్సు ఉంది. అక్కడ ‘నంద’ అనే నాగరాజు నివసిస్తాడు—నూరు శిరస్సులతో అత్యంత ఉగ్రుడు।
Verse 89
इत्येतेऽष्टौ देवपर्वता विज्ञेयाः ।
ఇట్లు ఇవే ఎనిమిది ‘దేవపర్వతాలు’ అని గ్రహించవలెను।
Verse 90
तेनानुक्रमेण हेमरजतरत्नवैडूर्यमाणः शिलाहिङ्गुलादिवर्णाः ।
ఆ క్రమానుసారంగా వాటి వర్ణాలు స్వర్ణం, రజతం, రత్నం, వైడూర్యం, మాణి/స్ఫటికం, శిల, హింగులం (సిందూరం) మొదలైనవి।
Verse 91
इयं च पृथ्वी लक्षकोटिशतानेकसंख्यातानां पूर्णा तेषु च सिद्धविद्याधराणां निलयाः ते च मेरोः पार्श्वतः केसरवलयालवालं सिद्धलोक इति कीर्त्यते ।
ఈ భూమి లక్షలూ కోట్లు సంఖ్యలో అనేక శతసహస్ర జీవులతో నిండివుంది; మరియు వారిలో సిద్ధులు, విద్యాధరుల నివాసస్థానాలు కూడా ఉన్నాయి. మేరు పర్వతపు పార్శ్వంలో, కేశరవలయం మరియు ఆలవాలం (కుండం) వంటి ఆకారమున్న ఆ ప్రాంతం ‘సిద్ధలోక’మని ప్రసిద్ధి చెందింది।
Verse 92
इयं पृथ्वी पद्माकारेण व्यवस्थिताः
ఈ భూమి పద్మాకారంగా వ్యవస్థితమై ఉంది।
Verse 93
एष च सर्वपुराणेषु क्रमः सामान्यतः प्रतिपाद्यते ।
మరియు ఈ క్రమము సాధారణంగా సమస్త పురాణములలో ప్రతిపాదించబడింది।
Verse 94
८
ఇది ‘8’ అనే సంఖ్యా-చిహ్నం మాత్రమే; లేఖన/సంపాదక దోషం కావచ్చు.
Frequently Asked Questions
The chapter’s instruction is conveyed through cosmography: the text models Pṛthivī as a regulated, segmented habitat where distinct beings occupy bounded regions (parvatas, puras, āyatanas, bilapraveśas). This functions as an implicit ethic of terrestrial order—balance is maintained by proper placement, limits (maryādā), and coordinated coexistence rather than by a single prescriptive rule.
A clear calendrical marker appears with Somāśilā: the text states that Soma descends/appears there on parvan-days (parvaṇi), i.e., ritually significant lunar junctions. No explicit ṛtu (season) is specified, but the parvan reference anchors observance to the lunar ritual calendar.
Environmental balance is encoded as sacred topography: mountains, rivers, lakes, forests, and subterranean passages are presented as interconnected ecological zones, each assigned communities and guardians (devas, nāgas, yakṣas, etc.). By describing Earth as padmākāra (lotus-formed) with ordered ‘rings’ and residences, the text frames Pṛthivī’s stability as dependent on structured spatial distribution and protected hydrological/sylvan features (e.g., Mandākinī, Umāvana).
The chapter references named rulers/leaders of non-human polities (e.g., Devadatta and Candra among kinnaras; Ulūkaroma and Mahāvetra among vidyādharas; Rājarājaikapiṅgala among gandharvas; Nanda the nāgarāja, described as Śataśīrṣaprachaṇḍa). It also cites major sage-figures and āśrama traditions around Kailāsa (Mārkaṇḍeya, Vasiṣṭha, Parāśara, Viśvāmitra, Uddālaka), and mythic events involving Rudra–Umā and Kārttikeya.