Next Verse

Varaha Purana 74.1 — Adhyaya 74, Shloka 1

Measures of the Earth and the Cosmos: The Expansion of the Universe and the Division of Continents and Regions

श्रीवराह उवाच । पुनस्ते ऋषयः सर्वे तं पप्रच्छुः सनातनम् । रुद्रं पुराणपुरुषं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् । विश्वरूपमजं शम्भुं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम् ॥ ७४.१ ॥

śrīvarāha uvāca | punas te ṛṣayaḥ sarve taṃ papracchuḥ sanātanam | rudraṃ purāṇapuruṣaṃ śāśvataṃ dhruvam avyayam | viśvarūpam ajaṃ śambhuṃ trinetraṃ śūlapāṇinam || 74.1 ||

శ్రీ వరాహుడు పలికెను—మళ్లీ ఆ సమస్త ఋషులు ఆ సనాతనుని ప్రశ్నించిరి—రుద్రుని, పురాణపురుషుని, శాశ్వతుడిని, ధ్రువుడిని, అవ్యయుడిని; విశ్వరూపుడిని, అజుడిని, శంభువును, త్రినేత్రుడిని, శూలపాణిని.

śrīvarāhaḥŚrī-Varāha
śrīvarāhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī + varāha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (श्रीमान् वराहः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति/कालवाचक (again)
tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, बहुवचन (they)
ṛṣayaḥsages
ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
sarveall
sarve:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (ṛṣayaḥ)
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
papracchuḥasked
papracchuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprach (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
sanātanameternal
sanātanam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsanātana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'तम्' इति विशेषण
rudramRudra
rudram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'तम्' इत्यस्य अप्पोज़िशन
purāṇapuruṣamthe primeval person
purāṇapuruṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpurāṇa + puruṣa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (पुराणः पुरुषः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
śāśvatameverlasting
śāśvatam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśāśvata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
dhruvamfirm; constant
dhruvam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
avyayamimperishable
avyayam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootavyaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
viśvarūpamuniversal-formed
viśvarūpam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootviśva + rūpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (विश्वस्य रूपम्/विश्व-रूपः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
ajamunborn
ajam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootaja (प्रातिपदik)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
śambhumŚambhu
śambhum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśambhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
trinetramthree-eyed
trinetram:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottri + netra (प्रातिपदिक)
Formद्विगु समास (त्रीणि नेत्राणि यस्य); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
śūlapāṇinamhaving a trident in hand
śūlapāṇinam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśūla + pāṇin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (शूलः पाणौ यस्य/शूलपाणिः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Varāha

Varaha Avatara Context: {"is_varaha_focus":true,"aspect_highlighted":"None","boar_form_detail":"None","earth_interaction":"None"}

Bhu Devi Dialogue: {"is_dialogue":true,"speaker_role":"instructor","bhu_devi_state":"None","key_question":"None"}

Mathura Mandala: {"is_mathura_related":false,"specific_site":"None","parikrama_context":"None","krishna_connection":"None"}

Dharma Shastra: {"has_dharma_rule":false,"topic":"None","instruction_summary":"None","karmic_consequence":"None"}

Vrata Mahatmya: {"has_vrata":false,"vrata_name":"None","tithi_month":"None","promised_fruit":"None"}

Cosmic Boar Symbolism: {"has_symbolism":false,"symbolic_interpretation":"None","yajna_varaha_imagery":"None","vedantic_connection":"None"}

Philosophical Teaching: {"has_teaching":true,"teaching_type":"theological characterization (guṇa/viśeṣaṇa via nāma-rūpa)","core_concept":"Rudra is described through layered epithets—sanātana, dhruva, avyaya, viśvarūpa—signaling a purāṇic mode of expressing divine functions and cosmic stability.","practical_application":"Read purāṇic epithets as functional-theological markers (not mere praise): they indicate domains of power, modes of presence, and pedagogical authority."}

Subject Matter: ["Theology (Purāṇic personhood concepts)","Philosophical attributes (eternity, imperishability)","Textual framing (dialogue with Ṛṣis)"]

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: śānta

Type: None

Related Themes: Varāha Purāṇa 74 (transition to cosmography inquiry)

Visual Art Cues: {"scene_description":"Varāha narrates: a group of sages approach and question Rudra, who is portrayed with three eyes and trident, radiating primordial permanence.","item_prompts":["cluster of ṛṣis with kamaṇḍalu and jaṭā","Rudra with trinetra","śūla (trident) in hand","aura suggesting viśvarūpa","forest-ashram setting"],"kerala_mural_prompt":"Kerala mural: Rudra central with bold trident and third eye, sages in semicircle; dense ornamental foliage; saturated colors and strong outlines.","tanjore_prompt":"Tanjore: Rudra with gold halo and trident, sages offering respectful inquiry; gold accents on ornaments and prabhā.","mysore_prompt":"Mysore: balanced composition, delicate ornamentation; Rudra calm yet powerful; sages attentive, manuscript-like clarity.","pahari_prompt":"Pahari: serene Himalayan-forest ashram; Rudra seated on tiger-skin, sages gathered; soft pastel palette."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"narrative-solemn, anticipatory","suggested_raga":"Bhairav","pace":"medium","voice_tone":"measured, descriptive, resonant"}

C
Classical Sanskrit Literature
P
Purāṇa Studies
Ś
Śaiva–Vaiṣṇava Interface (descriptive theology)
I
Indic Philosophical Vocabulary

FAQs

It exemplifies a common Purāṇic narrative technique: sages pose successive questions to a revered figure, while the text catalogs classical epithets (e.g., sanātana, avyaya) that reflect shared Sanskrit philosophical vocabulary across Purāṇic corpora.

No specific geographic site is named in this verse; it functions as a dialogic transition introducing a theological inquiry.

Rather than a direct ethical injunction, the verse foregrounds a philosophical orientation toward inquiry (praśna) and contemplation of imperishability and constancy (avyaya, dhruva) as valued conceptual ideals in Purāṇic discourse.

AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App