Adhyaya 193: Naciketas’ Journey to Yama’s Abode and the Eulogy of Truthfulness

Verse 1

अथ नचिकेतः प्रयाणवर्णनम् ॥ लोमहर्षण उवाच ॥ व्यासशिष्यं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ द्वारदेशे समासीनं कृतपूर्वाह्निकक्रियम्

ఇప్పుడు నచికేతుని ప్రయాణవర్ణనం (ప్రారంభం). లోమహర్షణుడు అన్నాడు—వ్యాసుని శిష్యుడైన మహాప్రాజ్ఞుడు, వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడు, ద్వారప్రదేశంలో ఆసీనుడై, ప్రాతఃకర్మలను పూర్తి చేసినవాడిని (నేను చూచితిని).

Verse 2

अश्वमेधे तथा वृत्ते राजा वै जनमेजयः ॥ ब्रह्मवध्याभिभूतस्य दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्

అశ్వమేధం ఈ విధంగా పూర్తయ్యాక, రాజు జనమేజయుడు బ్రాహ్మణహత్యా దోషంతో బాధపడిన (వ్యక్తి) నిమిత్తం పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను స్వీకరించాడు.

Verse 3

प्रायश्चित्तं चरित्वैवमागतो गजसाह्वयम् ॥ उपगम्य महात्मानं जाह्नवीतीरसंश्रयम् ॥

ఈ విధంగా ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించి అతడు గజసాహ్వయమనే స్థలానికి వచ్చాడు; జాహ్నవీ (గంగా) తీరాన్ని ఆశ్రయించిన మహాత్ముని సమీపించాడు.

Verse 4

ऋषिं परमसंपन्नं वैशम्पायनमञ्जसा ॥ कर्मणा प्रेरितस्तेन चिन्ताव्याकुललोचनः ॥

అత్యంత సంపన్నుడైన ఋషి వైశంపాయనుని అతడు నేరుగా సమీపించాడు; ఆ కర్మచేత ప్రేరితుడై అతని నేత్రాలు చింతతో వ్యాకులమయ్యాయి.

Verse 5

कुरूणां पश्चिमो राजा पश्चात्तापेन पीडितः ॥ व्यासशिष्यमुपागम्य प्रश्नमेनमपृच्छत ॥

కురువంశానికి తరువాతి రాజు పశ్చాత్తాపంతో బాధపడుతూ వ్యాసుని శిష్యుని సమీపించి ఈ ప్రశ్నను అడిగాడు.

Verse 6

जनमेजय उवाच ॥ भगवञ्जायते तीव्रं चिन्तयानस्य सुव्रत ॥ कर्मपाकफलं यस्मिन्मानुषैरुपभुज्यते ॥

జనమేజయుడు అన్నాడు—భగవన్, సువ్రతా, నేను ఆలోచించుచుండగా తీవ్రమైన చింత కలుగుతోంది: మనుష్యులు కర్మ పరిపాక ఫలాన్ని ఏ విధంగా అనుభవిస్తారు?

Verse 7

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कीदृशं तु यमालयम् ॥ किं प्रमाणं च किं रूपं कथं गत्वा स पश्यति ॥

నేను ఇది వినదలుచుకున్నాను—యమాలయం ఎలా ఉంటుంది? దాని ప్రమాణం ఎంత, దాని రూపం ఏమిటి, మరియు అక్కడికి వెళ్లి అతడు దానిని ఎలా దర్శిస్తాడు?

Verse 8

न गच्छेयं कथं विप्र प्रेतराज्ञो निवेशनम् ॥ धर्मराजस्य धीरस्य सर्वलोकानुशासिनः ॥

హే విప్రా, ప్రేతరాజుని నివాసానికి—సర్వలోకాలను శాసించే ధీర ధర్మరాజుని వద్దకు—నేను ఎలా వెళ్లకుండా ఉండగలను?

Verse 9

सूत उवाच ॥ एवं पृष्टो महातेजास्तेन राज्ञा द्विजोत्तमः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं राजानं जनमेजयम् ॥

సూతుడు పలికెను—ఆ రాజు ఇలా ప్రశ్నించగా మహాతేజస్సుగల ద్విజోత్తముడు రాజైన జనమేజయునికి మధుర వాక్యములు పలికెను।

Verse 10

पावनीं सर्वपापानां प्रवृत्तौ शुभकारिणीम् ॥ इतिहासपुराणानां कथां वै विदुषां प्रियाम् ॥

అతడు ఇతిహాస-పురాణముల కథను చెప్పెను; అది విద్వాంసులకు ప్రియమైనది, సమస్త పాపములను పవిత్రపరచునది, శుభప్రవర్తనకు ప్రేరేపించునది।

Verse 11

कश्चिदासीत्पुरा राजन् ऋषिः परमधार्मिकः ॥ उद्दालक इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥

ఓ రాజా, పూర్వకాలంలో పరమధార్మికుడైన ఒక ఋషి ఉండెను; అతడు ‘ఉద్దాలకుడు’ అని ప్రసిద్ధుడు, సమస్త వేదాంగ తత్త్వములను తెలిసినవాడు।

Verse 12

तस्य पुत्रो महातेजा योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥ नाचिकेत इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥

అతని కుమారుడు మహాతేజస్సుగలవాడు, బుద్ధిమంతుడు; యోగసాధనను ఆశ్రయించి ‘నాచికేతుడు’ అని ప్రసిద్ధుడై, సమస్త వేదాంగ తత్త్వవిత్తు అయ్యెను।

Verse 13

तेन रुष्टेन शप्तोऽभूत्पुत्रः परमधार्मिकः ॥ गच्छ शीघ्रं यमं पश्य मम क्रोधेन दुर्मते ॥

అతడు కోపించగా పరమధార్మికుడైన కుమారుడు శపింపబడెను—“శీఘ్రముగా వెళ్ళి యముని దర్శించు; నా క్రోధముచేత, ఓ దుర్మతీ!”

Verse 14

क्षणेनान्तरहितो जातः पितरं प्रत्युवाच ह ॥ विनयात्पृष्टतो वाक्यं भावेन च समन्वितम् ॥

క్షణములోనే అతడు అంతర్హితుడై, తరువాత తండ్రిని ఉద్దేశించి పలికెను. వినయంతో అడిగిన మాటకు హృదయభావంతో కూడిన సమాధానము చెప్పెను।

Verse 15

मा भूद्वाक्यं च ते मिथ्या धार्मिकस्य कदाचन ॥ गमिष्यामि पुरं रम्यं धर्मराजस्य धीमतः ॥

ధార్మికుని విషయములో నీ వాక్యం ఎప్పుడూ అసత్యముగా కాకూడదు. నేను ధీమంతుడైన ధర్మరాజుని రమ్యపురమునకు వెళ్తాను।

Verse 16

इह चैव पुनस्तावदागमिष्ये न संशयः ॥

మరియు ఇక్కడికే నేను త్వరలోనే మళ్లీ వస్తాను—సందేహమే లేదు।

Verse 17

तथेत्युक्त्वा महातेजाः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥

“తథాస్తు” అని చెప్పి, మహాతేజస్సుగల పరమధార్మిక కుమారుడు క్షణమొకటి ఆలోచించి, బుద్ధిమంతుడై యోగసమాధిని ఆశ్రయించెను।

Verse 18

पितोवाच ॥ एकस्त्वमसि वत्सश्च नान्यो बन्धुर्विधीयते ॥ अधर्मं चानृतं चास्तु त्वकीर्तिर्वापि पुत्रक ॥

తండ్రి పలికెను—వత్సా, నీవే నా ఏకైక కుమారుడవు; నాకు మరెవ్వరూ బంధువులుగా నియమింపబడలేదు. కుమారా, అధర్మమైయినా, అసత్యమైయినా, అపకీర్తియైనా సరే…

Verse 19

अप्रवृत्तस्त्वसम्भाष्यो योऽहं मिथ्या प्रयुक्तवान् ॥ त्वां वै धर्मसमाचारमभिधानॆन शप्तवान् ॥

నేను—ఇలా చేయకూడని వాడిని, సంభాషణకూ అర్హుడిని కాని వాడిని—అబద్ధాన్ని ఆశ్రయించి, కేవలం పేరును ఉచ్చరించి, ధర్మాచారుడవైన నిన్ను శపించాను।

Verse 20

अहं पुत्र न सद्वादी न क्षमे धर्मदूषितम् ॥ मम त्वं हि महाभाग नित्यं चित्तानुपालकः ॥

పుత్రా, నేను సద్వాక్యుడు/సత్యవాది కాదు; ధర్మాన్ని దూషించే దానిని నేను సహించను. కానీ మహాభాగుడా, నీవు నిత్యం నా చిత్తానికి పాలకుడవు।

Verse 21

धर्मज्ञश्च यशस्वी च नित्यं क्षान्तो जितेन्द्रियः ॥ शुश्रूषुरनहंवादी शक्तस्तारयितुं मम ॥

నీవు ధర్మజ్ఞుడవు, యశస్సు కలవాడవు; నిత్యం క్షమాశీలి, ఇంద్రియజితుడు—సేవలో నిమగ్నుడు, అహంకారరహితుడు—నన్ను రక్షించగల సమర్థుడవు।

Verse 22

याचितस्त्वं मया पुत्र गन्तुं वै तत्र नार्हसि ॥

పుత్రా, నేను వేడుకున్నా కూడా నీవు అక్కడికి వెళ్లడం తగదు।

Verse 23

यदि वैवस्वतो राजा तत्र प्राप्तं यदृच्छया ॥ रोषेण त्वां महातेजा विसृज्येन्न कदाचन ॥

వైవస్వత రాజు యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చితే, ఆ మహాతేజస్సు గలవాడు కోపంతో నిన్ను ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టడు।

Verse 24

विनश्येयमहं पश्य कुलसेतु-विनाशनः ॥ धिक्कृतः सर्वलोकेन पापकर्ता नराधमः ॥

చూడుము—కులసేతువును నాశనం చేసేవాడనై నేను నశించిపోతాను; సమస్త లోకము నన్ను ధిక్కరిస్తుంది—నేను పాపకర్త, నరాధముడను అవుతాను।

Verse 25

नरकस्य पूदिताख्या दुःखेन नरकं विदुः ॥ पुतित्राणं भवेत् पुत्रादिहेष्यति परत्र च ॥

వారు ‘పూదితా’ అనే నరకాన్ని తెలుసుకొనియున్నారు; అది దుఃఖమయ నరకము. కుమారుని వలన తండ్రికి త్రాణం/రక్షణ కలుగుతుంది—ఇహలోకములోను పరలోకములోను।

Verse 26

हुतं दत्तं तपस्तप्तं पितरश्चापि पोषिताः ॥ अपुत्रस्य हि तत्सर्वं मोघं भवति निश्चयः ॥

హోమం చేసినది, దానం ఇచ్చినది, తపస్సు చేసినది, పితరులను కూడా పోషించినది—కాని కుమారుడు లేనివానికి ఇవన్నీ నిశ్చయంగా వ్యర్థమవుతాయి।

Verse 27

शुश्रूषावान्भवेच्छूद्रो वैश्यो वा कृषिजीवनः ॥ सस्यगोप्ता तु राजन्यो ब्राह्मणो वा स्वकर्मकृत् ॥

శూద్రుడు సేవాపరుడై ఉండాలి; వైశ్యుడు వ్యవసాయ జీవనంతో ఉండవచ్చు. క్షత్రియుడు పంటల రక్షకుడై ఉండాలి; బ్రాహ్మణుడు తన నియత కర్మలను ఆచరించేవాడై ఉండాలి।

Verse 28

पुत्रेण लभते जन्म पौत्रेण तु पितामहः ॥ पुत्रस्य च प्रपौत्रेण मोदते प्रपितामहः ॥

కుమారుని వలన (తండ్రి) జన్మ/ఉద్ధారాన్ని పొందుతాడు; మనవడివలన పితామహుడు పొందుతాడు; మరియు కుమారుని మునిమనవడివలన ప్రపితామహుడు ఆనందిస్తాడు।

Verse 29

न हास्यामिति वत्स त्वां मम वंशविवर्धनम् ॥ याच्यमानः प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न चार्हति ॥

వత్సా, నేను నిన్ను విడువను—నీవు నా వంశవర్ధకుడవు. ఎంతగా వేడుకున్నా అతడు అక్కడికి వెళ్లుటకు అర్హుడు కాదు.

Verse 30

वैशम्पायन उवाच ॥ एवं विलपमानं तं पितरं प्रत्युवाच ह ॥ हृष्टपुष्ट वपुर्भूत्वा पुत्रः परमधार्मिकः ॥

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఇలా విలపిస్తున్న తండ్రిని ఉద్దేశించి పరమధార్మికుడైన కుమారుడు హర్షితుడై, పుష్టమైన దేహంతో సమాధానం చెప్పెను.

Verse 31

पुत्र उवाच ॥ न विषादस्त्वया कार्यो द्रक्ष्यसे मामिहागतम् ॥ दृष्ट्वा च तमहं देवं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥

కుమారుడు అన్నాడు—నీవు విషాదపడకూడదు; నన్ను ఇక్కడికి తిరిగి వచ్చినవాడిగా చూస్తావు. సమస్త లోకాలు నమస్కరించే ఆ దేవుని దర్శించి నేను…

Verse 32

आगच्छामि पुनश्चात्र न भयं मेऽस्ति मृत्युतः ॥ पूजयिष्यति मां तात राजा त्वदनुकम्पया ॥

నేను మళ్లీ ఇక్కడికే వస్తాను; నాకు మరణభయం లేదు. తండ్రీ, నీపై అనుకంపతో రాజు నన్ను పూజించి గౌరవిస్తాడు.

Verse 33

सत्ये तिष्ठ महाभाग सत्यं च परिपालय ॥ सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव

మహాభాగుడా, సత్యంలో నిలిచివుండు; సత్యాన్ని పరిరక్షించు. సత్యం స్వర్గానికి మెట్లవంటిది, సముద్రం అవతల తీరానికి చేర్చే నావవంటిది.

Verse 34

सूर्यस्तपति सत्येन वातः सत्येन वाति च ॥ अग्निर्दहति सत्येन सत्येन पृथिवी स्थिता

సత్యమువలన సూర్యుడు తపిస్తాడు, సత్యమువలన వాయువు వీస్తుంది. సత్యమువలన అగ్ని దహిస్తుంది, సత్యమువలన భూమి స్థిరంగా నిలుస్తుంది.

Verse 35

उदधिर्ल्लङ्घयेन्नैव मर्यादां सत्यपालितः ॥ मन्त्रः प्रयुक्तः सत्येन सर्वलोकहितायते

సత్యముచే రక్షింపబడిన సరిహద్దును సముద్రం ఎప్పుడూ లంఘించదు. సత్యముతో ప్రయోగించిన మంత్రం సర్వలోకహితకరమవుతుంది.

Verse 36

सत्येन यज्ञा वर्त्तन्ते मन्त्रपूताः सुपूजिताः ॥ सत्येन वेदा गायन्ति सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः

సత్యమువలన యజ్ఞాలు సాగుతాయి—మంత్రపూతమై సమ్యక్ పూజింపబడినవి. సత్యమువలన వేదాలు ‘గానము’ చేస్తాయి; సత్యమందే లోకాలు ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి.

Verse 37

सत्येन सर्वं लभते यथा तात मया श्रुतम् ॥ न हि सत्यमतिक्रम्य विद्यते किञ्चिदुत्तमम्

తాతా, నేను వినిన ప్రకారం సత్యమువలన సమస్తమును పొందగలడు. సత్యాన్ని అతిక్రమించిన తరువాత ఏదియు శ్రేష్ఠముగా లభించదు.

Verse 38

देवदेवेन रुद्रेण वेदगर्भः पुरा किल ॥ सत्यस्थितेन देवानां परित्यक्तो महात्मना

పూర్వకాలంలో వెదగర్భుడు సత్యంలో స్థిరుడై ఉండుటవలన, దేవదేవుడైన మహాత్మ రుద్రుని కారణంగా దేవతలచే పరిత్యజింపబడినాడని చెబుతారు.

Verse 39

दीक्षां धारयते ब्रह्मा स तेनैव सुयन्त्रितः ॥ और्वेणाग्निस्तथा क्षिप्तः सत्येन वडवामुखे

బ్రహ్మా దీక్షను ధరిస్తాడు; ఆ దీక్షవల్లనే ఆయన సుసంయమితుడు. అలాగే సత్యబలంతో ఔర్వాగ్ని వడవాముఖంలో (సముద్రగర్భంలో) నిక్షిప్తమవుతుంది.

Verse 40

संवर्तेन पुरा तात सर्वे लोकाः सदैवताः ॥ देवानामनुकम्पार्थं धृता वीर्यवता तदा

హే తాత! పూర్వం సంవర్త (ప్రళయ) సమయంలో దేవతలతో కూడిన సమస్త లోకాలు దేవులపై అనుకంపతో ఒక వీర్యవంతునిచే ధరింపబడ్డాయి.

Verse 41

पाताले पालयन् सत्यं बद्धो वैरोचनो वसन् ॥ वर्द्धमानो महाशृङ्गैः शतशृङ्गो महागिरिः

పాతాళంలో నివసిస్తూ సత్యాన్ని పాలిస్తూ వైరోచనుడు (బలి) బద్ధుడై ఉండెను. అలాగే మహాశిఖరాలతో వృద్ధిచెందే శతశృంగ మహాగిరి (ఉదాహరణగా) ఉంది.

Verse 42

स्थितः सत्ये महाविन्ध्यो वर्द्धमानो न वर्द्धते ॥ सर्वं चराचरमिदं सत्येन श्रीयते जगत्

సత్యంలో స్థితమైన మహావింధ్యుడు ‘వృద్ధిచెందుతున్నా’ పరిమితిని మించి వృద్ధి చెందడు. ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు సత్యం వల్లనే శోభిల్లుతుంది.

Verse 43

गृहधर्माश्च ये दृष्टा वानप्रस्थाश्च शोभिताः ॥ यतीनां च गतिः शुद्धा ये चान्ये व्रतसंस्थिताः

ఆచరించబడే గృహధర్మాలు, వ్రతశోభిత వానప్రస్థులు; అలాగే యతుల శుద్ధగతి—మరియు ఇతర వ్రతనిష్ఠులు—(ఈ మార్గాలన్నీ గుర్తింపబడినవి).

Verse 44

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ॥ अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

వెయ్యి అశ్వమేధ యాగాలు మరియు సత్యాన్ని తూకంలో తూచగా; నిజంగా, వెయ్యి అశ్వమేధాలకన్నా సత్యమే విశిష్టము.

Verse 45

सत्येन पालयते धर्मो धर्मो रक्षति रक्षितः ॥ तस्मात् सत्यं कुरुष्वाद्य रक्ष आत्मानमात्मना

సత్యంతో ధర్మం నిలుస్తుంది; రక్షింపబడిన ధర్మమే తిరిగి రక్షిస్తుంది. కనుక నేడు సత్యాన్ని ఆచరించు; ఆత్మనియమంతో నిన్ను నీవే కాపాడు.

Verse 46

ऋषिपुत्रो महातेजा सत्यवागनसूयकः ॥ प्राप्तश्च परमं स्थानं यत्र राज्ञो यमस्य तु

ఋషి కుమారుడు మహాతేజస్సుతో, సత్యవాక్యుడై ద్వేషరహితుడై, యమరాజు నివసించే ఆ పరమ స్థానాన్ని పొందెను.

Verse 47

वैशम्पायन उवाच ॥ शृणु राजन् पुरावृत्तां कथां परमशोभनाम् । धर्मवृद्धिकरीं नित्यां यशस्यां कीर्तिवर्ध्धिनीम्

వైశంపాయనుడు పలికెను: ఓ రాజా, పురాతన వృత్తాంతమైన అత్యంత శోభనమైన కథను వినుము; అది నిత్యం ధర్మవృద్ధికరమై, యశస్సును ప్రసాదించి, కీర్తిని వర్ధింపజేస్తుంది.

Verse 48

मिथ्याभिशंसिनं तात यथेष्टं तारयिष्यति ॥ रोषेण हि मृषावादी निर्दयः कुलपांसनः

ఓ తాత, మిథ్యా నిందచేసేవాడు తన ఇష్టమొచ్చినట్లు ‘తరించబడతాడు’ అని ఎవరో చెప్పవచ్చు; కానీ కోపంలో అబద్ధవాది నిర్దయుడై వంశానికి కళంకమవుతాడు.

Verse 49

तपो वा विपुलं तप्त्वा दत्त्वा दानमनुत्तमम् ॥ अपुत्रो नाप्नुयात्स्वर्गं यथा तात मया श्रुतम्

విపులమైన తపస్సు చేసినా, అనుత్తమమైన దానం ఇచ్చినా, పుత్రుడు లేని వాడు స్వర్గాన్ని పొందడు—ఓ తాత, నేను ఇలా విన్నాను।

Verse 50

सत्यं गाति तथा साम सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ सत्यं स्वर्गश्च धर्मश्च सत्यादन्यन्न विद्यते

సత్యమే గెలుస్తుంది; అలాగే సామం (సౌహార్దం) కూడా. సమస్తమూ సత్యంలోనే స్థిరంగా ఉంది. సత్యమే స్వర్గం, సత్యమే ధర్మం; సత్యం తప్ప మరొకటి లేదు।

Verse 51

एवमुक्त्वा हृष्टपुष्टः स्वेन देहेन सुव्रत ॥ तपसा प्राप्तयोगस्तु जितात्मा कृतसंयमः

ఇలా చెప్పి, ఓ సువ్రతా, అతడు తన దేహంలో ఆనందించి బలపడ్డాడు; తపస్సుతో యోగసిద్ధిని పొందాడు—ఆత్మజయుడు, సంయమంలో నిష్ణాతుడు।