Adhyaya 180: The Glory of Dhruva-Tīrtha: Rules of Ancestor Libations and Śrāddha, and the Consequences of Lineage-Continuity

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे

శ్రీవరాహుడు పలికెను— పితృదేవతలకు తృప్తి కలిగించు మరొక వృత్తాంతాన్ని మళ్లీ చెప్పుదును. ఓ వసుంధరా, ధ్రువతీర్థంలో పూర్వం జరిగినదాన్ని వినుము।

Verse 2

अस्यां पुर्यां तु राजा आसीद्धार्मिकः सत्यविक्रमः ॥ चन्द्रसेनेति नाम्ना च यज्वा दानहिते रतः

ఈ నగరంలో ఒక రాజు ఉండెను—ధార్మికుడు, సత్యవిక్రముడు—చంద్రసేన అనే నామముతో; అతడు యజ్ఞకర్త, దానధర్మంలో నిమగ్నుడు।

Verse 3

तस्य नार्यः शते द्वे तु कुलशीलवयोयुते ॥ तासां मध्येऽधिका चैका पतिव्रतपरायणा

అతనికి కులం, శీలం, యౌవనం కలిగిన రెండు వందల భార్యలు ఉండిరి; వారిలో ఒకరు అత్యుత్తమురాలు, పతివ్రతాధర్మంలో పూర్తిగా నిమగ్నురాలు।

Verse 4

नाम्ना चन्द्रप्रभा चैव वीरसूर्वीरपुत्रका ॥ तस्या दासीशतस्यैका दासी नाम्ना प्रभावती ॥

ఆమె చంద్రప్రభా అనే నామముతో ప్రసిద్ధి, వీరసూర్వీరుని కుమార్తె. ఆమెకు ఉన్న వంద మంది దాసీలలో ఒక దాసి ప్రభావతి అనే పేరుతో ఉండెను।

Verse 5

स्वदोषैः पतिताः सर्वे नरकं प्रति भामिनि ॥ सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य हि ॥

హే సుందరీ, తమ తమ దోషాలవల్ల పతితులైన వారు అందరూ నరకమునకు పోతారు. కులాన్ని నాశనం చేసేవారికి కులసంకరమూ నిశ్చయంగా నరకకారణమే.

Verse 6

कदाचिदपि तस्याथो भ्रष्टः प्राणिजनो महान् ॥ सूक्ष्मः प्राणिसमूहो हि ध्रुवतीर्थे तदापतत् ॥

ఒక సమయంలో, తరువాత (తమ స్థితి నుండి) భ్రష్టమైన మహా ప్రాణిసమూహము—అంటే సూక్ష్మ జీవసమూహము—అప్పుడు ధ్రువతీర్థమునకు దిగివచ్చింది.

Verse 7

कृष्णरूपाश्चङ्क्रमन्तो मशकाकारसन्निभाः ॥ दृष्टास्ते ऋषिणा तत्र त्रिकालज्ञेन भामिनि ॥

హే సుందరీ, వారు నల్లరూపములు కలిగి, ఇటు అటు సంచరిస్తూ, దోమ ఆకారమును పోలి ఉన్నారు; అక్కడ త్రికాలజ్ఞుడైన ఋషి వారిని చూచెను.

Verse 8

तस्याः परिग्रहास्त्वेकोद्दिष्टाचारविहीनकाः ॥ तस्या पितृगणाः सर्वे अतीताः शतसङ्ख्यया ॥

ఆమె పరిగ్రహులు (ఆశ్రితులు/సహచరులు) ఏకోద్దిష్ట-శ్రాద్ధానికి సంబంధించిన విధివిధాన ఆచారములేని వారు. ఆమె పితృగణములు అన్నీ శతసంఖ్యగా గతించిపోయినవి.

Verse 9

षष्ठान्नकालभोक्ता पयोव्रतेन महात्मना ॥ मानैर्व्रतेन सा देवी सूर्यगत्या स्थितेन च ॥

ఆమె షష్ఠాన్నకాలమున భోజనం చేసేది; మహాత్ముడు నిర్దేశించిన పయోవ్రతముచే, అలాగే నియమ-మానములతో కూడిన, సూర్యగతికి అనుగుణంగా స్థితమైన వ్రతముచే ఆ దేవి శాసనంలో స్థిరంగా నిలిచింది.

Verse 10

चतुर्थांशावशेषश्च दिवसः पर्यवर्त्तत ॥ एके तत्र समायान्ति पितरो नभसोऽवनिम् ॥

దినంలో చతుర్థాంశం మిగిలి దినము ముందుకు సాగినప్పుడు, కొందరు పితరులు ఆకాశం నుండి భూమికి అక్కడికి దిగివచ్చారు।

Verse 11

अन्ये पूर्वोत्तराद्देशाद्दक्षिणात्पश्चिमात्तथा ॥ केचित्स्वभावतो हृष्टाः केचित्पुत्रैः स्वधाकृताः ॥

ఇతరులు ఈశాన్య దేశం నుండి, అలాగే దక్షిణం మరియు పడమర నుండి కూడా వచ్చారు. కొందరు స్వభావతః హర్షితులు; కొందరు కుమారులు చేసిన స్వధా-అర్పణల వల్ల తృప్తి పొందారు।

Verse 12

हृष्टास्तुष्टा सुपुष्टाङ्गा गच्छन्तो दिवि सङ्घशः ॥ तपस्विनः स्नानरता रूक्षाः क्षामशरीरिणः ॥

హర్షితులు, తృప్తులు, సుపుష్ట అవయవాలు కలవారు గుంపులుగా స్వర్గానికి వెళ్తారు. మరికొందరు తపస్వులు, స్నానంలో నిమగ్నులు, కఠినులు, క్షీణ శరీరులు।

Verse 13

वस्त्रालङ्कारपुष्टाङ्गा हृष्टा गच्छन्ति सङ्घशः ॥ तथाऽपरे नग्नदेहाः सुपुष्टा यान्ति तत्र वै ॥

వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో సుపుష్ట అవయవాలు కలవారు హర్షంతో గుంపులుగా వెళ్తారు. అలాగే మరికొందరు నగ్నదేహులైనా సుపుష్టులై నిజంగా అక్కడికే వెళ్తారు।

Verse 14

अन्ये यथागतं यान्ति आयान्ति पुनरेव हि ॥ यानैरुच्चावचैः केचिन्नानारूपैः खगैस्तया ॥

కొందరు వచ్చినట్లే వెళ్లిపోతారు, నిజంగా మళ్లీ తిరిగి కూడా వస్తారు. కొందరు ఎత్తు-తక్కువ రకాల నానావిధ వాహనాలలో, అనేక రూపాల ఖగాలపై ఆ మార్గంలో మోసుకువచ్చబడుతూ వస్తారు।

Verse 15

समागच्छन्ति गच्छन्तीरयन्तश्चाशिषो मुदा ॥ केचिद्यथागता यान्ति क्रुद्धाः शापप्रदायिनः ॥

వారు కలుసుకొని మరల వెళ్లిపోతారు, ఆనందంతో ఆశీర్వాదాలను పలుకుతారు. అయితే కొందరు వచ్చినట్లే కోపంతోనే వెళ్లి శాపాలను ప్రసాదిస్తారు.

Verse 16

निर्गतोदरसूक्ष्माश्च गच्छन्ति सुविमानिताः ॥ सम्मानितास्तथान्ये तु पितरः श्राद्धपूजिताः ॥

కొంతమంది పొట్ట లోపలికి పోయి క్షీణించి, సూక్ష్మంగా కనిపిస్తూ, ఘోర అవమానంతో వెళ్లిపోతారు. మరికొందరు మాత్రం శ్రాద్ధ పూజలతో గౌరవింపబడిన పితృదేవతలు సత్కారాన్ని పొందుతారు.

Verse 17

महोत्सवमिवालक्ष्य विस्मितो मुनिरुत्थितः ॥ गते पितृगणे पुत्राः सकलत्रा गृहान्ययुः ॥

అది మహోత్సవంలా కనిపించగా ముని ఆశ్చర్యంతో లేచాడు. పితృగణం వెళ్లిన తరువాత కుమారులు తమ భార్యలతో కలిసి ఇళ్లకు వెళ్లారు.

Verse 18

निर्जनं ध्रुवतीर्थं तु वृत्तवेलमिवाभवत् ॥ तत्रैकान्ते कृशाङ्गोऽथ क्षुत्क्षामो गतिविह्वलः ॥

అప్పుడు ధ్రువతీర్థం జనశూన్యమై, అలలు తగ్గిన తరువాత తీరం ఖాళీగా ఉన్నట్లైంది. అక్కడ ఏకాంతంలో ఒక కృశదేహుడు—ఆకలితో క్షీణించి, నడకలో తడబడుతూ ఉన్నాడు.

Verse 19

न वाक्च श्रूयते तस्य क्षुद्रपक्षिरवो यथा ॥ को भवान्विकृताकारो वेष्टितो मशकैर्बहु ॥

అతని స్పష్టమైన మాట వినబడలేదు; చిన్న పక్షుల చిలిపి శబ్దంలా మాత్రమే వినిపించింది. “నీవెవరు, వికృతాకారుడా, ఎన్నో దోమలతో చుట్టుముట్టబడ్డావు?”

Verse 20

न गच्छसि यथास्थानमागतस्तु निरुद्यमः ॥ यथावत्पृच्छते मह्यं कथयात्मविचेष्टितम् ॥

నీవు నీ యథాస్థానానికి వెళ్లడం లేదు; ఇక్కడికి వచ్చి కూడా నిరుద్యమంగా ఉన్నావు. నీవు యథావిధిగా నన్ను ప్రశ్నించావు; కాబట్టి నీ స్వకర్మాచరణం, స్థితి వివరంగా చెప్పు.

Verse 21

ममाद्य नैत्यकं कर्म तीर्थेऽस्मिन्नश्यतेऽनिशम् ॥ इमानुच्चावचान् जन्तून् दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

ఈ తీర్థంలో నేడు నా నిత్యకర్మ నిరంతరం భంగమవుతున్నట్లు ఉంది. ఈ నానావిధ జీవులను చూసి నన్ను మోహం ఆవరించింది.

Verse 22

त्वां दृष्ट्वेदृक्स्वरूपं च क्रिया मे सा गता त्वयि ॥ विस्रब्धः कथयास्माकं करोमि च हितं तव ॥

నిన్ను ఇలాంటి స్థితిలో చూసి ఆ క్రియలో నా దృష్టి నీపైకి మళ్లింది. భయంలేకుండా మాకు చెప్పు; నీకు హితమైనదాన్ని నేనూ చేస్తాను.

Verse 23

जन्तुरुवाच ॥ बृहन्निमित्तमद्यैव पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे च यः श्राद्धं पुनः कुर्यात्तिलोदकम् ॥

జీవి ఇలా అన్నాడు— ఈ రోజే పితృదేవతలను తృప్తిపరచే మహత్తర సందర్భం ఉంది. ధ్రువతీర్థంలో ఎవడు మళ్లీ శ్రాద్ధం చేసి, తిలజలాన్ని అర్పిస్తాడో—

Verse 24

तिलतृप्ताः दिवं यान्ति पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ सोऽहं स्वान्तरिकादत्तस्तृप्त्यर्थस्तु बुभुक्षितः

తిలార్పణతో తృప్తి పొందిన పుత్రవంతుని పితృదేవతలు స్వర్గానికి వెళ్తారు. కానీ నేను—అంతరంగంగా వంచితుడై, ఆకలితో, తృప్తి కోరుతూ—అతృప్తుడిగానే ఉన్నాను.

Verse 25

योनिसंकरदोषेण नरकं समुपाश्रितः ॥ आशापाशशतैर्बद्धः शतवर्षैरिहागतः

యోనిసంకర దోషం వల్ల నేను నరకాన్ని ఆశ్రయించాను; ఆశ అనే వందల పాశాలతో బంధింపబడి, నేను ఇక్కడ వంద సంవత్సరాలుగా వచ్చి ఉన్నాను।

Verse 26

अगतिर्गमने मे स्यात्ते त्रितापैः समागतः ॥ सन्तानैः पुष्टवपुषो दत्तश्राद्धैः कृतोदकैः

నా ప్రయాణానికి మార్గమే లేకపోయేది; అందుకే త్రితాపాలతో బాధపడుతూ నీ వద్దకు వచ్చాను. పుష్టదేహములైన సంతానం శ్రాద్ధం చేసి, ఉదకదానం చేసినప్పుడే (శాంతి/ఉద్ధారం) లభిస్తుంది.

Verse 27

बलयुक्ता ययुः स्वर्गं निर्बलस्य कुतो गतिः ॥ येषां सन्ततिरक्षय्या तिष्ठत्येवं प्रजावती

బలమున్నవారు స్వర్గానికి వెళ్లారు; బలహీనునికి గతి ఎక్కడ? ఎవరి సంతతి అక్షయంగా ఉంటుందో, వారి ప్రజాసంపన్న పరంపర ఇలానే నిలుస్తుంది.

Verse 28

दृष्टास्त्वया त्रिकालज्ञ दिव्यदृष्ट्या दिवं गताः ॥ ब्राह्मणानां च वैश्यानां शूद्राणां पितरस्तथा

హే త్రికాలజ్ఞా! నీ దివ్యదృష్టితో స్వర్గానికి వెళ్లిన పితృదేవతలను నీవు చూశావు—బ్రాహ్మణులవి, వైశ్యులవి, అలాగే శూద్రులవి కూడా.

Verse 29

प्रतिलोमानुलोमानां शूद्राणां श्राद्धकर्मिणाम् ॥ सर्वेषां च त्वया दृष्टं येषां सन्ततिरव्यया

ప్రతిలోమ-అనులోమ సంబంధాలవారిని, అలాగే శ్రాద్ధకర్మలు చేసే శూద్రులను కూడా నీవు చూశావు; ఎవరి సంతతి అవ్యయంగా ఉంటుందో, అటువంటి వారందరినీ నీవు దర్శించావు.

Verse 30

एवं पृष्टः स विप्रेण कथयामास कारणम् ॥ पुनः पप्रच्छ तं जन्तुः कौतूहलसमन्वितः

బ్రాహ్మణుడు ఇలా ప్రశ్నించగా అతడు కారణాన్ని వివరించాడు; తరువాత కుతూహలంతో నిండిన ఆ జీవి మళ్లీ అతనిని ప్రశ్నించాడు।

Verse 31

तवापि सन्ततिस्तात नास्ति दैवाद्यथोचिताः ॥ यदि कश्चिदुपायोऽत्र मह्यं तव हितैषिणे

తాతా, దైవయోగం వల్ల నీకూ యథోచిత సంతతి లేదు. ఇక్కడ ఏదైనా ఉపాయం ఉంటే, నీ హితాన్ని కోరే నాకు చెప్పు।

Verse 32

वद सर्वं करिष्यामि यदि सत्यं वचो मम ॥ ततः स कथयामास दुःस्थः पितृगणैर्वृतः

చెప్పు—నా మాట సత్యమైతే నేను అన్నీ చేస్తాను. అప్పుడు అతడు దుఃఖితుడై, పితృగణాలతో చుట్టుముట్టబడి వివరించసాగాడు।

Verse 33

इमे ये मम देहे तु भवन्ति मशकाः कृशाः ॥ सन्तानप्रक्षयादेते मम देहं समाश्रिताः

నా దేహంపై పుట్టే ఈ సన్నని దోమలు—సంతానం క్షయించినందున నా దేహాన్ని ఆశ్రయించాయి।

Verse 34

तन्तुमन्त्रमहं तेषां मम तन्तुमयी सकृत् ॥ आस्ते नगर्या मध्ये तु चन्द्रसेनस्य वेश्मनि

నేను వారికి ‘తంతు-మంత్రం’; నా స్వరూపం ఒకసారి తంతువుగా బంధించబడినది. ఆమె నగర మధ్యలో చంద్రసేనుని గృహంలో నివసిస్తుంది।

Verse 35

महिष्याः प्रेषणे नित्यं दासी नाम्ना प्रभावती ॥ तस्या दासी कर्मकरी विरूपनिधिनामतः

రాణి నిత్య ఆజ్ఞ ప్రకారం ప్రభావతీ అనే దాసి ఉండేది. ఆ దాసికి విరూపనిధి అనే పేరుగల ఒక పనిమనిషి సేవిక ఉండేది.

Verse 36

अस्माकं सन्ततेस्तन्तुस्तस्य श्राद्धकृते वयम् ॥ आशया बद्धहृदयाः श्राद्धतर्पणहेतवः

మా వంశసంతతికి అతడే ‘తంతువు’ (నిరంతరత); అతని శ్రాద్ధార్థం మేము ప్రవృత్తులమై ఉన్నాము. ఆశతో హృదయం బంధింపబడి, శ్రాద్ధ–తర్పణ ప్రయోజనార్థం నిమగ్నులమై ఉన్నాము.

Verse 37

श्रुत्वैतत्स त्रिकालज्ञो मोहाविष्टोऽब्रवीदिदम् ॥ कथं निकृष्टयोन्या यद्दत्तं चापद्यते हविः

ఇది విని త్రికాలజ్ఞుడు మోహావిష్టుడై ఇలా అన్నాడు—“నికృష్ట యోనికి చెందినవారు అర్పించిన హవిస్ ఎలా సమ్యక్ హవిస్ అవుతుంది?”

Verse 38

विधिरत्र कथं तस्या येन यूयं स पुत्रिणः ॥ प्रोवाच स त्रिकालज्ञं ज्ञानक्लिष्टं कृपान्वितम्

“ఆమెకు ఇక్కడ ఏ విధి ఉంది, దానివల్ల మీరు పుత్రవంతులు అవుతారు?” అని. తరువాత జ్ఞానభారంతో క్లిష్టుడైన, అయినా కృపాన్వితుడైన త్రికాలజ్ఞుని అతడు సంభోదించాడు.

Verse 39

पूर्वकर्मविपाकेन यां यां गतिमधोमुखीम् ॥ ऊर्ध्वां यां चापि पितरः पुत्रिणः पुत्रमीहते

పూర్వకర్మ విపాకం వల్ల ఏ ఏ అధోముఖ గతులు లభిస్తాయో, అలాగే ఏ ఊర్ధ్వగతినైనా—పితరులు పుత్రవంతులై పుత్రుని ద్వారా కోరేదానిని—అది అంతా కర్మఫల పరిపాకమే.

Verse 40

श्राद्धं पिण्डोदकं दानं नित्यं नैमित्तिकं तथा ॥ नान्या गतिः पितॄणां स्यात्पितरस्तेन पुत्रिणः

శ్రాద్ధం, పిండోదక తర్పణం, దానం—నిత్యముగా మరియు నైమిత్తికముగా—ఇవే పితృదేవతలకు ఏకైక మార్గం; ఇతర గతి లేదు. అందుచేత పితరులు ‘పుత్రవంతులు’ (పుత్రకృత కర్మలతో పోషితులు) అని చెప్పబడతారు.

Verse 41

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ नदीषु बहुतोयासु शीतलासु विशेषतः

మా కులంలో ఎవరో ఒకరు మాకు జలాంజలి సమర్పించేవారు ఉండాలి—అధిక జలమున్న నదుల్లో, ముఖ్యంగా శీతల జలంలో।

Verse 42

विशेषात्तीर्थमध्ये तु तिलमिश्रं जलाञ्जलिम् ॥ रौप्यजुष्टजलेनाथ नाभिदघ्ने जले स्थितः

ప్రత్యేకంగా తీర్థమధ్యంలో నువ్వుల మిశ్రమ జలాంజలి సమర్పించాలి; వెండి-సంబంధిత (రౌప్యజుష్ట) జలంతో, నాభివరకు నీటిలో నిలిచి.

Verse 43

दर्भपाणिस्त्रिस्त्रिगोत्रे पितृन्नाम समुच्चरन् ॥ तृप्यत्वेवं नाम शर्म स्वधाकारमुदाहरन्

దర్భను చేతిలో పట్టుకొని, మూడు సార్లు మరియు మూడు గోత్రాల కోసం పితృనామాలను ఉచ్చరించాలి; ‘తృప్యతు’ అని ఇలా పలికి, ‘శర్మన్’తో ముగిసే నామం మరియు ‘స్వధా’ పదాన్ని ఉద్ఘాటించాలి.

Verse 44

अदावेका॒ञ्जलिर्द्वे तु तिस्रो वै तर्पणे स्मृताः ॥ देवर्षिपितृसङ्घानां क्रमाज्ज्ञेयं विचक्षणैः

అదావ (ఆహ్వాన/అర్పణ)లో రెండు అంజలులు (జోడించిన చేతులతో) స్మృతిలో ఉన్నాయి; తర్పణంలో మూడు. దేవ, ఋషి, పితృసంఘాల క్రమాన్ని వివేకులు వరుసగా గ్రహించాలి.

Verse 45

तृप्यध्वमिति चान्ते वै मन्त्रं मन्त्रप्रतिक्रियाः ॥ उदीरतामङ्गिरस आयान्तु न इतीरयेत्

చివరలో మంత్రాల నియత సమాప్తిక్రియగా “తృప్యధ్వమ్” (తృప్తి పొందుడి) అనే మంత్రాన్ని జపించాలి. తరువాత “అంగిరసులు ఉద్భవించుగాక; వారు మా వద్దకు రాగాక” అని ఉచ్చరించాలి.

Verse 46

एवं मातामहः शर्म गोत्रे पितामहस्तथा ॥ ऊर्ध्वं पितृभ्यो ये चेह ते पितर इहोच्यते

ఇలానే మాతామహుని ‘శర్మన్’ అనే నామంతో గోత్రసహితంగా, అలాగే పితామహుని కూడా గోత్రసహితంగా పఠించాలి. తమ సమీప పితృపురుషులకంటే పైస్థాయిలో ఉండి ఈ విధిలో సంబోధింపబడేవారు ఇక్కడ ‘పితరః’ అని పిలువబడతారు.

Verse 47

मधुवातेति॒ ऋचं तद्वत्पूर्ववत्समुदीरयेत् ॥ पितामहीं प्रपितामहीं पत्याऽ मातृवत्स ह

అదేవిధంగా, ముందువలె “మధువాతే…” అని ప్రారంభమయ్యే ఋక్‌ను సరిగా పఠించాలి. పితామహి మరియు ప్రపితామహిని, భర్తతో కూడిన సూచనతో, తల్లిని సంబోధించిన విధంగానే సంబోధించాలి.

Verse 48

एवं मातामहानां च पूर्ववत्क्रमशो बुधः ॥ नमो व इति मन्त्रेण प्रत्येकं त्रितयं त्रिषु

అలాగే మాతామహుల విషయంలో కూడా, ముందువలె క్రమంగా పండితుడు కొనసాగాలి. “నమో వః…” అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో మూడు సమూహాలలో ప్రతి త్రయాన్ని అర్పించాలి.

Verse 49

गोत्रोच्चारं प्रकुर्वीत असूर्यान्नाशयामहे ॥ गोत्राय पित्रे महाय शर्मणे चेदमासनम्

గోత్రోచ్చారణ చేసి—“అసూర్యాన్ నాశయామహే” (సూర్యరహితమైన అంధకార/అమంగళాన్ని నశింపజేస్తాము) అని చెప్పాలి. తరువాత—“గోత్రానికి, పితృకు, మహానుకు, శర్మన్‌కు—ఇది ఆసనం” అని ఆసనం అర్పించాలి.

Verse 50

गोत्रायै मातॄे मह्यै तु देव्यै चासनकर्मणि ॥ गोत्रः पितामहः शर्म गोत्रा मातामही मही

ఆసనార్పణ కర్మంలో—“గోత్రాయై, మాతృకై, మహీ దేవ్యై చ (ఇది ఆసనం)” అని పలుకాలి. గోత్రం చెప్పాలి; పితామహుని పేరు ‘శర్మ’; గోత్రా చెప్పాలి; మాతామహి పేరు ‘మహీ’।

Verse 51

अर्घ्यपात्रसङ्कल्पे तु पिण्डदानेऽवनेजने ॥ गोत्रस्य पितुर्महस्य शर्मणोक्तस्य कर्मणि

అర్ఘ్యపాత్ర సంకల్పంలో, పిండదానంలో, అవనేజన (కడగడం/శుద్ధి) కర్మంలో—గోత్రానికి, పూజ్య పితృదేవునికి, ‘శర్మ’ అని పేర్కొన్నవారి కర్మంలో—ఈ నియోగాలు వర్తిస్తాయి।

Verse 52

गोत्रायै मातुर्महायै देव्याश्चाज्ञेयकर्मणि ॥ आवाहने द्वितीया च चतुर्थी पूज्यकर्मणि

గోత్రాయై, పూజ్య మాతృదేవికి, గౌరవనీయ దేవ్యై సంబంధించిన జ్ఞేయ కర్మాలలో నియమం ఇది: ఆవాహనంలో ద్వితీయ విభక్తి, పూజా కర్మంలో చతుర్థీ విభక్తి ప్రయోగించాలి।

Verse 53

प्रथमा चाशिषि प्रोक्ता दत्तस्याक्षय्यकारिका ॥ श्राद्धपक्षे तथा षष्ठी अक्षय्यासनयोः स्मृता

ఆశీర్వాద సందర్భంలో ప్రథమ విభక్తి చెప్పబడింది; అది ఇచ్చిన దానానికి అక్షయ ఫలాన్ని కలిగిస్తుంది. అలాగే శ్రాద్ధ సందర్భంలో ‘అక్షయ’ మరియు ‘ఆసన’ సంబంధిత మంత్రాలలో షష్ఠీ విభక్తి స్మరించబడింది।

Verse 54

पितुरक्षयकाले तु पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ एवमेतत्तु पुत्रेण भक्तिपूर्वं द्विजेन तु ॥

పితృదేవుడు అక్షయ స్థితిలో (పరలోకస్థితి) ఉన్న కాలంలో పితృలకై ఇచ్చిన దానం అక్షయమవుతుంది. ఈ విధంగా కుమారుడు భక్తిపూర్వకంగా, అలాగే ద్విజుడు ఆచరించిన కర్మ శాశ్వత ఫలాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 55

कृत्वा श्राद्धं तु पितरो हृष्टा मुमुदिरे सदा ॥ जोषमास्स्व त्रिकालज्ञ गच्छामो नरकाय वै ॥

శ్రాద్ధాన్ని స్వీకరించిన పితరులు సదా హర్షించి ఆనందించారు; తరువాత అన్నారు—“ఓ త్రికాలజ్ఞా, నీవు నిశ్చింతగా ఉండు; మేము నిజంగా నరకమునకే వెళ్తున్నాము।”

Verse 56

पूर्वकर्मविपाकेन चिरं तु वसितुं मुने ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ ये मया चागता दृष्टास्तीर्थेऽस्मिन्पितरोऽथ वै ॥

పూర్వకర్మఫలవిపాకం వల్ల, ఓ మునీ, వారు దీర్ఘకాలం నివసించవలసి ఉంటుంది. త్రికాలజ్ఞుడు అన్నాడు—“ఈ తీర్థానికి వచ్చిన పితరులను నేను చూశాను—నిశ్చయంగా…”

Verse 57

बहवः स्वस्थमनसो बहवो दुःस्थमानसाः ॥ पुत्रदत्तं तथा श्राद्धं जग्रासोद्विग्नरूपिणः ॥

అనేకులు ప్రశాంతమనస్సుతో ఉండగా, అనేకులు కలతమనస్సుతో ఉన్నారు. కొందరు ఉద్విగ్నరూపంతో కుమారుడు ఇచ్చిన శ్రాద్ధాన్ని స్వీకరించారు.

Verse 58

मौनेन गच्छतां तेषां किमेतद्वद निश्चितम् ॥ अगस्तिरुवाच ॥ अत्र यन्निश्चितं श्राद्धे पुत्रस्य विफलं भवेत् ॥

వారు మౌనంగా వెళ్లిపోతున్నారు—ఇది ఏమిటో నిశ్చయంగా చెప్పండి. అగస్త్యుడు అన్నాడు—“ఇక్కడ శ్రాద్ధంలో ఏ దోషం నిర్ణయమవుతుందో, దానివల్ల కుమారుని కర్మ ఫలహీనమవుతుంది.”

Verse 59

नरस्य करणं किञ्चित्तन्मे निगदतः शृणु ॥ अदेशकाले यद्दत्तं विधिहीनमदक्षिणम् ॥

మనిషికి సంబంధించిన ఒక ఆచారనియమాన్ని నేను చెబుతున్నాను, విను: అనుచిత దేశకాలంలో, విధిలేకుండా, దక్షిణలేకుండా ఇచ్చిన దానం దోషయుక్తమైంది.

Verse 60

अपात्रे मलिनं द्रव्यं महत्पापाय जायते ॥ अश्रद्धेयमपाङ्क्तेयं दुष्टप्रेक्षितमीक्षितम् ॥

అపాత్రునికి ఇచ్చిన మలిన ధనం మహాపాపానికి కారణమవుతుంది. శ్రద్ధలేక ఇచ్చినది, పంక్తి-బహిష్కృతునికి ఇచ్చినది, అలాగే దుష్ట/ద్వేష దృష్టితో చూచిన దానమూ దోషకరం.

Verse 61

तिलमन्त्रकुशैर्हीनमासुरं तद्भवेदिति ॥ वैरोचनाय देवेन वामनेन विभूतये ॥

తిలాలు, మంత్రాలు, కుశగడ్డి లేనిది ఆ కర్మ ‘ఆసుర’ (అసుర స్వభావం) అవుతుంది—అని చెప్పబడింది. వైరోచనుని విభూతి/బలవృద్ధి కోసం దేవుడు వామనుడు (ఇలా ఉపదేశించాడు).

Verse 62

सच्छूद्रस्य च श्राद्धस्य फलं दत्तं पुरा किल ॥ तथा दाशरथी रामो हत्वा राक्षसमீश्वरम् ॥

పూర్వకాలంలో సద్శూద్రుడు చేసిన శ్రాద్ధఫలం (అతనికి) దత్తమైందని వినబడుతుంది. అలాగే దశరథపుత్రుడు రాముడు రాక్షసాధిపతిని సంహరించి…

Verse 63

रावणं सगणं घोरं तुष्टेन सह सीतया ॥ श्रुत्वा भक्तिं च राक्षस्यास्त्रिजटायास्त्रिलोककृत् ॥

అతడు భయంకరమైన రావణుణ్ని అతని గణాలతో సహా సంహరించాడు; ఆపై సంతోషించిన సీతతో కలిసి, త్రిలోకకర్త రాక్షసి త్రిజట భక్తిని విని…

Verse 64

क्रोधाविष्टानि दानानि विधिपात्रयुतानि च ॥ पाक्षिशौचमनभ्यङ्गप्रतिश्रयमभोजनम्

కోపావేశంలో ఇచ్చిన దానాలు—విధి, యోగ్యపాత్రం ఉన్నా కూడా—దోషకరమని చెప్పబడింది. అలాగే పక్షి-శౌచం, అభ్యంగం చేయకపోవడం, ప్రతిశ్రయ వ్రతం (ఆశ్రయం తీసుకోవడం), మరియు ఉపవాసం/అభోజనం కూడా ఇక్కడ ఆచార సందర్భంలో పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 65

त्रिजटे त्वत्प्रयच्छामि यच्च श्राद्धमदक्षिणम् ॥ तथैव शम्भुना दत्तं नागराजाय भक्तितः

హే త్రిజటా, దక్షిణలేని శ్రాద్ధాన్ని నీకు నేను సమర్పిస్తున్నాను; అలాగే భక్తితో శంభువు నాగరాజుకు ఇచ్చినదానివలెనే.

Verse 66

तुष्टेन वै वासुकये तन्मे निगदतः शृणु ॥ अनुज्ञाप्य व्रतं जन्तुर्वार्षिकी सकला क्रिया

వాసుకి తృప్తి చెందినప్పుడు—నేను చెప్పేది విను—అనుమతి పొందిన తరువాత ఆ వ్యక్తి వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు; సమస్త కర్మకాండలు వార్షిక ఆచారంగా నిర్వహించబడ్డాయి.

Verse 67

यज्ञस्य योचिताः देया दक्षिणा नाददाद्द्विजः ॥ वृथाशपथकारा या देवब्राह्मणसन्निधौ

యజ్ఞానికి తగిన దక్షిణ ఇవ్వవలెను; కాని ఆ ద్విజుడు ఇవ్వలేదు. దేవులు మరియు బ్రాహ్మణుల సన్నిధిలో చేసిన ఆ వ్యర్థ శపథక్రియ నిందనీయం.

Verse 68

अश्रोत्रियाणि श्राद्धानि क्रिया मन्त्रैर्विनापि च ॥ रात्रौ सवाससा स्नानं यथासत्त्वस्वरूपतः

అశ్రోత్రియులకు చేసిన శ్రాద్ధాలు, మంత్రాలు లేకుండానే చేసిన క్రియలు; అలాగే రాత్రి వస్త్రాలతోనే స్నానం—తన స్వభావానుసారం—(ఇక్కడ) అనియమాచారాలుగా చెప్పబడినవి.

Verse 69

यः शिष्यो न नमेद्भक्त्या गुरुं ज्ञानप्रदायकम् ॥ तथैव प्राकृतं धर्ममग्रे गेयं करिष्यतः

జ్ఞానం ప్రసాదించే గురువుకు భక్తితో నమస్కరించని శిష్యుడు, అలాగే ముందుకు కేవలం ‘ప్రాకృత’ ధర్మాన్నే ఆచరిస్తాడు—ఔపచారికంగా మాత్రమే.

Verse 70

सर्वं तुभ्यं मया दत्तं नागराजाय वार्षिकम् ॥ इत्येतद्वै पुराणेषु सेतिहासेषु पठ्यते

ఇదంతా నేను నీకు—నాగరాజునకు—వార్షిక నైవేద్యంగా సమర్పించితిని. ఇదే పురాణములలోను ఇతిహాసములలోను చదువబడుచున్నది.

Verse 71

तद्वदलिककरणं श्राद्धं दानं व्रतं तथा ॥ नोपतिष्ठति तेषां वै तेन नग्नादयस्त्वमी

అలాగే మోసం చేయబడినప్పుడు శ్రాద్ధం, దానం, వ్రతం ఇవి వారికి నిలవవు (ఫలించవు); అందువల్ల వారు ‘నగ్నాది’—అంటే సామాజిక-వైధికంగా హీనులు—అని చెప్పబడుతారు.

Verse 72

मुषिताच्छिद्रकरणैस्तद्दानफलभोक्तृभिः ॥ यथा गतास्तथा ते तु श्राद्धहूतास्तु निष्फलाः

దొంగతనం చేసి లోపాలు సృష్టించి, ఆ దానఫలాన్ని భోగించే వారు—శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానింపబడిన వారు వచ్చినట్లే వెళ్లిపోతారు; యజమానునకు వారు నిష్ఫలులు.

Verse 73

त्रिकालज्ञ उवाच ॥ षट्काले भोजनं त्वद्य नाहं भोक्तुमिहोत्सहे ॥ यावत्तृप्तिर्न ते भूयाद्दृष्ट्वा हन्त स्थिरो भव

త్రికాలజ్ఞుడు అన్నాడు: ఈ రోజు ఆరు కాలములలో భోజనం ఉన్నా, నేను ఇక్కడ భోజనం చేయుటకు ఉత్సాహపడను. నీ తృప్తి మరింత పెరగువరకు—ఇది చూచి, సరే, నీవు స్థిరంగా ఉండు.

Verse 74

तावत्कालं प्रतीक्षस्व यावदागमनं मम ॥ अस्मिंस्तीर्थे सदैवाहं दिवा रात्रमतन्द्रितः ॥

నా తిరిగివచ్చే వరకు అంతకాలం వేచియుండుము. ఈ తీర్థంలో నేను ఎల్లప్పుడూ—పగలు రాత్రి—అప్రమత్తుడనై ఉంటాను.

Verse 75

सोऽहमद्य व्रतं त्यक्त्वा तव कारुण्यपूरितः ॥ गत्वाहमानयिष्यामि त्वयोक्तां तां वरां स्त्रियम् ॥

నేను నేడు నీపై కరుణతో నిండిపోయి నా వ్రతాన్ని విడిచి, వెళ్లి నీవు చెప్పిన ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీని తీసుకొచ్చెదను।

Verse 76

अनया कारयिष्यामि श्राद्धं तु विधिना सह ॥ एवमुक्त्वा स षष्ठाशी मौनवाक्संययौ द्रुतम् ॥ राजा समीपगं दृष्ट्वा अकस्मादागतं ऋषिम् ॥

ఈమె ద్వారా నేను విధితో కూడిన శ్రాద్ధాన్ని చేయించెదను. అని చెప్పి, షష్ఠాశీ తపస్వి, వాక్సంయమంతో, వేగంగా బయలుదేరెను. రాజు సమీపంలో అకస్మాత్తుగా వచ్చిన ఋషిని చూసి…

Verse 77

क्षित्यास्तले विलुलितः पादौ कृत्वा तु मूर्द्धनि ॥ धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्भवान्गृहमागतः ॥

భూమిపై సాష్టాంగ నమస్కరించి, (ఋషి) పాదాలను తన శిరస్సుపై ఉంచుకొని రాజు అన్నాడు: మీరు నా గృహానికి వచ్చారు గనుక నేను ధన్యుడను, అనుగ్రహింపబడినవాడను।

Verse 78

सदा यज्ञं करिष्यामि गृहमागमने तव ॥ अद्य मे सफलं जन्म यद्भवांस्त्वमिहागतः ॥

మీరు నా గృహానికి వచ్చినప్పుడల్లా నేను నిత్యం యజ్ఞం చేయుదును. నేడు నా జన్మ సఫలమైంది, ఎందుకంటే మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు।

Verse 79

इदं पाद्यमिदं चार्घ्यं मधुपर्कमिमां च गाम् ॥ गृहाण मुनिशार्दूल येनाहं शान्तिमाप्नुयाम् ॥

ఇది పాద్యము, ఇది అర్ఘ్యము, ఇది మధుపర్కము, ఈ గోవు కూడా. ఓ మునిశార్దూలా, వీటిని స్వీకరించండి; దానివల్ల నేను శాంతిని పొందుదును।

Verse 80

तस्य तत्प्रतिगृह्याशु स मुनिस्त्वरितोऽब्रवीत् ॥ मदीयागमने राजन् शृणु त्वं कारणं महत् ॥

ఆ అర్పణలను త్వరగా స్వీకరించిన ముని వెంటనే పలికెను— “హే రాజా, నా రాకకు గల మహత్తర కారణాన్ని వినుము।”

Verse 81

तच्छ्रुत्वा कुरु तत्सर्वं येनाहं तोषितोऽभवम् ॥ एवमुक्तस्तु राजर्षिरब्रवीत्तं तपोधनम् ॥

“అది విని నన్ను సంతుష్టిపరచునట్లు అన్నిటిని చేయుము।” అని చెప్పగా రాజర్షి ఆ తపోధనునితో పలికెను।

Verse 82

तस्या दासी वरारोहा प्रभावत्यपि विश्रुता ॥ सापि देव्याः तु सहिता आयातु मम सन्निधौ ॥

“ఆమె దాసి—వరారోహా, ‘ప్రభావతి’ అని ప్రసిద్ధి—ఆమె కూడా దేవితో కలిసి నా సన్నిధికి రావలెను।”

Verse 83

ततश्चान्तःपुराद्देवी सदासी तत्र चागता ॥ क्षितौ विलुलिता साध्वी प्रणाममकरोदृषेः ॥

తదుపరి అంతఃపురమునుండి దేవి దాసితో కలిసి అక్కడికి వచ్చింది. ఆ సతీమణి భూమిపై సాష్టాంగపడి ఋషికి నమస్కరించింది.

Verse 84

समासीनां च विप्रेन्द्रः प्रोवाच विनताननाम् ॥ ध्रुवतीर्थे मयाश्चर्यं यद्दृष्टं कथयामि वः ॥

అప్పుడు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు అక్కడ కూర్చున్న వినయముఖులనుద్దేశించి పలికెను— “ధ్రువతీర్థమున నేను చూచిన ఆశ్చర్యాన్ని మీకు వివరిస్తాను।”

Verse 85

ये केचित्पितरो लोके लोकानां सर्वतः स्थिताः ॥ ये पूजिताः श्राद्धकृद्भिः पुत्रैः प्रीता दिवं ययुः ॥

లోకమందు ఎక్కడెక్కడ ఉన్న పితృదేవతలైనా, శ్రాద్ధం చేసే కుమారులు పూజించినప్పుడు వారు ప్రసన్నులై స్వర్గలోకాన్ని పొందుతారు।

Verse 86

एको वृद्धो नरस्तत्र सूक्ष्मप्राणिभिरावृतः ॥ क्षुत्क्षामदेहः शुष्कास्यो निर्गतोदरसूक्ष्मदृक् ॥

అక్కడ ఒక వృద్ధుడు ఒంటరిగా ఉండెను; సూక్ష్మజీవులు అతన్ని చుట్టుముట్టి ఉండగా, ఆకలితో దేహం క్షీణించి, నోరు ఎండిపోయి, పొట్ట లోపలికి పోయి, చూపు మసకబారింది।

Verse 87

निराशो गन्तुकामश्च पुनः स निरयेऽशुचौ ॥ कारुण्यात्स मया पृष्टः कस्त्वं ब्रूहि किमिच्छसि ॥

నిరాశతో, వెళ్లిపోవాలనే కోరికతో అతడు మళ్లీ అపవిత్ర నరకంలో ఉన్నట్టుగా కనిపించాడు. కరుణతో నేను అడిగాను—‘నీవెవరు? చెప్పు, నీకు ఏమి కావాలి?’

Verse 88

तेनात्मकर्मजनितं मम कर्म निवेदितम् ॥ ततस्तत्रैव तच्छ्रुत्वा तस्य कारुण्ययन्त्रितः ॥

అతడు నా స్వకర్మజనితమైన కర్మవృత్తాంతాన్ని నాకు వివరించాడు. అక్కడే అది విని నేను అతనిపై కరుణతో కదిలిపోయి ఆవేశపడ్డాను।

Verse 89

तव दास्याश्च या दासी तस्यास्तन्तुः किलॊच्यते ॥ नाम्ना विरूपकनिधिस्तामानय वरानने ॥

నీ దాసి యొక్క దాసి అయిన ఆమెకు ‘తంతు’ అనే సంబంధం ఉందని చెబుతారు. ఆమె పేరు విరూపకనిధి; ఓ సుందరముఖీ, ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకురా।

Verse 90

इति श्रुत्वानवद्याङ्गी तस्या आनयनेऽत्वरत् ॥ प्रेषयामास सर्वत्र तस्या आनयने बहून् ॥

ఇది విని నిందారహితాంగి అయిన ఆమె ఆమెను తీసుకురావడానికి తొందరపడింది; ఆమెను తెప్పించుటకై అన్ని చోట్ల అనేక మందిని పంపింది।

Verse 91

सेवकैः सा करे गृह्य आनीता मुनिसन्निधौ ॥ तां दृष्ट्वा मदिरामत्तां स मुनिः प्राह धर्मवित् ॥

సేవకులు ఆమె చేతిని పట్టుకొని ముని సన్నిధికి తీసుకొచ్చారు. మదిరామత్తగా ఉన్న ఆమెను చూసి ధర్మవేత్త ముని పలికాడు।

Verse 92

प्रत्ययार्थं तु तस्या वै मुनिः प्राह क्रियां प्रति ॥ पितॄणां च कृते दत्तं दानं वारि न वा स्वधा ॥

ఆమె విషయమై నిర్ధారణ కోసం ముని క్రియల గురించి అడిగాడు—“పితృదేవతల కొరకు ఏదైనా దానం ఇచ్చారా—జలార్పణమా, లేక స్వధా ఆహుతియా?”

Verse 93

तर्पणं चापि नो दत्तं पितॄणां चातिमुक्तिदम् ॥ सा नैवमित्युवाचेदं तं मुनिं संशितव्रतम् ॥

“పితృలకు మహాముక్తిని ఇచ్చే తర్పణం కూడా ఇవ్వలేదు.” అప్పుడు ఆమె కఠినవ్రతుడైన ఆ మునితో—“అలా కాదు” అని చెప్పింది।

Verse 94

न जानामि पितॄन्स्वान्वै क्रियां कार्यं च वै विभो ॥ इति ब्रुवाणां ता दासीं त्रिकालज्ञोऽभ्युवाच ह ॥

ఆమె చెప్పింది—“ఓ ప్రభూ, నాకు నా పితృలు ఎవరో తెలియదు; చేయవలసిన క్రియ, కర్తవ్యం కూడా తెలియదు.” ఇలా చెప్పుచున్న ఆ దాసిని త్రికాలజ్ఞ ముని సంబోధించాడు।

Verse 95

सकौतुकाः महाभागाः श्राद्धदानं च नैव ह ॥ नगरस्थाश्च ते सर्वे ब्राह्मणा भावपूजिताः ॥ १०६ ॥ राज्ञा नीतास्तत्र तीर्थे श्राद्धार्थं मुनिना सह ॥ लोकैः परिवृतो राजा ध्रुवतीर्थं गतः प्रभुः ॥

ఆ మహాభాగ్యులు కుతూహలంతో శ్రాద్ధదానంలో నిమగ్నులయ్యారు. నగరంలో నివసించే భావపూజిత బ్రాహ్మణులందరినీ రాజు మునితో కలిసి శ్రాద్ధార్థం ఆ తీర్థానికి తీసుకెళ్లాడు. ప్రజలతో పరివృతుడైన ప్రభువైన రాజు ధ్రువతీర్థానికి వెళ్లాడు.

Verse 96

तत्र दृष्टः स वै जन्तुर्न च तन्तुर्विचेतनः ॥ मशकैर्वेष्टितः क्षुद्रैः क्षुधया चातिपीडितः ॥

అక్కడ వారు తంతు అనే ఆ జీవిని చూశారు—అతడు చైతన్యరహితుడు. చిన్న చిన్న దోమలతో చుట్టుముట్టబడి, ఆకలిచేత తీవ్రంగా బాధపడుతున్నాడు.

Verse 97

पत्नी च मथुरेशस्य नृपः सपुरसज्जनः ॥ सर्वे द्रक्ष्यथ माहात्म्यं पितॄणां सन्ततेः फलम् ॥

మథురాధిపతి భార్య, రాజు, నగర సజ్జనులతో కూడి—మీ అందరూ పితృదేవతలకు నిరంతర అర్పణల పరంపర ఫలమైన మహిమను దర్శిస్తారు.

Verse 98

ततः श्राद्धं सरौप्यं च सवस्त्रं सविलेपनम् ॥ अर्चित्वा पिण्डदानेन करोत् वेषा च भक्तितः ॥

తర్వాత ఆమె వెండి దానాలతో, వస్త్రాలతో, లేపనాలతో కూడిన శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించింది. యథావిధిగా అర్చించి, పిండదానంతో భక్తితో దాన్ని సంపూర్ణం చేసింది.

Verse 99

अत्रैव सर्वे स्थित्वा वै माम् ईक्षथ सुखान्वितम् ॥ कारयित्वा यथासर्वं श्राद्धदानं हि तन्तुना ॥

“మీ అందరూ ఇక్కడే నిలిచి, తంతు నిమిత్తం యథావిధిగా సమస్తంగా శ్రాద్ధదానం చేయించిన తరువాత, సుఖసంపన్నుడైన నన్ను చూడండి.”

Verse 100

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपत्नी यशस्विनी ॥ कारयामास दास्या वै श्राद्धं सुबहुदक्षिणम् ॥

ఆ మాటలు విని యశస్వినీ రాజపత్నీ దాసితో అత్యధిక దక్షిణలతో శ్రాద్ధం చేయించింది।

Verse 101

पट्टवस्त्रं तथा धूपं कर्पूरागुरुचन्दनम् ॥ तिलोत्तरं तथान्नं च बहुरूपं सपिण्डकम् ॥ ११४ ॥ कृते श्राद्धे पिण्डदाने स जन्तुः सुकृती यथा ॥ दिव्यकान्तिरदीनात्मा तथाभूतैः पृथक् पृथक् ॥ ११५ ॥ वेष्टितः शुशुभेऽतीव दीक्षितोऽवभृथे यथा ॥ स्वर्गागतैर्विमानैश्च छादितं तत्र वै नभः ॥

పట్టువస్త్రం, ధూపం, కర్పూరం, అగరు, చందనం, నువ్వులతో కూడిన అర్పణం, నానావిధ అన్నం పిండంతో సహా సమర్పించబడింది. శ్రాద్ధం మరియు పిండదానం పూర్తయ్యాక ఆ జీవి పుణ్యవంతుడిలా దివ్యకాంతితో ప్రకాశించి, మనస్సు దిగులులేక, అటువంటి రూపాంతరిత సత్త్వాలచే—ప్రతి ఒక్కరు తమ తమ రూపంలో—చుట్టుముట్టబడెను. అలా వేష్టితుడై అతడు అవభృథస్నానానంతరం దీక్షితుడిలా అత్యంత శోభించాడు; అక్కడ ఆకాశం స్వర్గం నుండి వచ్చిన విమానాలతో కప్పబడింది।

Verse 102

तेषां मशकगात्राणां सुगात्राणां सुरूपिणाम् ॥ ततस्तुष्टमना जन्तुर्विमानं प्रेक्ष्य चागतम् ॥ ११७ ॥ गन्तुं स्वर्गमुवाचेदं त्रिकालज्ञं मुनिं नृपम् ॥ शृण्वन्तु वचनं सर्वे मदीयं पितृतुष्टिदम् ॥ ११८ ॥ तीर्थानि सरितः श्रेष्ठाः पर्वताश्च सरांसि च ॥ कुरुक्षेत्रं गया चैव स्थानान्यायतनानि च ॥

ఆ (మునుపటి) దోమ-దేహాలైన వారు—ఇప్పుడు సుగాత్రులు, సురూపులు—అవారిలో ఆ జీవి మనసు తృప్తితో వచ్చిన విమానాన్ని చూసి స్వర్గానికి వెళ్లుటకు త్రికాలజ్ఞ మునిని మరియు రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు—“పితృలను తృప్తిపరచే నా మాటలను అందరూ వినండి: తీర్థాలు, శ్రేష్ఠ నదులు, పర్వతాలు, సరస్సులు; అలాగే కురుక్షేత్రం, గయా మరియు ఇతర పవిత్ర స్థానాలు, ఆలయాధారాలు।”

Verse 103

शुक्लप्रतिपदन्तं च तीर्थं प्राप्य ससत्वराः ॥ पितरः श्राद्धपिण्डादा आश्विने ध्रुवमास्थिताः ॥

శుక్ల ప్రతిపద వరకు ఉన్న ఆ తీర్థాన్ని వారు త్వరగా చేరగా, శ్రాద్ధ పిండాలను స్వీకరించే పితృదేవతలు ఆశ్విన మాసంలో నిశ్చయంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉంటారు।

Verse 104

कृत्वा प्रेतपुरीं शून्यां स्वर्गपातालमेव च ॥ इहमानाः स्वकं पुत्रं गोत्रतन्तुमथानुजम्

ప్రేతపురిని శూన్యంగా చేసి, స్వర్గం మరియు పాతాళానికీ చేరినప్పటికీ, వారు ఇక్కడ తమ కుమారుని—గోత్రతంతువైన వంశపరంపరను కొనసాగించువాడిని—మరియు కనిష్ఠ బంధువును కోరుకుంటారు।

Verse 105

कन्यां गते सवितरि यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥ तर्पणं ध्रुवतीर्थे ते पितॄणां षोडशान्तरे

సూర్యుడు కన్యారాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు ఎవడు విధివిధానంగా శ్రాద్ధం సమర్పించి ధ్రువతీర్థంలో తర్పణం చేస్తాడో, అది పితృదేవతలకు పదహారు రోజుల అంతరంలో ఫలప్రదమగును।

Verse 106

सुतृप्ताः स्मो वयं शश्वद्यास्यामः परमां गतिम् ॥ एष एव प्रभावोऽत्र ध्रुवस्य कथितो मया

‘మేము సంపూర్ణంగా తృప్తులమయ్యాము; మరియు నిత్యము పరమగతిని పొందుదుము.’ ఇదే ఇక్కడ ధ్రువుని (మరియు అతని తీర్థముని) ప్రభావమని నేను చెప్పితిని।

Verse 107

दृष्टो भवद्भिः सर्वं यदस्माकं सुदुरत्ययम् ॥ दुस्तरं तारितं पापं त्वत्प्रसादान्महामुने

మాకు అత్యంత దురతిక్రమ్యమైనదంతా మీరు దర్శించి గ్రహించారు. ఓ మహామునీ, మీ అనుగ్రహంతో దాటలేని పాపమూ దాటిపోయింది।

Verse 108

इति विश्राव्य वचनं राजानं स ऋषिं जनान् ॥ राजपुत्रीं तथा दासीं स्वां सुतां शिवमस्तु वः

ఇలా రాజునకు, ఆ ఋషికి, ప్రజలకు—రాజకుమార్తెకు మరియు దాసికి, తన స్వంత కుమార్తెకు కూడా—ఆ మాటను వినిపించి, ‘మీకు శుభమగుగాక’ అని అన్నాడు।

Verse 109

आरुह्य वरयानं ते गताः स्वर्गं वृता सुरैः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ततः स राजशार्दूलः सगणः परिवारकैः

వారు శ్రేష్ఠమైన విమానాన్ని అధిరోహించి, దేవతలచే పరివృతులై స్వర్గానికి వెళ్లారు. శ్రీ వరాహుడు పలికెను—ఆపై ఆ రాజశార్దూలుడు తన గణములతో, పరివారములతో (ఇంకా…)।

Verse 110

दृष्ट्वा तीर्थस्य माहात्म्यं प्रणम्य ऋषिसत्तमम् ॥ प्रविष्टो नगरीं रम्यां संस्मरन्नित्यमच्युतम्

తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని దర్శించి, ఋషిసత్తమునకు నమస్కరించి, నిత్యం అచ్యుతుడు (విష్ణువు)ను స్మరిస్తూ అతడు రమ్యమైన నగరంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 111

एतत्ते कथितं भद्रे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ स्मरणाद्यस्य पापानि नश्यन्ते पूर्वजन्मनि

హే భద్రే, మథురా-సంబంధమైన ఈ మహాత్మ్యం నీకు చెప్పబడింది; దీని స్మరణమాత్రంతోనే పూర్వజన్మ పాపాలు నశిస్తాయి।

Verse 112

एतत्त्वयानाव्रतिने न चाशुश्रूषये तथा ॥ कथनीयं महाभागे यश्च नार्चयते हरिम्

హే మహాభాగే, ఇది నీవు అవ్రతుడికి (నియమశూన్యునికి) చెప్పకూడదు; అలాగే సేవలో శ్రద్ధలేనివాడికీ కాదు; హరిని ఆరాధించనివాడికీ ఇది చెప్పరాదు।

Verse 113

तीर्थानां परमं तीर्थं धर्माणां धर्ममुत्तमम् ॥ ज्ञानानां परमं ज्ञानं लाभानां लाभ उत्तमः

ఇది తీర్థాలలో పరమ తీర్థం, ధర్మాలలో ఉత్తమ ధర్మం; జ్ఞానాలలో పరమ జ్ఞానం, లాభాలలో ఉత్తమ లాభం।

Verse 114

कथनीयं महाभागे पुण्यान्भागवतांसदा ॥ सूत उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं धरणी विस्मयान्विता ।

హే మహాభాగే, పుణ్యవంతులైన భాగవత భక్తుల గుణకీర్తనం ఎల్లప్పుడూ చేయవలెను. సూతుడు అన్నాడు—ప్రభువు వాక్యాన్ని విని ధరణి (భూమి) విస్మయంతో నిండిపోయింది।

Verse 115

पप्रच्छ मुदिता देवी प्रतिमास्थापनं प्रति ।

ముదితమైన దేవి ప్రతిమా-స్థాపన విషయమై ప్రశ్నించింది।

Verse 116

तस्मिन्क्षणे न च कृतं व्रतं जप्यं विमोहनात् ॥ कृपया परिभूतस्य कौतुकॆन निरीक्षता ।

ఆ క్షణంలో మోహం వల్ల వ్రతమూ చేయబడలేదు, జపమూ చేయబడలేదు; కరుణ ఉన్నప్పటికీ అవమానింపబడినవానిని కుతూహలంతో చూశారు।

Verse 117

सा चैकान्ते च दिवसे पानमांसरता सदा ॥ पुरुषेण सहासीना शय्यायां मदविह्वला ।

ఆమె ఎల్లప్పుడూ పానమూ మాంసమూ పట్ల ఆసక్తి గలది; పగలు ఏకాంతంలో ఒక పురుషునితో శయ్యపై కూర్చుని, మత్తుతో విహ్వలమైంది।

Verse 118

उवाच ते तदा विप्रोऽभवत्सन्तानजाः स्त्रियः ॥ आनीतास्तव पुष्ट्यार्थं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १०९ ॥ अगस्त्य उवाच ॥ स्नात्वैषा ध्रुवतीर्थे तु ब्रह्मणोक्तक्रमेण च ॥ करोतु तर्पणं चास्मिन्पूर्वोक्तविधिना त्वियम् ।

అప్పుడు బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు— “నీ పుష్టి-సమృద్ధి కోసం నీ వంశజ స్త్రీలను తీసుకొచ్చారు; నీకు ఇష్టమైనట్లు చేయి।” అగస్త్యుడు అన్నాడు— “ధ్రువతీర్థంలో స్నానం చేసి, బ్రహ్మ చెప్పిన క్రమానుసారం, ఇది ఇక్కడ ముందుగా చెప్పిన విధానంతో తర్పణం చేయుగాక।”

Verse 119

पितॄणां मुक्तिदं चान्यन्न भूतं न भविष्यति ॥ आषाढ्याः पञ्चमे पक्षे प्रतिपत्प्रभृतित्वथ ।

పితృలకు ముక్తిని ప్రసాదించేది దీనితో సమానమైనది మరొకటి లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు. తరువాత ఆషాఢంలో ఐదవ పక్షంలో ప్రతిపద మొదలుకొని…

Verse 120

पठति श्रद्धया युक्तो ब्राह्मणानां च सन्निधौ ॥ स पितॄंस्तर्पयेत्सर्वानभिगम्य गयाशिरे ।

శ్రద్ధతో, బ్రాహ్మణుల సన్నిధిలో దీనిని పఠించినవాడు గయాశిరస్సుకు వెళ్లి తర్పణముచే సమస్త పితృదేవతలను తృప్తిపరచవలెను।

Verse 121

वेपथुः कोटराक्षश्च पृष्ठलग्नलघूदरः ॥ ऊरुचर्मास्थिरुक् त्रस्तो जृम्भमाणो भृशं कृशः ।

అతడు వణుకుతూ, లోపలికి దిగిన కళ్లతో, చిన్న పొట్ట వెన్నుకు అంటినట్లు; తొడల చర్మం వేలాడుతూ, ఎముకల నొప్పితో బాధపడుతూ, భయంతో, పదేపదే ఆవలిస్తూ—అత్యంత క్షీణించినవాడు।

Verse 122

ते स्वधापूजितैः पुत्रैर्गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ अद्य राज्ञस्तु पितरश्चन्द्रसेनस्य पूजिताः ।

స్వధా-అర్పణతో కుమారులచే పూజింపబడిన వారు పరమగతిని పొందుతారు. నేడు నిజంగా రాజు చంద్రసేనుని పితృదేవతలు పూజింపబడ్డారు।

Verse 123

स्थिताः एतावदेवं तु कालं यास्यामहेऽम्बुधौ ॥ नरके त्वप्रतिष्ठे तु निराशाः स्वेन कर्मणा ।

‘ఇంతకాలం ఇలా నిలిచి మేము జలంలో ప్రవేశిస్తాము; కాని స్థిరత్వంలేని నరకంలో వారు తమ కర్మఫలముచే నిరాశ్రయులై ఉంటారు.’

Verse 124

पित्रे प्रथमतॊ दद्यान्मात्रे दद्यादथाचरन् ॥ गोत्रं माता नाम देवी तृप्यत्वेवं स्वदोच्चरन् ॥

మొదట తండ్రికి అర్పణ ఇవ్వాలి; తరువాత తల్లికి ఇవ్వాలి—ఇలా ఆచరించాలి. గోత్రాన్ని ఉచ్చరించి—“తల్లి, దేవీ అనే నామముగలది, తృప్తి పొందుగాక”—అని చెప్పి ‘స్వధా’ అని ఉచ్చరించాలి।

Verse 125

वार्यपि श्रद्धया दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ॥ श्रद्धया ब्राह्मणेनैव यथा श्राद्धविधिक्रिया ॥

శ్రద్ధతో ఇచ్చిన నీరు కూడా అనంత పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది. అలాగే విధి ప్రకారం శ్రద్ధావంతుడైన బ్రాహ్మణుడే శ్రాద్ధక్రియను నిర్వహించాలి.

Verse 126

सीतावाक्यप्रतुṣ्टेन तस्यै प्रादाद्वरं विभुः ॥ अशुचीनि गृहाण्येव तथा श्राद्धहवींषि च ॥

సీత మాటలతో సంతుష్టుడైన ప్రభువు ఆమెకు వరం ఇచ్చాడు—అశుచిగృహాలలో కూడా, అలాగే శ్రాద్ధ హవిస్సులు (పిండాదులు) విషయములోను (అనుమతి).

Verse 127

मौनव्रतधरा यान्ति पुनः प्राप्यार्थहेतवे ॥ एवमेतन्महाप्राज्ञ यन्मां त्वां परिपृच्छसि ॥

మౌనవ్రతాన్ని ధరించినవారు ఆ నియమానుసారం సాగి, మళ్లీ తమ ప్రయోజనాన్ని—లక్ష్యహేతువుగా—సాధిస్తారు. ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నీవు నన్ను అడిగినది ఇదే విధంగా ఉంది.

Verse 128

किं तद्वद यथाकार्यं येन सिद्धं भवेदिदम् ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ या सा ते राजमहीषी तामानय वराननाम् ॥

“అది ఏమిటి? ఇది సిద్ధించేందుకు ఏమి చేయాలో చెప్పండి.” త్రికాలజ్ఞుడు అన్నాడు—“నీ రాణి అయిన ఆ వరాననను (సుందరముఖిని) తీసుకురా.”