Adhyaya 165: The Glory of Mathurā: The Account of Piṇḍa-Offering at the Catuḥsāmudrika Well
Mathurā-māhātmya: Catuḥsāmudrika-kūpa-piṇḍadāna-kathā
Tīrtha-Māhātmya and Ethical-Discourse (dāna, śrāddha, post-mortem consequence)
వరాహుడు పృథివితో దక్షిణాపథంలోని ప్రతిష్ఠానంలో జరిగిన దృష్టాంతాన్ని చెబుతాడు. ధనవంతుడైన వైశ్యుడు సుశీలుడు గృహపోషణ, వ్యాపారంలో మునిగి స్నానం, దానం, జపం, హోమం, దేవార్చన, బ్రాహ్మణ-దేవభక్తిని నిర్లక్ష్యం చేశాడు. మరణానంతరం అతడు ప్రేతగా మారి నీరు లేని ఎండిన ప్రాంతాల్లో తిరుగుతాడు. ప్రయాణిక వ్యాపారి విభువును భయపెట్టి తినబోయిన ప్రేతం, షరతుగా—విభు మథురకు వెళ్లి చతుఃసాముద్రిక కూపంలో స్నానం చేసి తన పేరుతో పిండదానం చేయాలని కోరుతుంది. విష్ణు మందిరంలో ఒకసారి ఇష్టంలేక ఇచ్చిన స్వర్ణమాషకమూ తనను నిలబెట్టిందని చెప్పి, దానం మరియు తీర్థ-సంబంధ శ్రాద్ధకర్మలు పాపశమనమై దుఃఖనివారణమని బోధిస్తుంది.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 165
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथावृत्तं प्रतिष्ठाने दक्षिणापथमण्डले ॥
శ్రీవరాహుడు పలికెను—ఇకపై మరింత వివరించెదను; ఓ వసుంధరా, వినుము. దక్షిణాపథ మండలంలోని ప్రతిష్ఠాన నగరంలో జరిగిన యథావృత్తాంతమిది.
Verse 2
सुशीलो नाम वैश्यस्तु तस्मिन्वसति पत्तने ॥ धनधान्यसमृद्धस्तु बहुपुत्रः कुटुम्बवान् ॥
ఆ నగరంలో సుశీలుడు అనే వైశ్యుడు నివసించెను. అతడు ధనధాన్యసమృద్ధుడు, అనేక కుమారులవాడు, కుటుంబసహితుడై ఉండెను.
Verse 3
कुटुम्बभरणासक्तो नित्यकालं हि तिष्ठति ॥ स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां न करोति सः ॥
కుటుంబపోషణలో ఆసక్తుడై అతడు నిత్యం అదే పనిలో ఉండెను. ధార్మికస్నానం, దానం, జపం, హోమం, దేవార్చన ఏదీ చేయడు.
Verse 4
क्रयविक्रयसक्तस्य कालो दीर्घो गतस्तदा ॥ कदाचिदपि पापोऽसौ न साधु गमनं गतः ॥
కొనుగోలు-అమ్మకాలలో ఆసక్తుడైన అతని కాలం అలా దీర్ఘంగా గడిచిపోయెను. ఆ పాపి ఎప్పుడూ సద్గమనమో సత్సంగమో చేయలేదు.
Verse 5
न तेन धर्मश्रवणं कदाचिदपि संश्रुतम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिस्तस्य न विद्यते ॥
అతడు ఎప్పుడూ ధర్మోపదేశాన్ని వినలేదు. దేవతలపట్లను బ్రాహ్మణులపట్లను అతనికి భక్తి గాని గౌరవం గాని లేదు.
Verse 6
आत्मोदरनिमित्तं हि पापं च कुरुते सदा ॥ गच्छन्तं बहुकालं च न तं बुध्यति पापकृत् ॥
తన కడుపు నిమిత్తం అతడు ఎల్లప్పుడూ పాపకర్మలు చేసేవాడు. ఎంతో కాలం గడిచినా ఆ పాపి దానిని గ్రహించలేదు.
Verse 7
न तस्य जायते बुद्धिर्दानं दातुं कदाचन ॥ तस्यैवं वसतस्तत्र प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे ॥
అతనికి ఎప్పుడూ దానం చేయాలనే బుద్ధి కలగలేదు. ఈ విధంగా అతడు ఉత్తమమైన ప్రతిష్ఠాన నగరంలో నివసించేవాడు.
Verse 8
धनयुक्तोऽपि पापोऽसौ न ददाति कदाचन ॥ नैवान्यमतिदातारं शक्नोति च निरीक्षितुम् ॥
ధనవంతుడైనా ఆ పాపి ఎప్పుడూ దానం చేయలేదు. మరొక మహాదాతను చూడటానికీ అతడు సహించలేకపోయాడు.
Verse 9
स तु कालेन महता कुटुम्बासक्तमानसः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान् ॥
కానీ ఎంతో కాలానంతరం, కుటుంబాసక్త మనస్సుతో ఉన్న అతడు ఒకసారి దైవయోగవశాత్తు సాధ్వీ భార్యను, ప్రియ కుమారులను (సంబంధించి) పొందాడు.
Verse 10
परिभ्रमन्क्षुधाविष्टो मरुदेशं गतोऽपि सः ॥ तत्रैव च कृतावासो बहुकालं स वै वणिक् ॥
అలమటిస్తూ, ఆకలితో బాధపడుతూ అతడు మరుదేశానికి చేరాడు. అక్కడే ఆ వణికుడు నివాసం చేసి ఎంతోకాలం ఉన్నాడు.
Verse 11
कदाचिद्दैवयोगेन तत्र सार्थ उपागतः ॥ तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥
ఒకసారి దైవయోగవశాత్తు అక్కడికి ఒక సార్థము వచ్చెను. అందులో మథుర నుండి బయలుదేరిన వాణిజకులును ఉన్నారు.
Verse 12
गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः ॥ तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥
సార్థము వెళ్లిపోయిన తరువాత ఆ వాణిజకుడు ఆ వృక్షాన్ని ఆశ్రయించెను. అదే స్థలమున రౌద్రరూపముగల భయంకరమైన ప్రేతుడు నివసించుచుండెను.
Verse 13
दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः ॥ महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥
దీర్ఘదంష్ట్రుడై, అతి వికటుడై, హ్రస్వబాహువుతో విభీషణుడై; మహాహనువు, విశాలాక్షుడు, పిల్లి వంటి ముఖముగలవాడు.
Verse 14
अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि ॥ तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥
తరువాత చాలా కాలమైన పిమ్మట, ఓ భామిని, దైవయోగవశాత్తు అక్కడికి కొనుగోలు-అమ్మకాలు చేయు ఒక వ్యాపారి వచ్చెను.
Verse 15
तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः ॥ तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥
అతనిని దూరమునుండి చూచి ప్రేతుడు అత్యధిక హర్షముతో నిండెను. నర్తించుచు అక్కడికి వచ్చి ఈ వచనమును పలికెను.
Verse 16
भक्ष्यभूतो ममाद्यत्वं क्व भवान्यातुमिच्छति ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा सोऽतिभीतो द्रुतं गतः ॥
“ఈ రోజు నీవు నా భక్ష్యమయ్యావు; ఇప్పుడు ఎక్కడికి వెళ్లాలని అనుకుంటున్నావు?” ప్రేతుని మాటలు విని అతడు అత్యంత భయపడి వెంటనే పారిపోయాడు।
Verse 17
गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥ मम त्वं विहितो भक्ष्यः स्वयं प्राप्तोऽसि मानव ॥
వెళ్లబోతున్న అతడిని పట్టుకుని ప్రేతుడు ఇలా అన్నాడు— “నీవు నా కోసం నియమించబడిన భక్ష్యుడవు; ఓ మనుష్యా, నీవే స్వయంగా వచ్చావు।”
Verse 18
मांसं ते भक्षयिष्यामि पिबामि तव शोणितम् ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥
“నీ మాంసాన్ని తింటాను, నీ రక్తాన్ని తాగుతాను।” అతని మాటలు విని ఆ వణికుడు ప్రతివచనం పలికాడు।
Verse 19
मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति ॥ ततो वचनमाकर्ण्य प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥
“నన్ను భక్షిస్తే, ఓ రాక్షసా, నా కుటుంబం తప్పక నశిస్తుంది.” ఇది విని ప్రేతుడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।
Verse 20
कस्मात्स्थानात्समायातः सत्यं ब्रूहि महामते ।
“నీవు ఏ స్థలంనుంచి వచ్చావు? ఓ మహామతీ, సత్యం చెప్పు।”
Verse 21
विभुरुवाच ॥ गोवर्ध्धनो गिरिवरो यमुना च महानदी ॥ तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता ।
విభువు చెప్పెను— గోవర్ధనము శ్రేష్ఠ పర్వతము, యమున మహానది. ఆ రెండింటి మధ్యలో లోకప్రసిద్ధమైన రమ్య నగరం మథుర ఉంది.
Verse 22
तस्यां वसाम्यहं प्रेत पितृपैतामहे गृहे ॥ तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम् ।
అక్కడ నేను ప్రేతరూపంగా నా తండ్రి-తాతల పితృగృహంలో నివసిస్తున్నాను. అక్కడ నివసిస్తూ నేను ముందుగా సంగ్రహించిన ధనం ఏదైతే ఉందో—
Verse 23
तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा ॥ स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम् ।
అది అంతా దొంగలు తీసుకుపోయారు; అప్పుడు నేను ధనహీనుడనయ్యాను. కొద్దిపాటి మిగిలిన ధనం తీసుకొని నేను మరుభూమి ప్రాంతానికి వచ్చాను.
Verse 24
तव दृष्टिपथं यातो यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे ।
నేను నీ దృష్టిపథంలోకి వచ్చాను; చేయవలసిన కార్యమేదైనా నా కోసం చేయుము.
Verse 25
प्रेत उवाच ॥ न त्वां खादितुमिच्छामि कृपा मे जायते त्वयि ॥ समयेन हि मोक्ष्यामि कुरुष्व वचनं मम ।
ప్రేతుడు చెప్పెను— నేను నిన్ను భక్షించదలచుకోలేదు; నీపై నాకు కరుణ కలుగుతోంది. సమయమొచ్చినప్పుడు నిన్ను విడిపిస్తాను— నా మాటను నెరవేర్చు.
Verse 26
निर्वृत्य गच्छ मथुरां मम कार्यार्थसाधकः ॥ तत्र गत्वा त्वया कार्यं यत्कर्तव्यं वदामि तत् ।
నీవు మథురకు వెళ్లి నా కార్యాన్ని సిద్ధి చేయుము. అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత నీవు చేయవలసినదేమిటో నేను చెప్పుదును.
Verse 27
स्नानं कृत्वा तु विधिवत्कूपे चातुःसामुद्रिके ॥ पिण्डदानं कुरुष्व त्वं मम नाम्ना प्रयत्नतः ।
చాతుఃసాముద్రిక అనే బావిలో విధివిధానంగా స్నానం చేసి, నా నామంతో శ్రద్ధగా పిండదానం చేయుము.
Verse 28
नाहं यास्यामि मथुरां द्रव्याभावे कथंचन ॥ भक्षयस्व शरीरं मे ततस्तृप्तिमवाप्स्यसि ।
ధనం లేనప్పుడు నేను ఏ విధంగానూ మథురకు వెళ్లను. నా శరీరాన్ని భక్షించుము; అప్పుడు నీవు తృప్తి పొందుదువు.
Verse 29
प्रेत उवाच ॥ गृहे बहुधनं तेऽस्ति त्वं गच्छ मम सत्कुरु ॥ आस्ते धनमपर्याप्तं गच्छ त्वं मा विलम्बय ।
ప్రేతుడు అన్నాడు—నీ ఇంట్లో అపార ధనం ఉంది; వెళ్లి నా కోసం యథోచిత కార్యం చేయుము. ధనం చాల ఉంది; వెళ్లుము, ఆలస్యం చేయకు.
Verse 30
विभुरुवाच ॥ गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम् ॥ गृहे शेषं मम धनं न चान्यत्तत्र विद्यते ॥
విభువు అన్నాడు—నీవు చెప్పినట్లైన ధనం నా ఇంట్లో లేదు. ఇంట్లో మిగిలినదే నా ధనం; అక్కడ మరొకటి లేదు.
Verse 31
पितृपैतामही कीर्तिरविक्रेया हि सा मया ॥ प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥
“పితృపితామహుల కీర్తి—అది నేను అమ్మదగినది కాదు.” అని చెప్పి ప్రేతుడు నవ్వుతూ ఆనందంతో ఈ మాటలు పలికాడు.
Verse 32
अस्ति चैव धनं प्रोक्तं यन्मया त्वद्गृहे विभो ॥ सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे तिष्ठति सञ्चितः ॥
“నేను చెప్పినట్లే, ఓ విభో, నీ ఇంట్లో ధనం ఉంది—బంగారపు ఒక భారము గుంతలో పెట్టి, ఇంట్లోనే దాచివుంది.”
Verse 33
निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः ॥ एवं द्रक्ष्यामि ते मार्गं मथुरा येन गम्यते ॥
“వెనుదిరుగు; సంతృప్తితో వెళ్లు. స్నేహితుల ప్రేమను పెంపొందించేవాడవు కావు. ఈ విధంగా మథురకు చేరే మార్గాన్ని నేను నీకు చూపుతాను.”
Verse 34
सूता उवाच ॥ वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः ॥
సూతా అన్నారు—వ్యాపారి మనసు కలతచెంది మళ్లీ పలికాడు: “ఈ స్థితికి చేరిన తరువాత జ్ఞానం ఎలా ఉదయిస్తుంది?”
Verse 35
ततः स कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् ॥
అనంతరం అతడు పురాతనంగా జరిగిన వృత్తాంతాన్ని వివరించాడు: ప్రతిష్ఠానమనే శ్రేష్ఠ నగరంలో విష్ణువుకు మహత్తరమైన ఆలయం ఉండేది.
Verse 36
प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र समागताः ॥
ప్రాతఃకాలంలో అక్కడ విష్ణువుని శుభ ఆలయంలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు అందరూ సమవేతులయ్యారు.
Verse 37
तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥
ఆ సమయంలో ఒక మిత్రుడు నన్ను విష్ణు మందిరానికి తీసుకెళ్లాడు; మహా గౌరవంతో అతడు మళ్లీ మళ్లీ నన్ను సత్కరించాడు.
Verse 38
मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः ॥ श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥
అక్కడే మిత్రుడితో కలిసి అతని పక్కన నిలబడి నేను అప్పుడు విన్నాను—“ఈ బావి పుణ్యమైనది; ఇది పాపనాశకము.”
Verse 39
समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः ॥ तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥
“ఇక్కడ నాలుగు సముద్రాలు కూడి నిలిచివున్నాయని చెబుతారు.” అక్కడ నేను ఆ బావి మహాత్మ్యాన్ని విన్నాను; దాని ఫలం అత్యంత మహత్తరమని చెప్పబడింది.
Verse 40
वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः ॥ मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम्
అప్పుడు ప్రముఖులందరూ వాచకునికి దానం ఇచ్చారు. మిత్రుడు దానానికి ప్రేరేపించినా నేను మౌనం ఆశ్రయించాను (దానం చేయకుండా నిలిచాను).
Verse 41
मित्रेण च पुनः प्रोक्तं यथाशक्त्या प्रदीयताम् ॥ तदा मित्रमसङ्गेन दत्तो वै स्वर्णमाषकः
మిత్రుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు—“యథాశక్తి ప్రకారం దానం ఇవ్వబడుగాక.” అప్పుడు ఆ మిత్రుడు ఆసక్తి లేకుండా నిజంగా ఒక స్వర్ణమాషకము (చిన్న బంగారు నాణెం) ఇచ్చెను.
Verse 42
ततः कालेन महता गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ वैवस्वतनियोगेन ततोऽहं पूर्वकर्मभिः
తర్వాత ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత నేను వైవస్వతుడు (యముడు) యొక్క లోకానికి వెళ్లితిని. వైవస్వతుని నియమముచే, నా పూర్వకర్మఫలములవలన, ఆపై నాకు నియతస్థితి కలిగెను.
Verse 43
प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत् ॥ न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्
నేను ప్రేతత్వమును పొందితిని—అది దాటుటకు కఠినము, తప్పించుకొనుటకు దుర్గమము, మహా భయంకరము. నేను దానం చేయలేదు, హోమములో ఆహుతి ఇవ్వలేదు, తీర్థస్నానమును కూడా చేయలేదు.
Verse 44
न तर्पितास्तु पितरः प्राप्तोऽहं प्रेततां ततः ॥ इत्येत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
నేను పితృదేవతలను తర్పణముచే తృప్తిపరచలేదు; అందువల్లనే నేను ప్రేతత్వమును పొందితిని. నీవు నన్ను ఏది అడుగుచున్నావో, అది సమస్తమును నేను చెప్పితిని.
Verse 45
गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
“నీవు వెళ్ళు—నేరుగా అక్కడికి వెళ్ళు, అక్కడే ఆ మథురా నగరము ఉంది.” ప్రేతుని వచనము విని ఆ విభువు ప్రత్యుత్తరముగా పలికెను.
Verse 46
प्रेत उवाच ॥ कथितं हि मया पूर्वं यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ वाचकाय तु यद्दत्तं सुवर्णस्य च माषकम्
ప్రేతుడు అన్నాడు—మునుపే జరిగిన ఆ ప్రాచీన వృత్తాంతాన్ని నేను చెప్పాను; పాఠకునికి బంగారు మాషకము ఒకటి దానముగా ఇచ్చబడింది।
Verse 47
तद्दानस्य प्रभावेण नित्यं तृप्तोऽस्मि वै विभो ॥ अकामेन मया दत्तं तस्येदं कर्मणः फलम्
ఆ దాన ప్రభావంతో, ఓ మహావిభో, నేను నిత్యం తృప్తిగా ఉన్నాను. కోరికలేక నేను ఇచ్చాను; ఇదే ఆ కర్మ ఫలితం.
Verse 48
प्रेतभावं गतस्यापि न मे ज्ञानस्य विभ्रमः ॥ ततश्च स वणिक्श्रेष्ठ आगत्य मथुरां पुरीम्
ప్రేతస్థితికి చేరినప్పటికీ నా జ్ఞానంలో భ్రమ లేదు. ఆపై ఆ శ్రేష్ఠ వణిక్ మథురా నగరానికి వచ్చి (ముందుకు సాగాడు).
Verse 49
कृतं तेन च तत्सर्वं यथा प्रेतेन भाषितम् ॥ प्रेतोऽसौ तेन कृत्येन मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः
ప్రేతుడు చెప్పినట్లే అతడు అన్నిటినీ అలాగే చేశాడు. ఆ కార్యం వల్ల ఆ ప్రేతుడు ముక్తిని పొంది స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
Verse 50
तीर्थे चैव गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे ॥ यत्र तत्र मृता देवि मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥
తీర్థంలో గానీ ఇంట్లో గానీ, దేవస్థానంలో గానీ చౌరస్తాలో గానీ—ఎక్కడ మరణించినా, ఓ దేవీ, వారు ముక్తిని పొందుతారు; ఇతరథా కాదు.
Verse 51
अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥ तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥
ఇతరత్ర చేసిన పాపం తీర్థాన్ని చేరగానే నశిస్తుంది; కానీ తీర్థంలో చేసిన పాపం వజ్రలేపంలా దృఢంగా అంటుకుంటుంది।
Verse 52
मथुरायां कृतं पापं तत्रैव च विनश्यति ॥ एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापं न विद्यते ॥
మథురాలో చేసిన పాపం అక్కడే నశిస్తుంది. ఈ నగరం మహాపుణ్యమయమైనది; ఇందులో పాపం నిలవదు।
Verse 53
कृतघ्नश्च सुरापश्च चौरॊ भग्नव्रतस्तथा ॥ मथुरां प्राप्य मनुजो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
కృతఘ్నుడు, మద్యపుడు, దొంగ, వ్రతభంగుడు అయినా—మథురాను చేరిన మనిషి సమస్త కల్మషాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।
Verse 54
परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः ॥ मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः ॥
పరస్త్రీరతులై, ఇంద్రియాలను జయించని పురుషులైనా—మథురావాసులందరూ నరరూపధారులైన దేవులుగా చెప్పబడతారు।
Verse 55
बलिभिक्षाप्रदातारस्ते मृताः क्रोधवर्जिताः ॥ तीर्थस्नानरता ये च देवास्ते नरमूर्तयः ॥
బలి, భిక్ష దానం చేసే వారు, క్రోధరహితులై మరణించే వారు, అలాగే తీర్థస్నానంలో రతులైన వారు—వారు నరమూర్తులైన దేవులుగా వర్ణింపబడతారు।
Verse 56
यदन्येषां सहस्रेण ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ एकेन पूजितेन स्यान्माथुरेणाखिलं हि तत् ॥
ఇతరత్ర వెయ్యిమంది మహాత్మ బ్రాహ్మణులను పూజించిన ఫలం ఏదైతే కలుగుతుందో, అది అంతటినీ ఒక్క మాథురుని (మథురావాసిని) పూజించడమే పొందగలదు।
Verse 57
अनृग्वै माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥ न च वेदैश्चतुर्भिः स्यान्माथुरेण समः क्वचित् ॥
ఇక్కడ మాథురుడు కేవలం ‘ఋగ్వేదం లేని వాడు’ మాత్రమే కాదు; మరొకడు చతుర్వేదజ్ఞుడూ కావచ్చు. అయినా నాలుగు వేదాలున్నా ఎక్కడా మాథురునితో సమానుడు ఉండడు।
Verse 58
भवन्ति सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मङ्गलानि च सर्वाणि यत्र तिष्ठन्ति माथुराः ॥
మాథురులు నివసించే చోట అన్ని తీర్థాలు, అన్ని పుణ్యస్థానాలు, అలాగే సమస్త మంగళకర శుభప్రభావాలు నిలిచి ఉంటాయి।
Verse 59
चतुर्वेदं परित्यज्य माथुरं पूजयेत्सदा ॥ सिद्धा भूतगणाः सर्वे ये च देवगणा भुवि ॥
చతుర్వేదాలను కూడా పక్కన పెట్టి ఎల్లప్పుడూ మాథురుని పూజించాలి; ఎందుకంటే భూమిపై ఉన్న సిద్ధులు, భూతగణాలు, దేవగణాలు—అన్నీ వారితో అనుబంధమై ఉన్నవని చెప్పబడింది।
Verse 60
मथुरावासिनो लोकान्पश्यन्ति च चतुर्भुजान् ॥ मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते नराः
మథురాలో నివసించే ప్రజలు (దివ్య) చతుర్భుజ రూపాలను దర్శిస్తారు; నిజంగా మథురాలో నివసించే వారు విష్ణుస్వరూపులైన నరులని చెప్పబడింది।
Verse 61
ज्ञानिनस्तान्हि पश्यन्ति अज्ञानाः पश्यन्ति तान्न च
జ్ఞానులు వారిని దర్శిస్తారు; అజ్ఞానులు వారిని అసలు దర్శించరు।
Verse 62
एतत्ते कथितं भूमे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परां गतिम्
ఓ భూమీ! మథురా నుండి ఉద్భవించిన ఈ మహాత్మ్యాన్ని నీకు చెప్పాను—చతుఃసాముద్రిక కూపంలో పిండదానం చేస్తే పరమగతి లభిస్తుంది।
Verse 63
त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः ॥ निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च
దేహాన్ని విడిచి మరణాన్ని పొందినవాడు ప్రేతత్వాన్ని పొందాడు; నీరు లేని ప్రాంతాల్లో, నీడలేని అడవుల్లో కూడా తిరిగాడు।
Verse 64
कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम् ॥ वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता
కుటుంబ పోషణార్థం నేను దుర్గమ అటవీకి వచ్చాను; నా ఇంట్లో వృద్ధ తండ్రి, తల్లి, అలాగే పతివ్రత భార్య ఉన్నారు।
Verse 65
स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम् ॥ प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
‘నీ స్నానఫలాన్ని నాకు ఇవ్వు; తరువాత నీవు సుఖంగా వెళ్లిపో.’ ప్రేత వాక్యాన్ని విని విభువు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।
Verse 66
वाचकस्तत्र पठति कथां पौराणिकीं शुभाम् ॥ मम मित्रं च तत्रैव नित्यकालं च गच्छति
అక్కడ ఒక వాచకుడు శుభమైన పౌరాణిక కథను పఠిస్తాడు. నా మిత్రుడూ అక్కడికే నిత్యం, ఎల్లప్పుడూ వెళ్తుంటాడు.
Verse 67
कथं धारयसॆ प्राणान्वृक्षमूलं समाश्रितः
చెట్టు వేరును ఆశ్రయించి నీవు ప్రాణాలను ఎలా నిలుపుకుంటున్నావు?
Verse 68
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ॥ तस्याधिकं भवेत्पुण्यं मथुरायां निवासिनः
ఒక మనిషి ఒక్క పాదంపై సహస్ర యుగాలు నిలిచినా, అతని పుణ్యంకన్నా మథురాలో నివసించేవాడి పుణ్యం మరింత అధికం అవుతుంది.
Frequently Asked Questions
The text frames ethical instruction through consequence: sustained neglect of snāna, dāna, and devotion (including respect for brāhmaṇas and devas) leads to preta-bhāva, while even small acts of giving and properly directed rites (notably piṇḍadāna at a recognized tīrtha) are presented as capable of restoring moral order and relieving post-mortem distress.
No explicit tithi, pakṣa, māsa, or seasonal marker is specified in the provided passage. The narrative uses general temporal cues such as prabhāta-samaya (morning time) for temple gathering and recitation, and “kālena mahatā” (after a long time) to indicate moral causality unfolding over extended duration.
Within the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, the chapter links moral conduct to landscape: the preta’s suffering is described through ecologies of deprivation (nirudaka-deśa, maru-deśa, vichchhāya-vana), while Mathurā is depicted as a regulated sacred environment where harmful residues (pāpa) are said to be neutralized. This contrast can be read as an early ethical geography in which human practice (dāna, tīrtha-snāna, piṇḍadāna) is mapped onto sustainable social-ritual order and the health of inhabited places.
No royal dynasties or named sage lineages are cited in the excerpt. The narrative references social and institutional actors—vaiśya householders, merchants (vaṇij), brāhmaṇas and other varṇas assembled at a Viṣṇu-āyatana, and a vācaka (public reciter) of paurāṇikī kathā—indicating an urban civic-religious setting rather than a genealogical history.