Adhyaya 164: The Efficacy of Circumambulating Annakūṭa (Govardhana)

Verse 1

अथाऽन्नकूटपरिक्रमप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अस्ति गोवर्धनं नाम क्षेत्रं परमदुर्लभम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूराद्योजनद्वयम् ॥

ఇప్పుడు అన్నకూట పరిభ్రమణ ప్రభావం చెప్పబడుతోంది. శ్రీవరాహుడు పలికెను—గోవర్ధనమనే పరమ దుర్లభమైన పుణ్యక్షేత్రం ఉంది; అది మథురా పశ్చిమ భాగంలో, దూరం కాక—రెండు యోజనాల దూరంలో ఉంది।

Verse 2

ह्रदं तत्र महाभागे द्रुमगुल्मलतायुतम् ॥ चत्वारि तत्र तीर्थानि पुण्यानि च शुभानि च ॥

హే మహాభాగ, అక్కడ వృక్షాలు, పొదలు, లతలతో అలంకరించబడిన ఒక హ్రదం ఉంది. అక్కడ నాలుగు తీర్థాలు ఉన్నాయి—పుణ్యప్రదమైనవి, శుభప్రదమైనవి.

Verse 3

ऐन्द्रं पूर्वेण पार्श्वेन यमतीर्थं तु दक्षिणे ॥ पश्चिमे वारुणं तीर्थं कौबेरं चोत्तरेण तु ॥

తూర్పు వైపున ఐంద్ర తీర్థం, దక్షిణంలో యమతీర్థం. పడమరలో వారుణ తీర్థం, ఉత్తరంలో కౌబేర తీర్థం ఉంది.

Verse 4

तेषां मध्ये स्थितो भद्रे क्रीडयिष्ये यदृच्छया ॥ तत्र वै शक्रतीर्थे तु स्नानं कुर्याद्दृढ व्रतः ॥

హే భద్రే, వాటి మధ్యలో నిలిచి నేను యథేచ్ఛగా అక్కడ విహరిస్తాను. అక్కడే శక్రతీర్థంలో దృఢవ్రతుడు స్నానం చేయవలెను.

Verse 5

मोदते शक्रलोके तु सर्वद्वन्द्वविवर्जितः॥ दक्षिणे यमतीर्थे तु स्नानं कुर्याद्यथाविधि॥

సర్వ ద్వంద్వాల నుండి విముక్తుడై అతడు శక్రలోకంలో ఆనందిస్తాడు. అలాగే దక్షిణంలోని యమతీర్థంలో విధివిధానంగా స్నానం చేయవలెను.

Verse 6

यमस्य भवनं गत्वा मोदते कृतनिश्चयः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥॥ यमलोकं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति॥ तत्रैव वारुणं तीर्थमासाद्य स्नानमाचरेत्॥

యముని భవనానికి చేరి, దృఢనిశ్చయంతో అతడు ఆనందిస్తాడు. అక్కడ లోభమోహాలు విడిచి ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు. యమలోకాన్ని వదలి నా లోకానికి వెళ్తాడు. అక్కడే వారుణ తీర్థాన్ని చేరి స్నానం చేయవలెను.

Verse 7

वारुणं भवनं गत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषात्॥ तथात्र मुञ्चते प्राणान् कामक्रोधविवर्जितः॥

వారుణుని భవనానికి చేరితే అతడు సమస్త పాపకల్మషాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. అలాగే అక్కడే కామక్రోధాలు విడిచి ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు.

Verse 8

वारुणं लोकमुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति॥ तत्र मध्ये च यः स्नाति क्रीडते स मया सह॥

వారుణలోకాన్ని వదలి అతడు నా లోకానికి వెళ్తాడు. అక్కడ ఆ స్థల మధ్యలో స్నానం చేసే వాడు నాతో కలిసి క్రీడిస్తాడు.

Verse 9

न तस्य पुनरावृत्तिर्देवि सत्यं ब्रवीमि ते॥ स्नात्वा मानसगङ्गायां दृष्ट्वा गोवर्धने हरिम्॥

హే దేవీ, అతనికి మళ్లీ పునరాగమనం లేదు—నేను నీకు సత్యమే చెబుతున్నాను—మానసీ గంగలో స్నానం చేసి, గోవర్ధనంపై హరిని దర్శించిన తరువాత.

Verse 10

अन्नकूटं परिक्रम्य किं पुनः परिशोचति॥ सोमवारे त्वमायां वै प्राप्य गोवर्धनं गिरिम्॥

అన్నకూటాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి అతడు మళ్లీ ఎందుకు దుఃఖించాలి? నిజంగా, సోమవారం అమావాస్య నాడు గోవర్ధన గిరిని చేరి...

Verse 11

दत्त्वा पिण्डं पितृभ्यश्च राजसूयफलṃ भवेत्॥ गयायां पिण्डदानेन यत्फलं प्राप्यते नरैः॥

పితృదేవతలకు పిండం సమర్పిస్తే రాజసూయ యాగఫలం లభిస్తుంది. గయాలో పిండదానంతో మనుష్యులు పొందే ఫలం…

Verse 12

तत्फलं प्राप्यते तत्र नात्र कार्या विचारणा॥ गोवर्धनं परिक्रम्य दृष्ट्वा देवं परं हरिम्॥

అదే ఫలం అక్కడే లభిస్తుంది; ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు. గోవర్ధనాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి పరమదేవుడైన హరిని దర్శించి…

Verse 13

राजसूयाश्वमेधानां फलं प्राप्नोत्यसंशयम्॥

సందేహం లేకుండా అతడు రాజసూయ మరియు అశ్వమేధ యాగఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 14

पृथिव्युवाच॥ परिक्रमोऽन्नकूटस्य विधिना क्रियते कथम्॥ प्रभावगुणमाहात्म्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति॥

పృథివి చెప్పింది—అన్నకూట ప్రదక్షిణను విధిపూర్వకంగా ఎలా చేయాలి? దాని ప్రభావం, గుణాలు, మహాత్మ్యాన్ని మీరు వివరించగలరు.

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मासि भाद्रपदे या तु शुक्ला चैकादशी शुभा ॥ गोवर्धने सोपवासः कुर्यात्तत्र प्रदक्षिणाम् ॥

శ్రీ వరాహుడు అన్నాడు—భాద్రపద మాసంలోని శుభ శుక్ల ఏకాదశి నాడు గోవర్ధనంలో ఉపవాసంతో అక్కడ ప్రదక్షిణ చేయాలి.

Verse 16

स्नात्वा मानसगङ्गायां प्रभाते उदिते रवौ ॥ गोवर्धनं प्रसाद्यैवं हरिं चाचलमूर्द्धनि ॥

ప్రాతః సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు మానసగంగలో స్నానం చేసి, ఈ విధంగా గోవర్ధనాన్ని ప్రసన్నం చేసి, కొండ శిఖరంపై హరినీ పూజించాలి।

Verse 17

पुण्डरीकं ततो गच्छेत्कुण्डे स्नात्वा विधानतः ॥ देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य पुण्डरीकमथार्च्य च ॥

తర్వాత పుండరీకానికి వెళ్లాలి; కుండంలో విధిపూర్వకంగా స్నానం చేసి దేవతలకూ పితృదేవతలకూ సమ్యక్ అర్చన చేసి, అనంతరం పుండరీకాన్నీ పూజించాలి।

Verse 18

तत्र स्नानं तर्पणं च कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥ राजसूयाश्वमेधानां धूतपाप्मा न संशयः ॥

అక్కడ స్నానం మరియు తర్పణం చేసి ఫలాన్ని పొందుతాడు; పాపాలు కడుగబడతాయి—రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగఫలంతో సమానమైన పుణ్యం లభిస్తుంది, సందేహం లేదు।

Verse 19

तीर्थं संकर्षणं नाम्ना बलभद्रेण रक्षितम् ॥ गोहत्या पूर्वसंलग्ना उत्तीर्णा तत्र दूरतः ॥

‘సంకర్షణ’ అనే తీర్థం బలభద్రునిచే రక్షించబడింది; ముందుగా అంటుకున్న గోహత్యాపాపం అక్కడ దాటిపోవడంతో దూరంగా తొలగిపోతుంది।

Verse 20

स्नानाद्गच्छति सा क्षिप्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ अन्नकूटस्य सान्निध्ये तीर्थं शक्रविनिर्मितम् ॥

స్నానం చేయగానే ఆ (దోషం) త్వరగా తొలగిపోతుంది; ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు। అన్నకూట సమీపంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నిర్మించిన తీర్థం ఉంది।

Verse 21

तत्र कृष्णेन पूजार्थमिन्द्रस्य विहतो मखः ॥ महदिन्द्रस्य चोत्थानं भक्ष्यभोज्यसमन्वितम् ॥

అక్కడ పూజార్థంగా శ్రీకృష్ణుడు ఇంద్రుని మఖయజ్ఞాన్ని అడ్డుకున్నాడు. అప్పుడు భక్ష్యభోజ్యసామగ్రితో కూడిన ఇంద్రుని మహోద్ధానం కలిగింది.

Verse 22

कृत्वा तुष्टिकरान्साक्षादिन्द्रेण सह संकथा ॥ इन्द्रस्य वर्षतोऽत्यन्तं तासां पीडाकरं जलम् ॥

ఇంద్రునితో ప్రత్యక్షంగా తృప్తికరమైన సంభాషణ చేసి, ఇంద్రుడు అత్యధికంగా వర్షించాడు; ఆ నీరు వారికి బాధాకరమైంది.

Verse 23

तासां गवां रक्षणाय धृतो गिरिवरस्तदा ॥ सोऽन्नकूट इति ख्यातः सर्वतः शक्रपूजितः ॥

ఆ గోవుల రక్షణార్థం అప్పుడు శ్రేష్ఠమైన పర్వతాన్ని ధరించారు. అది ‘అన్నకూట’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; అన్ని వైపులా శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పూజించాడు.

Verse 24

देवा देव्यस्तथा गावो ऋषिभिश्च समन्विताः ॥ पूजितास्तर्पिताः श्रेष्ठाः श्रमतो विष्णुना पुरा ॥

దేవులు, దేవతలు, అలాగే గోవులు—ఋషులతో కూడి—శ్రేష్ఠులు పూజింపబడి తృప్తి పొందారు; పూర్వం విష్ణువు తన శ్రమచేత అలా చేశాడు.

Verse 25

तस्मिन्स्थाने तर्पणेन शतक्रतुफलं लभेत् ॥ ततः कदम्बखण्डाख्यं कुण्डं तु विमलोदकम् ॥

ఆ స్థలంలో తర్పణం చేయుటవలన శతక్రతు (ఇంద్రుడు) సంబంధ ఫలము లభిస్తుంది. తరువాత ‘కదంబఖండ’ అనే కుండము ఉంది; దాని నీరు నిర్మలమూ పవిత్రమూ.

Verse 26

स्नात्वा पितॄन्समभ्यर्च्य ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ॥ ततो गच्छेद्देवगिरिं शतबाहुसमुच्छ्रितम् ॥

స్నానం చేసి పితృదేవతలను విధివిధానంగా ఆరాధించినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందును. అనంతరం శతబాహు-సమున్నతమైన దేవగిరికి వెళ్లవలెను.

Verse 27

कुण्डे स्नात्वा पितॄँस्तर्प्य कृतकृत्यो दिवं व्रजेत् ॥ गङ्गायाश्चोत्तरं यावद्देवदेवस्य चक्रिणः ॥

కుండంలో స్నానం చేసి పితృులకు తర్పణం అర్పించినవాడు కృతకృత్యుడై స్వర్గానికి వెళ్తాడు. గంగకు ఉత్తరంగా దేవదేవుడైన చక్రధారి యొక్క ప్రాంతం వరకు (పోవాలి).

Verse 28

अरिष्टेन समं यत्र महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ घातयित्वा ततश्चेममरिष्टं वृषरूपिणम् ॥

అరిష్టునితో కలిసి మహాయుద్ధం ప్రారంభమైన చోట—అనంతరం వృషరూపం ధరించిన ఈ అరిష్టుని సంహరించి—

Verse 29

कोपेन पार्ष्णिघातेन मह्यां तीर्थं प्रवर्तितम् ॥ वृषभस्य वधाज्ज्ञेयं तीर्थं सुमहदद्भुतम् ॥

కోపంతో, మడమ దెబ్బతో భూమిపై ఒక తీర్థం ప్రవర్తించింది. ఈ అత్యంత మహత్తరమైన, అద్భుతమైన తీర్థం వృషభ వధ వల్ల ఉద్భవించిందని తెలుసుకోవాలి.

Verse 30

वृषो हतो मया चायमरिष्टः पापपूरुषः ॥ तत्र राधा समाश्लिष्य कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥

‘వృషభాన్ని నేను సంహరించాను; ఈ అరిష్టుడు పాపపురుషుడు.’ అక్కడ రాధ, అక్లిష్టకారిణుడైన శ్రీకృష్ణుని ఆలింగనం చేసింది.

Verse 31

स्वनाम्ना विदितं कुण्डं कृतं तीर्थमदूरतः ॥ राधाकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् ॥

ఆమె స్వనామంతో ప్రసిద్ధమైన ఒక కుండ సమీపంలోనే తీర్థరూపంగా స్థాపించబడింది. అది ‘రాధాకుండ’మని ఖ్యాతి పొందింది; శుభప్రదమై సమస్త పాపాలను హరించేది.

Verse 32

अरिष्टराधाकुण्डाभ्यां स्नानात्फलमवाप्नुयात् ॥ राजसूयाश्वमेधानां नात्र कार्या विचारणा ॥

అరిష్టకుండం మరియు రాధాకుండంలో స్నానం చేయుటవలన పేర్కొన్న ఫలము లభిస్తుంది. ఈ విషయంలో రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగాలతో పోల్చి మరింత విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 33

गोनरब्रह्महत्यायाः पापं क्षिप्रं विनश्यति ॥ तीर्थं हि मोक्षराजाख्यं नृणां मुक्तिप्रदायकम् ॥

‘గోనర-బ్రహ్మహత్యా’ వల్ల కలిగిన పాపం శీఘ్రంగా నశిస్తుంది. ‘మోక్షరాజ’ అని ప్రసిద్ధమైన ఈ తీర్థం మనుష్యులకు ముక్తిని ప్రసాదించేదిగా చెప్పబడింది.

Verse 34

यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ इन्द्रध्वजोच्छ्रयं यत्र पूर्वस्यां दिशि वै कृतम् ॥

దాని దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. అక్కడ పూర్వ దిశలో ఇంద్రధ్వజాన్ని ఎత్తి స్థాపించారు.

Verse 35

ततो हरो निवेद्याशु यात्राफलमनुत्तमम् ॥ चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा पञ्चतीर्थाख्यकुण्डके ॥

అనంతరం హరుడు (శివుడు) యాత్ర యొక్క అనుత్తమ ఫలాన్ని వెంటనే ప్రకటిస్తాడు: చక్రతీర్థంలోను ‘పంచతీర్థ’ అనే కుండంలోను స్నానం చేసిన మనిషి ఆ పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 36

समाप्य तीर्थयात्रां च रात्रौ जागरणं तथा ॥ गोवर्धने च कर्तव्यं महापातकनाशनम् ॥

తీర్థయాత్రను ముగించిన తరువాత రాత్రి జాగరణం కూడా చేయవలెను; గోవర్ధనంలో ఇది తప్పక ఆచరించవలెను, ఇది మహాపాతకనాశకమని చెప్పబడింది.

Verse 37

एकादश्यां तदा रात्रौ कृत्वा जागरणं शुभम् ॥ द्वादश्यामुषसि स्नात्वा पिण्डं निर्वाप्य शक्तितः ॥

అప్పుడు ఏకాదశి రాత్రి శుభ జాగరణం చేసి, ద్వాదశి ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, తన సామర్థ్యానుసారం పిండాన్ని సమర్పించవలెను.

Verse 38

पितॄणां मुक्तिदं तेषां य एवṃ कुरुते नरः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥

ఇలా ఆచరించే మనిషి తన పితృదేవతలకు ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు; అతడు స్వయంగా సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.

Verse 39

य एतच्छृणुयाद्भक्त्या तीर्थानुक्रमणं हरेः ॥ गोवर्धनस्य माहात्म्यं गङ्गास्नानफलं भवेत् ॥

భక్తితో హరి యొక్క తీర్థాల క్రమానుక్రమ వర్ణనను—గోవర్ధన మహాత్మ్యాన్ని—వినేవాడు గంగాస్నాన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 40

एतत्ते कथितं भद्रे अन्नकूटपरिक्रमम् ॥ यथानुक्रमयोगेन तथाषाढेपि चोच्यते ॥

హే భద్రే, నీకు ఈ అన్నకూట పరిభ్రమణం వివరించబడింది; ఇదే క్రమపద్ధతితో ఆషాఢ మాసంలో కూడా ఇది చెప్పబడుతుంది.

Verse 41

स्नातस्तत्र तदा कृष्णो वृषं हत्वा महासुरम् ॥ वृषहत्यासमायुक्तः कृष्णश्चिन्तान्वितोऽभवत् ।

అక్కడ స్నానం చేసిన తరువాత శ్రీకృష్ణుడు మహాసురుడైన వృషుని వధించాడు; వృషహత్యాదోషంతో యుక్తుడై శ్రీకృష్ణుడు చింతాకులుడయ్యాడు।

Verse 42

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ अन्नकूटं ततः प्राप्य तस्य कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥

ఇక్కడ ఎవడు ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడో వాడు నా లోకానికి వెళ్తాడు. తరువాత అన్నకూటాన్ని చేరి దానికి ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 43

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः ॥ कुण्डं चाप्सरसं नाम प्रसन्नसलिलाशयम् ॥

అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై హరి ధామానికి చేరుతాడు. అక్కడ ‘ఆప్సరసం’ అనే కుండం ఉంది; దాని జలము నిర్మలమూ ప్రశాంతమూ.

Verse 44

यत्र स्नानाद्दर्शनाच्च वाजपेयफलं लभेत् ॥ महादेवं ततो दृष्ट्वा गत्वा ध्यात्वा फलं लभेत् ॥

ఎక్కడ స్నానం మరియు దర్శనం వల్ల వాజపేయ యాగఫలం లభిస్తుందో, అక్కడ మహాదేవుని దర్శించి, వెళ్లి ధ్యానిస్తే తగిన ఫలము పొందుతాడు।

Verse 45

इन्द्रध्वजमिति ख्यातं तीर्थं चैवातिमुक्तिदम् ॥ तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥

ఇది ‘ఇంద్రధ్వజం’ అని ప్రసిద్ధమైన, అత్యుత్తమ మోక్షప్రదమైన తీర్థం. అక్కడ స్నానం చేసినవారు స్వర్గానికి వెళ్తారు; అక్కడ మరణించినవారు పునర్జన్మ పొందరు।