Adhyaya 15: Gauramukha’s Recollection and the Hymn to Hari at Prabhāsa

Verse 1

श्रीवराह उवाच । एवं श्राद्धविधिं श्रुत्वा मार्कण्डेयान्महामुनिः । तदा गौरमुखो देव किमूर्ध्वं कृतवान्विभो ॥ १५.१ ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను: ఈ విధంగా శ్రాద్ధ విధిని విని మహర్షి మార్కండేయుని అడిగెను—హే గౌరముఖ దేవా! హే విభో! ఆ తరువాత నీవు ఏమి చేసితివి?

Verse 2

एतच्छ्रुत्वा तदा धात्री पितृऋतन्त्रं महामुनिः । संस्मारितो जन्मशतं मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १५.२ ॥

ఇది విన్నప్పుడు పితృతంత్ర సందర్భములో మహామునికి జ్ఞానవంతుడైన మార్కండేయుడు వంద జన్మల జ్ఞాపకాన్ని కలిగించెను.

Verse 3

धरण्युवाच । भगवन् गौरमुखः कोऽसौ अन्यजन्मनि कः स्मृतः । कथं च स्मृतवान् स्मृत्वा किं चकार च सत्तमः ॥ १५.३ ॥

ధరణి పలికెను: హే భగవన్! ఆ గౌరముఖుడు ఎవరు? ఇతర జన్మలో ఆయన ఎవరిగా స్మరించబడెను? ఆయనకు స్మరణ ఎలా కలిగెను? స్మరించిన తరువాత ఆ శ్రేష్ఠుడు ఏమి చేసెను?

Verse 4

श्रीवराह उवाच । भृगुरासीत् स्वयं साक्षाद् अन्यस्मिन् ब्रह्मजन्मनि । तदन्वयात्मजस्त्वेष मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १५.४ ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను: బ్రహ్ముని మరొక జన్మలో భృగువు స్వయంగా సాక్షాత్తుగా ఉన్నాడు. ఆ వంశంలోనే ఈ మార్కండేయుడు మహామునిగా జన్మించాడు.

Verse 5

पुत्रैस्तु बोधिताः यूयं सुगतिं प्राप्स्यथेति यत् । प्रागुक्तं ब्रह्मणा तेन मार्कण्डेयेन बोधितः ॥ १५.५ ॥

బ్రహ్ముడు ముందుగా చెప్పిన వాక్యం—“పుత్రుల ఉపదేశం పొందిన మీరు సుగతిని పొందుతారు” అనే దానినే, మార్కండేయుని ఉపదేశం పొందిన వాడు ఇక్కడ తెలియజేస్తున్నాడు।

Verse 6

सस्मार सर्वजन्मानि स्मृत्वा चैव तु यत्कृतम् । तच्छृणुष्व वरारोहे कथयामि समासतः ॥ १५.६ ॥

అతడు తన అన్ని జన్మలను స్మరించాడు; గతంలో చేసినదాన్ని గుర్తుచేసుకొని ఇలా అన్నాడు—“ఓ వరారోహే, అది విను; నేను సంక్షేపంగా చెబుతాను.”

Verse 7

एवं श्राद्धविधानॆन द्वादशाब्दं ततः पितॄन् । इष्ट्वा पश्चाद्धरेः स्तोत्रं स मुनिस्तूपचक्रमे ॥ १५.७ ॥

ఇలా శ్రాద్ధవిధానం ప్రకారం పన్నెండు సంవత్సరాలు పితృదేవతలకు కర్మలు నిర్వహించి, ఆ ముని తరువాత హరికి స్తోత్రాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 8

प्रभासं नाम यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र दैत्यान्तकं देवं स्तोतुं गौरमुखः स्थितः ॥ १५.८ ॥

ప్రభాస అనే తీర్థం మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధం. అక్కడ గౌరముఖుడు దైత్యాంతక దేవుని స్తుతించుటకు నిలిచాడు।

Verse 9

गौरमुख उवाच । स्तोष्ये महेन्द्रं रिपुदर्पहं शिवं नारायणं ब्रह्मविदां प्रतिष्ठितम् । आदित्यचन्द्राश्वियुगस्थमाद्यं पुरातनं दैत्यहरं सदा हरिम् ॥ १५.९ ॥

గౌరముఖుడు అన్నాడు—శత్రువుల గర్వాన్ని నశింపజేసే మహేంద్రుని నేను స్తుతిస్తాను; శివమయుడైన నారాయణుని, బ్రహ్మవిదులలో ప్రతిష్ఠితుడైనవానిని; ఆదిత్య-చంద్ర-అశ్విన యుగచక్రాలలో స్థితుడైన ఆద్య-పురాతన హరిని, సదా దైత్యహంతను స్తుతిస్తాను।

Verse 10

चकार मात्स्यं वपुरात्मनो यः पुराकृतं वेदविनाशकाले । महामहीधृग्वपुरग्रपुच्छ-छटाहवार्च्छिः सुरशत्रुहाद्यः ॥ १५.१० ॥

వేదాలు నశించబోయిన ప్రాచీన కాలంలో స్వయంగా మత్స్యరూపాన్ని ధరించినవాడు, దేవశత్రువులను సంహరించువాడు, ఇప్పుడు మహాపృథివీధారక వరాహరూపాన్ని ధరించి, ముందుకు పొడిచిన తోక మరియు కేశరూప రోమాల జ్వలిత కాంతితో ప్రకాశిస్తున్నాడు।

Verse 11

तथाब्धिमन्थानकृते गिरिन्द्रं दधार यः कूर्म्मवपुः पुराणम् । हितेच्छया यः पुरुषः पुराणः प्रपातु मां दैत्यहरः सुरेशः ॥ १५.११ ॥

ఆదికాలంలో కూర్మరూపాన్ని ధరించి సముద్రమథనార్థం గిరిరాజును మోసినవాడు, హితేచ్ఛతో ఆద్యపురుషుడైనవాడు—ఆ దైత్యహరుడు, సురేశుడు నన్ను రక్షించుగాక।

Verse 12

महावराहः सततं पृथिव्यास्तलातलं प्राविशद्यो महात्मा । यज्ञाङ्गसंज्ञः सुरसिद्धवन्द्यः स पातु मां दैत्यहरः पुराणः ॥ १५.१२ ॥

మహాత్ముడైన మహావరాహుడు సదా భూమి క్రింద తలాతల లోకంలో ప్రవేశించువాడు; యజ్ఞాంగమని ప్రసిద్ధుడై దేవసిద్ధులచే వందింపబడువాడు—ఆ పురాతన దైత్యహరుడు నన్ను రక్షించుగాక।

Verse 13

नृसिंहरूपी च भवत्यजस्त्रं युगे युगे योगिवरोग्रभीमः । करालवक्त्रः कनकाग्रवर्चा रत्नाशयोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१३ ॥

నృసింహరూపాన్ని ధరించువాడు యుగయుగాలలో అజస్రంగా మమ్మల్ని రక్షించుగాక—యోగివరుడు, ఉగ్రభీముడు, కరాళవక్త్రుడు, శుద్ధసువర్ణసమ కాంతిగలవాడు, రత్ననిధి, అసురాంతకుడు।

Verse 14

बलिर्मखध्वंसकृते महात्मा स्वां गूढतां योगवपुःस्वरूपः । स दण्डकाश्ठाजिनलक्षणः पुनः क्षितिं च पदाक्रान्तवान् यः स पातु ॥ १५.१४ ॥

బలియజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేయుటకై మహాత్ముడు తన యోగమయ దేహస్వరూపాన్ని గూఢంగా ధరించాడు; దండం, కాష్ఠోపకరణం, అజినం అనే లక్షణాలతో, మళ్లీ తన పాదంతో భూమిని ఆక్రమించినవాడు—ఆయనే రక్షించుగాక।

Verse 15

त्रिःसप्तकृत्वो जगतीं जिगाय जित्वा ददौ कश्यपाय प्रचण्डः । स जामदग्न्योऽभिजनस्य गोप्ता हिरण्यगर्भोऽसुरहा प्रपातु ॥ १५.१५ ॥

ఇరవై ఒక్కసార్లు భూమిని జయించి, ఆ ప్రచండుడు విజయం అనంతరం దానిని కశ్యపునికి దానమిచ్చెను. జమదగ్ని వంశజుడు, కులరక్షకుడు, హిరణ్యగర్భుడు, అసురహంతకుడు మమ్మల్ని కాపాడుగాక।

Verse 16

चतुःप्रकारं च वपुर्य आद्यं हैरण्यगर्भप्रतिमानलक्ष्यम् । रामादिरूपैर्बहुरूपभेदश्चकार सोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१६ ॥

ఆదిలోని ఆయన దేహం చతుర్విధమై, హిరణ్యగర్భునికి సమానమైన ప్రమాణ-లక్షణములతో గుర్తింపబడినది. రామాది రూపములతో అనేక భేదరూపాలను ఆయన స్వీకరించెను. ఆ అసురాంతకుడు మమ్మల్ని కాపాడుగాక।

Verse 17

चाणूरकंसासुरदर्पभीतेर्भीतामराणामभयाय देवः । युगे युगे वासुदेवो बभूव कल्पे भवत्यद्भुतरूपकारी ॥ युगे युगे कल्किनाम्ना महात्मा वर्णस्थितिं कर्त्तुमनेकमूर्त्तिः ॥ १५.१७ ॥

చాణూర, కంస మరియు అసురుల దర్పమునుండి పుట్టిన భయంతో భీతులైన దేవతలకు అభయమిచ్చుటకై దేవుడు యుగయుగములలో వాసుదేవుడై అవతరిస్తాడు; ప్రతి కల్పములో ఆయన అద్భుతరూపాలను ధరించును. మరల మరల ‘కల్కి’ నామముగల మహాత్ముడు అనేక మూర్తులతో వర్ణస్థితిని స్థాపించును।

Verse 18

सनातनो ब्रह्ममयः पुराणो न यस्य रूपं सुरसिद्धदैत्याः । पश्यन्ति विज्ञानगतिं विहाय अथोप्यनेकानि समर्च्वयन्ति । मत्स्यादिरूपाणि चरणि सोऽव्यात् ॥ १५.१८ ॥

ఆయన సనాతనుడు, బ్రహ్మమయుడు, పురాతనుడు—వివేకజ్ఞాన మార్గాన్ని విడిచి దేవులు, సిద్ధులు, దైత్యులు ఆయన నిజరూపాన్ని దర్శించలేరు; అయినా ఆయన అనేక అవతారరూపాలను ఆరాధిస్తారు. మత్స్యాది రూపధారి, పూజ్యపాదుడు ఆయన మమ్మల్ని కాపాడుగాక।

Verse 19

नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते । नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नयस्व मां मुक्तिपदं नमस्ते ॥ १५.१९ ॥

పురుషోత్తమా! నీకు నమో నమః; మరల మరల నమో నమః. నీకు ముందునుండి, వెనుకనుండి కూడా నమస్కారం; నన్ను ముక్తిపదమునకు నడిపించుము—నీకు నమస్కారం।

Verse 20

एवं नमस्यतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । प्रत्यक्षतां गतो देवः स्वयं चक्रगदाधरः ॥ १५.२० ॥

ఇలా భావితాత్ముడైన మహర్షి నమస్కరిస్తుండగా, స్వయంగా చక్రగదాధరుడైన దేవుడు ప్రత్యక్షంగా అవతరించాడు।

Verse 21

तं दृष्ट्वा तस्य विज्ञानं निस्तरङ्गं स्वदेहतः । उत्तस्थौ सोऽपि तं लब्ध्वा तस्मिन् ब्रह्मणि शाश्वते । लयं जगाम देवात्मा त्वपुनर्भवसंज्ञिते ॥ १५.२१ ॥

తన దేహం నుంచే ఉద్భవించిన తరంగరహితమైన శాంత జ్ఞానాన్ని చూసి అతడూ లేచి నిలిచాడు; దానిని పొందిన దేవాత్ముడు ‘అపునర్భవ’ అనే స్థితిలో శాశ్వత బ్రహ్మంలో లయమయ్యాడు।