Adhyaya 132: Expiatory Rites for Contact with a Corpse and with a Menstruating Woman
Mṛtakasparśa-rajovalāsaṃsparśa-prāyaścitta
Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse on Social Purity Norms
అధ్యాయము 132 వరాహుడు–పృథివి (ధరణి) మధ్య బోధనాత్మక సంభాషణగా సాగుతుంది. మృతకస్పర్శం మరియు రజస్వలాసంస్పర్శం వల్ల కలిగే అశౌచ/దోషాలకు సంబంధించిన ప్రాయశ్చిత్తాలను వరాహుడు వివరిస్తాడు. ఇంత కఠిన ఫలితాలు ఎలా వస్తాయి, భక్తులు ఎలా శుద్ధి పొందాలి అని పృథివి ప్రశ్నిస్తుంది. వరాహుడు రాగం, మోహం, కామం వంటి దోషాలతో ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసిన దుష్కర్మమే అపవిత్రతను పెంచుతుందని చెప్పి, దశలవారీ పరిహారాలను నిర్దేశిస్తాడు—ఏకాహార నియమం, త్రిరాత్ర ఉపవాసం, పంచగవ్య సేవనం, ఆకాశశయనాది తపస్సులు. అదనంగా నియమనిష్ఠ కోసం పునర్జన్మ శ్రేణి, సామాజిక పతనం వంటి ‘ఫల’ కథనాలు చెప్పి ధర్మవ్యవస్థ పునఃస్థాపనను ఉద్దేశిస్తాడు.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 132
Verse 1
अथ मृतकस्पर्शप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ गत्वा तु मैथुनं भद्रे अस्नातो यः शवं स्पृशेत् ॥ रेतः पिबति दुर्बुद्धिः सहस्रं नव पञ्च च ॥
ఇప్పుడు మృతకస్పర్శ ప్రాయశ్చిత్తము. శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే భద్రే, సంభోగం చేసి స్నానం చేయకుండానే శవాన్ని తాకినవాడు, ఆ దుర్బుద్ధి ‘రేతస్సు’ను వెయ్యి తొమ్మిది మరియు ఐదు (అంటే 1014) సార్లు త్రాగినట్లుగా చెప్పబడును।
Verse 2
वर्षं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ॥ ततो दीनमना भूत्वा प्रोवाच मधुसूदनम् ॥
నారాయణుని నుండి అది విని, వ్రతంలో స్థిరమైన భూమి దుఃఖితమనసుతో తరువాత మధుసూదనునితో పలికింది।
Verse 3
धरण्युवाच ॥ किमिदं भाषसे देव धर्मं भीषणसङ्कटम् ॥ कथमेवं पुमान्वै स रेतःपानपरो भवेत् ॥
ధరణి పలికింది—ఓ దేవా! మీరు ఏమి పలుకుతున్నారు? ఇది భయంకరమైన సంకటధర్మం. ఒక పురుషుడు ఈ విధంగా వీర్యపానంలో ఆసక్తుడెట్లా అవుతాడు?
Verse 4
एतनमे परमं दुःखं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि इदं गुह्यमनुत्तमम् ॥
ఇది నా పరమ దుఃఖం; మీరు దీనిని చెప్పవలసినవారు. శ్రీవరాహుడు పలికెను—ఓ దేవీ! తత్త్వముగా నా మాట విను; ఇది అత్యుత్తమమైన గోప్యోపదేశం.
Verse 5
चिह्नमैतद्वरारोहे आधिचारविनिश्चयः ॥ पुरुषः स्त्रीषु कर्माणि यो विकुर्वीत निर्घृणः ॥
ఓ వరారోహే! ఇది ఒక చిహ్నం—దురాచార నిర్ణయం: కరుణలేకుండా స్త్రీల పట్ల అనుచిత కర్మలు చేసే పురుషుడు.
Verse 6
दृष्टं तस्यापराधस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ एवमेतद्वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
మనిషి ఆ అపరాధానికి ప్రత్యక్ష ఫలాన్ని పొందుతాడు. ఓ వరారోహే! నీవు నన్ను అడుగుతున్నది నిజంగా ఇదే.
Verse 7
अपराधस्य दोषेण विशुद्धिश्च न जायते ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि रागदोषेण दोषितम् ॥
అపరాధ దోషం వల్ల శుద్ధి కలగదు. రాగదోషంతో కలుషితుడైనవానికి నేను ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ప్రకటిస్తాను.
Verse 8
गृहस्थाः पुरुषा भद्रे मम कर्मपरायणाः ॥ यावकेन त्रयं क्षिप्त्वा पिण्याकेन दिनत्रयम् ॥
హే భద్రే, నా విధికర్మలో నిష్ఠగల గృహస్థ పురుషులు—మూడు రోజులు యావక (యవ)తో, తరువాత మూడు రోజులు పిణ్యాక (నూనెపిండి)తో (వ్రతం) ఆచరిస్తారు.
Verse 9
वायुभक्षं दिनं त्वेकं ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एवम् कुरुते भूमे विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
తర్వాత ఒక రోజు వాయుభక్షణం చేసి, ఆపై పాపం నుండి విముక్తి పొందుతాడు. హే భూమే, విధి ప్రకారం ఇలా కర్మ చేయువాడు.
Verse 10
प्रायश्चित्तं महाभागे मम लोकसुखावहम् ॥ स्पृष्ट्वा तु मृतकं भद्रे नरं पञ्चत्वमागतम् ॥
హే మహాభాగే, నేను చెప్పిన ప్రాయశ్చిత్తం నా లోకంలో సుఖప్రదం. కానీ హే భద్రే, పంచత్వం పొందిన మృతదేహాన్ని స్పర్శించిన మనిషి…
Verse 11
मम शास्त्रं बहिष्कृत्य यः श्मशानं प्रपद्यते ॥ पितरस्तस्य सुश्रोणि आत्मनश्च पितामहाः ॥
నా శాస్త్రాన్ని విసర్జించి శ్మశానాన్ని ఆశ్రయించేవాడు, హే సుశ్రోణీ, అతని పితరులు మరియు అతని స్వపితామహులు కూడా (క్లేశం పొందుతారు).
Verse 12
श्मशाने जम्बुका भूत्वा भक्षयन्ति शवांस्तथा ॥ ततो हरेर्वर्चः श्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥
శ్మశానంలో వారు నక్కలై శవాలను అలాగే భక్షిస్తారు. ఆపై హరి యొక్క పవిత్ర తేజస్సును విని, ధర్మకామినీ వసుంధర (ఆ దిశగా దృష్టి పెట్టింది).
Verse 13
उवाच मधुरं वाक्यं सर्वलोकहिताय वै ॥ धरण्युवाच ॥ तव नाथ प्रपन्नानां क्व पापं विद्यते प्रभो ॥
ఆమె సమస్త లోకాల హితార్థంగా మధుర వాక్యాలు పలికింది. ధరణి చెప్పింది—హే నాథా, నీ శరణు పొందినవారిలో, హే ప్రభూ, పాపం ఎక్కడ ఉంటుంది?
Verse 14
प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि येन मुच्यन्ति किल्बिषात् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
వారు దోషం నుండి విముక్తి పొందేందుకు ఏ ప్రాయశ్చిత్తమో అది నాకు చెప్పండి. శ్రీవరాహుడు అన్నాడు—హే సుందరీ, నీవు నన్ను అడుగుతున్నదాన్ని తత్త్వంగా విను.
Verse 15
कथयिष्यामि ते हीदं शोभनं पापनाशनम् ॥ एकाहारो दिनान्सप्त त्रिरात्रं चाप्युपोषितः ॥
నేను నీకు ఈ శుభకరమైన, పాపనాశకమైన విధానాన్ని చెబుతాను. ఏడు రోజులు ఒక్కసారి భోజనం చేసి, మూడు రాత్రులు ఉపవాసం కూడా చేయాలి.
Verse 16
पञ्चगव्यं ततः पीत्वा ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ शवॆ स्पृष्टेऽपराधस्य एष ते कथितो विधिः ॥
తర్వాత పంచగవ్యాన్ని త్రాగితే దోషం నుండి విముక్తి పొందుతాడు. శవాన్ని తాకిన అపరాధానికి ఇది నేను నీకు చెప్పిన విధానం.
Verse 17
सर्वथा वर्जनीयं वै सर्वभागवतेन तु ॥ य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
ఇది అన్ని విధాలా వర్జించవలసినదే—ప్రతి భాగవత భక్తుడిచే. అయితే ఎవడు ఈ విధాన ప్రకారం ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరిస్తాడో…
Verse 18
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो नापराधोऽस्ति तस्य वै ॥ नारीं रजस्वलां स्पृष्ट्वा यो मां स्पृशति निर्भयः ॥
అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; నిజంగా అతనికి ఏ అపరాధమూ మిగలదు. అయితే రజస్వల స్త్రీని తాకి, ఎవడు భయంలేక నన్ను (పవిత్ర వస్తువు/స్థలం) తాకుతాడో…
Verse 19
अन्धश्च जायते देवि दरिद्रो ज्ञानमूर्खवान् ॥ न च विन्दति चात्मानं पतितो नरके यथा ॥
హే దేవీ, అతడు అంధుడిగా, దరిద్రుడిగా జన్మిస్తాడు; అతని జ్ఞానం భ్రమితమై మూర్ఖత్వంతో కూడి ఉంటుంది. నరకంలో పడినవాడిలా తన ఆత్మను గ్రహించడు.
Verse 20
अपराधमिमं कृत्वा तत्रैवं नास्ति संशयः ॥ धरण्युवाच ॥ तव देव प्रपन्नानां मोक्षं संसारसागरात् ॥
ఈ అపరాధం చేసినవానికి ఫలితం ఇలానే జరుగుతుంది—సందేహం లేదు. ధరణి చెప్పింది: ఓ దేవా, నీ శరణు పొందినవారికి సంసారసాగరంనుండి మోక్షాన్ని (ఉపాయం) చెప్పుము.
Verse 21
अपराधसमायुक्तस्तव कर्मपरायणः ॥ कर्मणा येन शुध्येत तन्मे ब्रूहि जनार्दन ॥
అపరాధాలతో కూడినవాడైనా, నీ విధించిన కర్మాచరణలో నిమగ్నుడై ఉంటే—ఏ కర్మచేత శుద్ధి పొందుతాడు? ఓ జనార్దన, అది నాకు చెప్పుము.
Verse 22
श्रीवराह उवाच ॥ स्पृष्ट्वा रजस्वलां नारीं नरो मद्भक्तितत्परः ॥ तपः कृत्वा त्रिरात्रं तु आकाशशयने वसेत् ॥
శ్రీ వరాహుడు పలికెను: నా భక్తిలో నిమగ్నుడైన పురుషుడు రజస్వల స్త్రీని తాకినట్లయితే, అతడు మూడు రాత్రులు తపస్సు చేసి ఆకాశశయనంలో నివసించాలి (పైకప్పు లేక బహిరంగంగా శయనించాలి)।
Verse 23
शुद्धो भागवतो भूत्वा मम कर्मपरायणः ॥ एवं कृत्वा महाभागे प्रायश्चित्तं मम प्रियम् ॥
శుద్ధుడై, భాగవత భక్తుడై, నా ఆజ్ఞారూప కర్మాలలో పరాయణుడవు. ఓ మహాభాగే, ఇలా చేసిన ఈ ప్రాయశ్చిత్తం నాకు ప్రియము.
Verse 24
मुच्यते किल्बिषाद्देवि आचारेण बहिष्कृतः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे यत्स्पृष्ट्वा तु रजस्वलाम् ॥
ఓ దేవి, ఆచారభ్రంశం వల్ల బహిష్కృతుడైనవాడు సరైన ఆచారాన్ని పునః పాటించడంతో పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు. ఓ భద్రే, రజస్వలిని స్పర్శించిన తరువాత చేయవలసినదాన్ని నీకు చెప్పాను.
Verse 25
स्पृष्ट्वा तु मृतकं देवि यो मत्क्षेत्रेषु तिष्ठति ॥ शतवर्षसहस्राणि गर्भेषु परिवर्तते ॥
ఓ దేవి, శవాన్ని స్పర్శించి నా పవిత్ర క్షేత్రాలలో నిలిచినవాడు శతసహస్ర సంవత్సరాలు గర్భాలలో తిరుగుతాడు.
Verse 26
दशवर्षसहस्राणि चाण्डालश्चैव जायते ॥ अन्धः सप्तसहस्राणि मण्डूकश्च शतं समाः ॥
పది వేల సంవత్సరాలు చాండాల జన్మ పొందుతాడు; ఏడు వేల సంవత్సరాలు అంధుడవుతాడు; మరియు వంద సంవత్సరాలు కప్పగా జన్మిస్తాడు.
Verse 27
मक्षिका त्रीणि वर्षाणि टिट्टिभैकादशं समाः ॥ दंशो वै सप्त चान्यानि कृकलासो भवेत्समाः ॥
మూడు సంవత్సరాలు ఈగగా ఉంటాడు; పదకొండు సంవత్సరాలు టిట్టిభ (ఒక పక్షి)గా ఉంటాడు; ఏడు సంవత్సరాలు కాటేసే కీటకంగా ఉంటాడు; మరియు ఇతర సంవత్సరాలలో బల్లి అవుతాడు.
Verse 28
एवं स चात्मदोषेण मम कर्मपरायणः ॥ प्राप्नोति सुमहद्दुःखं देवि चैवं न संशयः ॥
ఇట్లుగా, నా విధానకర్మలలో పరాయణుడైనవాడైనా తన స్వదోషం వల్ల, ఓ దేవీ, అత్యంత మహాదుఃఖాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 29
ततो हरेर्वचः श्रुत्वा दुःखेन परिपृच्छति ॥ सर्वसंसारमोक्षाय प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥
అప్పుడు హరి వచనాలను విని ఆమె దుఃఖంతో ప్రశ్నించింది; సమస్త సంసారచక్ర విమోచనార్థం వసుంధర సమాధానం చెప్పింది.
Verse 30
धरण्युवाच ॥ किमिदं भाषसे देव मानुषाणां दुरासदम् ॥ वाक्यं भीषणमत्यन्तं मम मर्मप्रभेदकम् ॥
ధరణి చెప్పింది: ఓ దేవా, మానవులకు అత్యంత దుర్లభమైన ఈ మాటలు ఎందుకు పలుకుతున్నావు? నీ వాక్యం అత్యంత భయంకరం; అది నా మర్మాన్ని చీల్చుతుంది.
Verse 31
आचाराच्च परिभ्रष्टस्तवकर्मपरायणः ॥ यथा तरति दुर्गाणि प्रायश्चित्तं तथा वद ॥
నీ విధికర్మలలో పరాయణుడై ఉండి కూడా ఆచారభ్రష్టుడైనవాడు, దుర్గమ కష్టాలను ఎలా దాటగలడో—అటువంటి ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చెప్పుము.
Verse 32
श्रुत्वा पृथ्व्यास्तथा वाक्यं लोकनाथो जनार्दनः ॥ धर्मसंरक्षणार्थाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
పృథివి అలా పలికిన మాటలు విని, లోకనాథుడు జనార్దనుడు ధర్మసంరక్షణార్థం వసుంధరకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.
Verse 33
श्रीवराह उवाच ॥ स्पृष्ट्वा तु मृतकं भूमे मम कर्मपरायणः ॥ एकाहारं ततस्तिष्ठेद्दिनानि दश पञ्च च ॥
శ్రీవరాహుడు పలికెను—ఓ భూమీ, శవాన్ని స్పర్శించిన తరువాత నా విధివిధాన కర్మలలో నిష్ఠగలవాడు ఆపై పదిహేను దినములు రోజుకు ఒక్కసారి మాత్రమే భోజనం చేయుచు ఉండవలెను।
Verse 34
तत एवं विधिं कृत्वा पञ्चगव्यं तु प्राशयेत् ॥ शुद्धभावं विशुद्धात्मा कर्मणा च न लिप्यते ॥
ఇలా విధిని నిర్వహించిన తరువాత పంచగవ్యమును సేవించవలెను. శుద్ధభావముతో, విశుద్ధాత్ముడై ఉన్నవాడు ఆ కర్మచేత లిప్తుడుకాడు।
Verse 35
एतत्ते कथितं देवि स्पृष्ट्वा मृतकमेव च ॥ दोषं चैव विशुद्ध्यर्थं यत्त्वया पूर्वपृच्छितम् ॥
దేవీ, శవస్పర్శవలన కలిగే దోషమును మరియు శుద్ధి సాధనమును—నీవు పూర్వం అడిగినదానిని—ఇప్పుడు నీకు వివరించితిని।
Verse 36
य एतेन विधानेंन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ अपराधविमुक्तो वै मम लोकं स गच्छति ॥
ఈ విధానమునుబట్టి ప్రాయశ్చిత్తమును ఆచరించువాడు అపరాధమునుండి విముక్తుడై నిశ్చయంగా నా లోకమునకు చేరును।
Verse 37
ज्ञात्वा कर्मापराधं तु न स पापेन लिप्यते ॥ एतत्ते कथितं भद्रे मिथुनं योऽभिगच्छति ॥
కర్మలోని అపరాధమును గ్రహించినవాడు పాపముచేత లిప్తుడుకాడు. ఓ భద్రే, నేను నీకు చెప్పితిని—మైథునమునకు సమీపించువాని విషయముగా।
Verse 38
रागमोहेन संयुक्तः कामेन च वशीकृतः ॥ वर्षाणां तु सहस्रैकं रजः पिबति निर्घृणः ॥
రాగమోహాలతో యుక్తుడై, కామవశుడైన ఆ నిర్దయుడు వెయ్యి ఒక సంవత్సరాలు ‘రజస్’ను పానము చేస్తాడు.
Verse 39
हस्ती वर्षशतं चैव खरो द्वात्रिंशकं भवेत् ॥ मार्जारो नववर्षाणि वानरो दशपञ्च च ॥
(అతడు) వంద సంవత్సరాలు ఏనుగుగా, ముప్పై రెండు సంవత్సరాలు గాడిదగా, తొమ్మిది సంవత్సరాలు పిల్లిగా, పదిహేను సంవత్సరాలు కోతిగా అవుతాడు.
Inside Adhyaya 132
How it unfolds
- Where it opens
Varāha and Pṛthivī (Dharāṇī) continue a didactic dialogue; Varāha introduces prāyaścitta rules for impurity arising from transgressive bodily contact—especially mṛtaka-sparśa (touching a corpse) and rajasvalā-saṃsparśa (touching a menstruating woman).
- Central event
Pṛthivī challenges the moral logic and proportionality of the severe karmaphala described for such contacts and asks how devotees/householders can regain purity; Varāha explains that culpability intensifies when the act is driven by rāga–moha–kāma and lays out graded remedial observances (dietary restraint, fasting, pañcagavya, and austerities).
- Climax resolution
Varāha resolves the tension by mapping ‘impurity’ to intention and discipline: deliberate or lust-driven contact demands stricter expiation, while regulated prāyaścitta (ekāhāra, trirātra, pañcagavya, ākāśa-śayana, etc.) restores ācāra and reintegrates the person into household and devotional order; deterrent rebirth/social-degradation outcomes function as enforcement rhetoric.
Geographical context
No explicit toponyms or river systems are named in this passage. Ritual setting terms include śmaśāna (cremation ground) as a liminal ecological-social space; the narrative also references ‘matkṣetra’ (Varāha’s sacred domain/field) in a non-toponymic way.
Ritual instructions
- Primary RitualPrāyaścitta for mṛtaka-sparśa and rajasvalā-saṃsparśa (graded expiatory purification).
- BenefitPurification from contact-based impurity, mitigation of karmic consequences, restoration of ritual-social standing (ācāra) and household/devotional continuity (including ancestral order).
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī (Dharāṇī/Vasundharā) · Didactic and juridical (dharma-manual style) with moral interrogation by Pṛthivī and authoritative clarification by Varāha.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (didactic calm) with undertones of Bhayānaka (deterrent fear)
- Emotional ProgressionConcern and moral doubt (Pṛthivī) → ethical clarification linking impurity to intention → disciplined resolve through graded remedies → sober deterrence via karmaphala warnings → re-stabilization of dharmic order.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific; practices are portable and framed for householders/devotees. If contextualized, one may consult local dharma authorities for regionally accepted prāyaścitta norms; cremation-ground proximity is conceptual rather than a recommended visit.
Frequently Asked Questions
The chapter frames bodily-contact transgressions as ethically consequential when driven by rāga (attachment), moha (delusion), and kāma (desire), and it teaches that disciplined remedial practice (prāyaścitta)—dietary restraint, fasting, and prescribed purificatory acts—restores ritual-social order (ācāra) and prevents continued karmic entanglement.
No lunar tithi, month, or seasonal markers are specified. Timing is expressed through counted observances: dinatraya (three days), eka-dina (one day), sapta-dina (seven days), trirātra (three nights), daśa-pañca-dina (fifteen days), and varṣa/sahasra-varṣa durations in karmaphala statements.
Pṛthivī’s questioning positions Earth as a moral witness concerned with the destabilizing effects of harmful ācāra. The prescriptions can be read as a social-ecological stabilizing program: regulating interaction with liminal spaces (śmaśāna), enforcing hygienic-ritual boundaries, and promoting self-restraint to reduce disorder that symbolically burdens the terrestrial realm.
No royal dynasties or sage lineages are named. The chapter references culturally significant categories and relations—gṛhastha (householder), bhāgavata (devotional identity), pitṛ (ancestors), and pitāmaha (forefathers)—to situate expiation within household society and ancestral continuity.
Ask anything about Adhyaya 132 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
