Adhyaya 111: The Eulogy of Donating a Tawny (Kapilā) Cow
Kapilādhenudāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti) with Ethical-Discourse on bovine care
వరాహ–పృథివీ సంభాషణ నేపథ్యంలో ఈ అధ్యాయంలో కపిలాధేనుదాన మహాత్మ్యం, విధానం వివరించబడింది. దూడతో కూడి, రత్నాభరణాలతో అలంకరించిన కపిలా గోవును బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలని చెప్పబడింది. గోవు తల నుండి జారిన నీటిని భక్తితో నమస్కరించడం, ప్రదక్షిణ చేయడం, గోమూత్రస్నానం చేయడం—ఇవి దీర్ఘకాలంగా కూడిన పాపాలను నశింపజేస్తాయని పేర్కొంటుంది. ఒక కపిలా గోవు దానం వెయ్యి గోవుల దానంతో సమానమని, అలాగే గోవుల సంరక్షణ—శుభ్రపరచడం, కాపాడడం, ఆకలిగొన్న పశువులకు ఆహారం పెట్టడం—కూడా మహాపుణ్యమని బోధిస్తుంది. చివరగా గోవర్ణభేదాలను చెప్పి, ఈ దానం భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుందని ఉపసంహరిస్తుంది.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 111
Verse 1
अथ कपिलाधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ अथातः सम्प्रवक्ष्यामि कपिलां धेनुमुत्तमाम् ॥ यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥
ఇప్పుడు కపిలా ధేనుదాన మహాత్మ్యం ప్రారంభం. హోతా అన్నాడు— ఇప్పుడు నేను ఉత్తమ కపిలా గోవును వివరిస్తాను; ఆమెను దానం చేయుటవలన మనిషి అనుత్తమమైన విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు.
Verse 2
पूर्वोक्तेन विधानॆन दद्याद्धेनुं सवत्सकाम् ॥ सर्वालङ्कारसंयुक्तां सर्वरत्नसमन्विताम् ॥
పూర్వోక్త విధానమున ప్రకారము వత్సముతో కూడిన ధేనువును దానముగా ఇవ్వవలెను; అది సమస్త ఆభరణములతో అలంకృతమై, సమస్త రత్నములతో సమన్వితమై ఉండవలెను.
Verse 3
कपिलायाः शिरो ग्रीवा सर्वतीर्थानि भामिनि ॥ पितामहनीयॊगाच्च निवसन्ति हि निश्चयः ॥
ఓ భామిని! కపిలా గోవు శిరస్సు మరియు గ్రీవలో సమస్త తీర్థములు నివసించుచున్నవి; పితామహుడు బ్రహ్మ ఆజ్ఞచేత ఇది నిశ్చయముగా జరుగుచున్నది.
Verse 4
प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलागलमस्तकात् ॥ च्युतं तु भक्त्या पानीयं शिरसा वन्दते शुचिः ॥
ప్రాతఃకాలమున లేచి, కపిలా గోవు గ్రీవా మరియు శిరస్సు నుండి చిందిన పానయోగ్య జలమును భక్తితో శిరసా నమస్కరించి వందించువాడు శుచిగా ఉండును.
Verse 5
स तेन पुण्यतोयेन तत्क्षणाद्दग्धकिल्बिषः ॥ त्रिंशद्वर्षकृतं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनम् ॥
ఆ పుణ్యజలముచేత అతడు తక్షణమే దగ్ధకిల్బిషుడగును; ముప్పై సంవత్సరములలో కూడిన పాపమును అగ్ని ఇంధనమును దహించునట్లు దహించును.
Verse 6
कल्यमुत्थाय यो मर्त्यः कुर्यात्तासां प्रदक्षिणम् ॥ प्रदक्षिणी कृता तेन पृथिवी स्याद्वसुन्धरे ॥
ఓ వసుంధరా! ఉదయమున లేచి ఆ గోవుల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయువాడు, అతనిచేత భూమియే ప్రదక్షిణ చేయబడినట్లగును.
Verse 7
प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन तत्क्षणात् ॥ दशजन्मकृतं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् ॥
శ్రద్ధతో ఒక్కసారి ప్రదక్షిణ చేసిన మాత్రాననే, ఆ క్షణంలోనే అతని పది జన్మల పాపసంచయం నశిస్తుంది—సందేహం లేదు.
Verse 8
कपिलायास्तु मूत्रेण स्नायाच्चैव शुचिव्रतः । स गङ्गादिषु तीर्थेषु स्नातो भवति मानवः ॥
శుచివ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు కపిలా (తామ్రవర్ణ) గోవు మూత్రంతో కూడా స్నానం చేయాలి; అలా చేసిన మనిషి గంగా మొదలైన తీర్థాలలో స్నానించినవాడిగా ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 9
तेन स्नानेन चैकेन भावयुक्तेन वै नरः ॥ यावज्जीवकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥
సముచిత భావంతో చేసిన ఆ ఒక్క స్నానంతోనే మనిషి జీవితకాలంలో చేసిన పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 10
गवामस्थि ततोऽप्येतन्मृतगन्धेन दूषयेत् ॥ यावज्जिघ्रति तं गन्धं तावत्पुण्यैस्तु पूर्यते ॥
గోవుల ఎముక కూడా (లేకపోతే) మృతగంధంతో దూషితమవుతుంది; కానీ ఎవడు ఆ గంధాన్ని ఎంతసేపు వాసన చూస్తాడో, అంతసేపు అతడు పుణ్యంతో నిండిపోతాడు.
Verse 11
गवां कण्डूयनं श्रेष्ठं तथा च परिपालनम् ॥ तुल्यं गोशतदानस्य भयरोगादिपालने ॥
గోవులకు ఉత్తమ సేవ అంటే వాటి దురదను తీర్చడం మరియు వాటిని పోషించి రక్షించడం; భయం, రోగం మొదలైన వాటి నుండి కాపాడటం వంద గోవుల దానంతో సమానమని చెప్పబడింది.
Verse 12
तृणादिकानि यो दद्यात्क्षुधितेन गवाऽह्निकम् ॥ गोमेधस्य फलं दिव्यं लभते मानवोत्तमः ॥
హే నరశ్రేష్ఠా! ఆకలిగొన్న ఆవుకు ప్రతిదినం తృణములు మొదలైన ఆహారాన్ని దానం చేసేవాడు గోమేధ యజ్ఞానికి సమానమైన దివ్య ఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 13
विमानैर्विविधैर्दिव्यैः कन्याभिरभितोऽर्पितैः ॥ सेव्यमानः सुगन्धैर्वै दीप्यमान इवाग्नयः ॥
అతడు వివిధ దివ్య విమానాలతో, చుట్టూరా అర్పింపబడిన కన్యలతో గౌరవింపబడతాడు; సుగంధాల సేవతో అగ్నులు జ్వలించినట్లు ప్రకాశిస్తాడు।
Verse 14
सुवर्णकपिला पूर्वं द्वितीया गौरपिङ्गला ॥ तृतीया चैव रक्ताक्षी चतुर्थी गुडपिङ्गला ॥
మొదటిది సువర్ణ-కపిల, రెండవది గౌర-పింగళ; మూడవది రక్తాక్షి, నాలుగవది గుడవర్ణ పింగళ।
Verse 15
पञ्चमी बहुवर्णा स्यात्षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ॥ सप्तमी श्वेतपिङ्गाक्षी त्वष्टमी कृष्णपिङ्गला ॥
ఐదవది బహువర్ణముగా ఉండాలి; ఆరవది శ్వేత-పింగళ; ఏడవది శ్వేత-పింగళ నేత్రాలది; ఎనిమిదవది కృష్ణ-పింగళ।
Verse 16
नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ॥ एकादशी खुरश्वेता त्वेतासां सर्वलक्षणाः ॥
తొమ్మిదవది పాటలా (గులాబీ వర్ణం)గా తెలిసికొనాలి; పదవది పుచ్ఛ-పింగళ; పదకొండవది ఖుర-శ్వేత; ఇవే వీటి సమగ్ర లక్షణాలు।
Verse 17
सर्वलक्षणसंयुक्ता सर्वालङ्कृतसुन्दरी ॥ ब्राह्मणाय प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥
సర్వలక్షణసంపన్నమై, సర్వాలంకారాలతో సుందరంగా అలంకృతమైన ఆ (గోవును) బ్రాహ్మణునికి దానం చేయవలెను; అది భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 18
भुक्तिमुक्तिप्रदा तेषां विष्णुमार्गप्रदायिनी ॥
వారికి ఇది భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించి, విష్ణుమార్గాన్ని కూడా ప్రసాదించేదిగా చెప్పబడింది.
Verse 19
गोसहस्रं च यो दद्यादेकां वा कपिलां नरः ॥ सममेतत्पुरा प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
ఎవడు వెయ్యి గోవులను దానం చేస్తాడో, లేదా ఒక్క కపిలా (తామ్రవర్ణ) గోవునే దానం చేస్తాడో—ఇవి సమానమేనని పూర్వకాలంలో లోకపితామహుడు బ్రహ్మ ప్రకటించాడు.
Frequently Asked Questions
The text instructs that merit is generated not only through formal dāna (donation) but also through sustained go-sevā: protecting, grooming, and feeding cattle. This frames moral action as both ritual correctness (vidhāna) and practical care, presenting an ethics of responsibility toward living beings that indirectly supports terrestrial well-being (Pṛthivī-centered stewardship).
No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timing is specified. The practices are presented as daily or situational actions (e.g., prātaḥ—morning rising; kalyam utthāya—rising at an auspicious time; feeding when cattle are hungry), indicating a routine discipline rather than calendar-fixed observance.
While not explicitly ecological in modern terms, the chapter valorizes protection and maintenance of cattle (paripālana, kaṇḍūyana, feeding), which implies a model of terrestrial balance: sustaining domesticated animals as part of agrarian life and resource cycles. In a Varāha–Pṛthivī interpretive frame, these prescriptions function as practical stewardship supporting the stability and productivity of the Earth.
The chapter references Brahmā as lokapitāmaha and invokes Pitāmaha-niyoga (assignment by the Grandfather figure) regarding sacred presences associated with the kapilā cow. No royal dynasties or administrative lineages are named in the provided passage.