Adhyaya 7

Verse 1

राजोवाच । कथं त्वं हरिणीरूपे जाता मानुषरूपिणी । केन संवर्धिता बाल्ये कथं ते रूपमीदृशम्

రాజు అన్నాడు—నీవు జింక రూపంలో ఎలా జన్మించావు, అయినా మానవరూపిణిగా ఎలా ఉన్నావు? బాల్యంలో నిన్నెవరు పెంచారు, నీకు ఈ రూపం ఎలా వచ్చింది?

Verse 2

मृग्युवाच । शृणु देव प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं कन्यके वने । ऋषिरुद्दालकोनाम गंगाकूले महातपाः

మృగీ చెప్పింది—ఓ రాజా, వినుము; కన్యక వనంలో జరిగిన వృత్తాంతాన్ని నేను చెప్పుదును. గంగాతీరంలో ఉద్దాలకుడు అనే మహాతపస్వి ఋషి ఉండెను.

Verse 3

प्रभाते मूत्रमुत्सृष्टुं गतो देव वनांतरे । मूत्रांते पतितो भूमौ वीर्यबिंदुर्द्विजन्मनः

ప్రాతఃకాలంలో, ఓ రాజా, అతడు అడవిలో మూత్రవిసర్జనకు వెళ్లెను. ఆ క్రియాంతంలో ద్విజుని వీర్యబిందువు భూమిపై పడెను.

Verse 4

यावत्स चलितो विप्रः शौचं कृत्वा प्रयत्नतः । तावन्मृगी समायाता दृष्ट्वा पुष्पवनांतरात्

ఆ బ్రాహ్మణుడు శ్రద్ధతో శౌచం చేసి ముందుకు సాగుతుండగా, అంతలో పుష్పవనాంతరంలోనుండి చూసి ఒక జింక అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 5

चापल्याद्भक्षितं वीर्यं दृष्टं ब्रह्मर्षिणा स्वयम् । यस्मादश्नाति मे वीर्यं तस्माद्गर्भो भविष्यति

చాపల్యవశమున ఆమె వీర్యమును భక్షించింది—అది బ్రహ్మర్షి స్వయంగా చూచెను. ‘ఆమె నా వీర్యమును గ్రహించినందున గర్భము నిశ్చయంగా కలుగును’ అని ఆయన నిర్ణయించెను.

Verse 6

ममरूपा तववक्त्रा नारी गर्भे भविष्यति । वर्द्धयिष्यति देव्यस्तां रसैर्दिव्यैः सुतां तव

నా రూపమును ధరించి, నీ ముఖసదృశమైన స్త్రీ గర్భమున సంభవించును. దేవి నీ కుమార్తెను దివ్యరసములతో పోషించి వృద్ధి చేయును.

Verse 7

केनापि दैवयोगेन ज्ञानं तस्या भविष्यति । एवमुद्दालकादेव संजाताहं मृगानना । प्रविश्याग्नौ मृता पूर्वं त्वया सार्द्धं नराधिप

ఏదో దైవయోగమున ఆమెకు జ్ఞానం ప్రబలును. ఈ విధంగా నేను కేవలం ఉద్దాలకుని నుండే మృగాననా రూపమున జన్మించితిని. ఓ నరాధిపా, పూర్వము నేను నీతో కలిసి అగ్నిలో ప్రవేశించి మరణించితిని.

Verse 8

तस्माज्जातं सतीत्वं मे सप्तजन्मनि वै प्रभो । यत्त्वया कुर्वता राज्यं पापं वै समुपार्जितम्

అందువలన, ఓ ప్రభూ, నా సతీత్వము ఏడు జన్మలలో ప్రబలినది—నీవు రాజ్యము పాలించుచుండగా పాపము నిజముగా సముపార్జితమైంది.

Verse 9

क्षत्त्रधर्मं परित्यज्य पलायनपरो मृतः । तदेनो हि मया दग्धं चिताग्नौ नृपसत्तम

క్షత్రధర్మమును విడిచి పారిపోవుదలలో ఆసక్తితో నీవు మరణించితివి. కాని, ఓ నృపసత్తమా, ఆ పాపమును నేను చితాగ్నిలో దహించితిని.

Verse 10

पतिं गृहीत्वा या नारी मृतमग्नौ विशेद्यदि । सा तारयति भर्तारमात्मानं च कुलद्वयम्

ఏ స్త్రీ మరణించిన భర్తను పట్టుకొని అగ్నిలో ప్రవేశిస్తుందో, ఆమె భర్తను, తనను, రెండు వంశాలను కూడా తరింపజేస్తుంది।

Verse 11

गोग्रहे देशभंगे च संग्रामे सम्मुखे मृतः । स सूर्यमण्डलं भित्त्वा ब्रह्मलोके महीयते

గోరక్షణలో, దేశరక్షణలో లేదా యుద్ధంలో శత్రువును ఎదుర్కొని మరణించిన వాడు సూర్యమండలాన్ని ఛేదించి బ్రహ్మలోకంలో మహిమ పొందుతాడు।

Verse 12

अनाशकं यो विदधाति मर्त्त्यो दिनेदिने यज्ञसहस्रपुण्यम् । स याति यानेन गणान्वितेन विधूय पापानि सुरैः स पूज्यते

ప్రతిదినం ఉపవాసం ఆచరించే మానవుడు సహస్ర యజ్ఞఫల పుణ్యాన్ని పొందుతాడు. పాపాలను తొలగించుకొని దేవగణాలతో కూడిన దివ్యవిమానంలో వెళ్లి దేవులచే పూజింపబడతాడు।

Verse 13

गंगाजले प्रयागे वा केदारे पुष्करे च ये । वस्त्रापथे प्रभासे च मृतास्ते स्वर्गगामिनः

గంగాజలంలో గానీ, ప్రయాగంలో గానీ, కేదారంలో, పుష్కరంలో మరియు ప్రభాసంలోని వస్త్రాపథంలో మరణించినవారు స్వర్గగాములు అవుతారు।

Verse 14

द्वारावत्यां कुरुक्षेत्रे योगाभ्यासेन ये मृताः । हरिरित्यक्षरं मृत्यौ येषां ते स्वर्गगामिनः

ద్వారావతిలో గానీ కురుక్షేత్రంలో గానీ యోగాభ్యాసంతో మరణించినవారు, అలాగే మరణవేళ ‘హరి’ అక్షరం పెదవులపై ఉన్నవారు స్వర్గానికి వెళ్తారు।

Verse 15

पूजयित्वा हरिं ये तु भूमौ दर्भतिलैः सह । तिलांश्च पञ्चलोहं च दत्त्वा ये तु पयस्विनीम्

భూమిపై దర్భగడ్డి, నువ్వులతో కలిసి హరిని పూజించువారు, అలాగే నువ్వులు, పంచలోహములు దానమిచ్చి పయస్వినీ గోవును దానం చేయువారు—శుభఫలములను పొందుదురు।

Verse 16

ये मृता राजशार्दूल ते नराः स्वर्ग गामिनः । उत्पाद्य पुत्रान्संस्थाप्य पितृपैतामहे पदे

హే రాజశార్దూలా! ఈ పుణ్యసందర్భంలో మరణించిన పురుషులు స్వర్గగాములు; పుత్రులను కనించి, వారిని పితృ-పైతామహ స్థితిలో స్థాపించి వంశపరంపరను నిలుపుదురు।

Verse 17

निर्मला निष्कलंका ये ते मृताः स्वर्गगामिनः । व्रतोपवासनिरताः सत्याचारपरायणाः । अहिंसानिरताः शांतास्ते नराः स्वर्गगामिनः

నిర్మలులు, కలంకరహితులు అయిన వారు మరణించినపుడు స్వర్గానికి చేరుదురు. వ్రత-ఉపవాసాలలో నిమగ్నులు, సత్యాచారంలో స్థిరులు, అహింసలో రతులు, శాంతిలో నిలిచినవారు—అటువంటి వారు స్వర్గగాములు।

Verse 18

सापवादो रणं त्यक्त्वा मृतो यस्मान्नराधिप । सप्तयोनिषु ते जन्म तस्माज्जातं मया सह

హే నరాధిపా! అపవాదంతో యుద్ధభూమిని విడిచి మరణించినవానికి ఏడు యోనులలో జన్మ కలిగింది; అందుచేత అతడు నాతో కూడ అదే పునర్జన్మప్రవాహంలో జన్మించాడు।

Verse 19

त्वां विना मे पतिर्मा भून्मरणे याचितं मया । तदांतरिक्षे राजेन्द्र वागुवाचाशरीरिणी । आदौ पापफलं भुक्त्वा पश्चा त्स्वर्गं गमिष्यसि

మరణవేళ నేను ప్రార్థించాను—‘నీ లేకుండా నా భర్త ఉండకూడదు.’ అప్పుడు, హే రాజేంద్రా, ఆకాశంలో అశరీరవాణి పలికింది—‘ముందుగా పాపఫలాన్ని అనుభవించి, తరువాత స్వర్గానికి వెళ్తావు।’

Verse 20

यदि वस्त्रापथे गत्वा शिरः कश्चिद्विमुंचति । स्वर्णरेखाजले राजन्मानुषं स्यान्मुखं मम

ఓ రాజా, ఎవడైనా వస్త్రాపథానికి వెళ్లి అక్కడ శిరస్సును అర్పిస్తే, స్వర్ణరేఖా జలంలో నా ముఖము మానవముఖముగా మారును.

Verse 21

अहं मानुषवक्त्राऽस्मि पापच्छायाऽवृतं मुखम् । दृश्यते मृगवक्त्राभं तस्माच्छीघ्रं विमुंचय

నేను మానవముఖముగలదానిని; కానీ పాపఛాయ నా ముఖాన్ని కప్పివేసింది. అది జింక ముఖంలా కనిపిస్తుంది; కనుక త్వరగా విమోచించు.

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो राजा सारस्वतमुदैक्षत । जनो विहस्य सानन्दं सर्वं सत्यं मृगीवचः

ఆ మాటలు విని రాజు సారస్వతుని వైపు చూచెను. ప్రజలు ఆనందంగా నవ్వుతూ—మృగీ వచనం అంతా సత్యమే అని ఒప్పుకొన్నారు.

Verse 23

इत्युक्त्वाऽह द्विजेन्द्रः स एवं कुरु नृपोत्तम । एवं राज्ञा समादिष्टः प्रतीहारो ययौ वनम्

ఇట్లు చెప్పి ద్విజేంద్రుడు—‘ఓ నృపోత్తమా, ఇలానే చేయుము’ అన్నాడు. రాజాజ్ఞ పొందిన ప్రతీహారుడు అరణ్యానికి వెళ్లెను.

Verse 24

वस्त्रापथे महातीर्थे भवं द्रष्टुं त्वरान्वितः । त्वक्सारजालिर्महती स्वर्णरेखाजलोपरि

వస్త్రాపథ మహాతీర్థంలో భవుడు (శివుడు) దర్శనార్థం త్వరిస్తూ వెళ్లి, స్వర్ణరేఖా జలంపై తొక్క-తంతువుల మహా జాలం పరచబడినదాన్ని చూచెను.

Verse 25

वर्त्तते तच्छिरो यत्र वंशप्रोतं महावने । सारस्वतस्य शिष्येण कुशलेन निवेदितम्

మహావనంలో వెదురు దండానికి గుచ్చబడి ఉన్న ఆ శిరస్సు ఎక్కడ ఉందో, అది సారస్వతుని శిష్యుడు కుశలుడు నివేదించాడు।

Verse 26

तीर्थं वस्त्रापथं गत्वा भवस्याग्रे महानदी । जाले तत्र शिरो दृष्टं तच्च तोये विमोचितम्

వస్త్రాపథ అనే తీర్థానికి వెళ్లి, భవుడు (శివుడు) ఎదుటనున్న మహానదిలో అక్కడ వలలో చిక్కిన శిరస్సును చూసి, దానిని నీటిలో విడిపించాడు।

Verse 27

स्नात्वा संपूज्य तीर्थेशं प्रतीहारः समभ्यगात् । शिष्येण सहितो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा

స్నానం చేసి, తీర్థేశ్వరుని విధివిధానంగా పూజించి, ప్రతీహారుడు తన శిష్యునితో కలిసి సూర్యకాంతివలె ప్రకాశించే రథంలో వేగంగా వచ్చాడు।

Verse 28

यदागतः प्रतीहारस्तदा सारस्वतेन सा । वृता चान्द्रायणेनैव मासमेकं निरन्तरम्

ప్రతీహారుడు వచ్చినప్పుడు, ఆమె సారస్వత విధానాన్ని ఆచరిస్తూ, చాంద్రాయణ వ్రతాన్ని కూడా ఒక నెలపాటు నిరంతరంగా నిర్వహించింది।

Verse 29

संपूर्णे तु व्रते तस्या दिव्यं वक्त्रं सुलोचनम् । सुशोभनं दीर्घकेशं दीर्घकर्णं शुभद्विजम्

ఆమె వ్రతం పూర్తయ్యగానే ఆమెకు దివ్యమైన, మనోహరమైన ముఖము, సుందర నేత్రములు ప్రదర్శించాయి; దీర్ఘకేశము, దీర్ఘకర్ణములు, శుభ్రమైన ఉత్తమ దంతములు కలిగాయి।

Verse 30

कम्बुग्रीवं पद्मगंधं सर्वलक्षणसंयुतम् । व्रतांते मूर्च्छिता बाला गतज्ञाना वभूव सा

ఆమె కంఠం శంఖంలా, సువాసన పద్మంలా, సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తమై ఉండెను; అయితే వ్రతాంతంలో ఆ బాలిక మూర్ఛించి జ్ఞానశూన్యమై పోయెను।

Verse 31

न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च किंनरी । यादृशी सा तदा जाता तीर्थभावेन सुन्दरी

ఆమె దేవీ కాదు, గంధర్వీ కాదు, అసురీ కాదు, కిన్నరీ కూడా కాదు; తీర్థభావ మహిమచేత ఆమె అప్పుడే అతి అపూర్వ సుందరిగా మారెను।

Verse 32

परिणीता तु सा तेन भोजराजेन सुन्दरी । मृगीमुखीति विख्याता देवी सा भुवनेश्वरी

ఆ సుందరిని భోజరాజు వివాహం చేసెను; ఆమె ‘మృగీముఖీ’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను. ఆమె దేవి—సాక్షాత్తు భువనేశ్వరీ.

Verse 33

न जानाति पुनः किंचिद्यद्वृत्तं राजमन्दिरे । कृता सा पट्टमहिषी भोजराजेन धीमता

రాజమందిరంలో ఏమి జరిగిందో ఆమెకు మళ్లీ ఏమీ తెలియలేదు; ధీమంతుడైన భోజరాజు ఆమెను పట్టమహిషిగా చేసెను।

Verse 34

ईश्वर उवाच । देशानां प्रवरो देशो गिरीणां प्रवरो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं वनानामुत्तमं वनम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—‘దేశములలో ఇది శ్రేష్ఠ దేశము, గిరులలో ఇది శ్రేష్ఠ గిరి; క్షేత్రములలో ఇది ఉత్తమ క్షేత్రము, వనములలో ఇది ఉత్తమ వనము।’

Verse 35

गंगा सरस्वती तापी स्वर्णरेखाजले स्थिता । ब्रह्मा विष्णुश्च सूर्यश्च सर्व इन्द्रादयः सुराः

స్వర్ణరేఖా జలములో గంగా, సరస్వతి, తాపీ దేవీనదులు స్థితిచెందినవి. అక్కడ బ్రహ్మ, విష్ణు, సూర్యుడు మరియు ఇంద్రాదులైన సమస్త దేవతలూ నివసించుచున్నారు.

Verse 36

नागा यक्षाश्च गन्धर्वा अस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । ब्रह्मांडं निर्मितं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्

ఈ క్షేత్రములో నాగులు, యక్షులు, గంధర్వులు స్థిరంగా నివసించుచున్నారు. ఇక్కడే ఆ పరముడు ఉన్నాడు; ఆయనచేత బ్రహ్మాండము, చరాచరసహిత త్రిలోకమూ నిర్మితమైంది.

Verse 37

देवा ब्रह्मादयो जाताः स भवोऽत्र व्यवस्थितः । शिवो भवेति विख्यातः स्वयं देवस्त्रिलोचनः

బ్రహ్మాదులైన దేవతలు జన్మించారు; ఆ భవుడు ఇక్కడే స్థితిచెందియున్నాడు. ఆయన ‘భవ’ అని ప్రసిద్ధుడైన శివుడు, స్వయంగా త్రిలోచన దేవుడు.

Verse 38

वेवेति स्कन्दरचनाद्भवानी चात्र संस्थिता । अतो यन्नाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवि मया तव

స్కందుడు ‘వేవే’ అని పలికిన వాక్యముచేత భవానీ కూడా ఇక్కడ స్థాపితమైంది. అందువల్ల, ఓ దేవీ, ఈ తీర్థమహిమను నీకు చెప్పితిని; దీనికన్నా అధికముగా చెప్పదగినది లేదు.

Verse 39

तस्मिञ्जले स्नानपरो नरो यदि संध्यां विधायानु करोति तर्पणम् । श्राद्धं पितॄणां च ददाति दक्षिणां भवोद्भवं पश्यति मुच्यते भवात्

ఆ జలములో భక్తితో స్నానము చేసిన నరుడు సంధ్యావిధిని ఆచరించి అనంతరం తర్పణము చేయును; పితృదేవతలకు శ్రాద్ధము చేసి యథావిధి దక్షిణను ఇస్తే—అతడు భవోద్భవుని దర్శించి సంసారభవమునుండి విముక్తుడగును.

Verse 40

अथ यदि भवपूजां दिव्यपुष्पैः करोति तदनु शिवशिवेति स्तोत्रपाठं च गीतम् । सुरवर गणवृन्दैः स्तूयमानो विमानैः सुरवरशिवरूपो मानवो याति नाकम्

ఎవరైనా దివ్యపుష్పాలతో భవుడు (శివుడు)ను పూజించి, అనంతరం ‘శివ శివ’ అని స్తోత్రపాఠం చేసి గానం చేస్తే, ఆ మనిషి శ్రేష్ఠ దేవగణాలచే స్తుతింపబడి, దివ్య విమానాలపై అధిరోహించి, దేవలోకంలో శివసమాన రూపం పొంది స్వర్గానికి చేరుతాడు।