Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

चापल्याद्भक्षितं वीर्यं दृष्टं ब्रह्मर्षिणा स्वयम् । यस्मादश्नाति मे वीर्यं तस्माद्गर्भो भविष्यति

Transliteration

cāpalyādbhakṣitaṃ vīryaṃ dṛṣṭaṃ brahmarṣiṇā svayam | yasmādaśnāti me vīryaṃ tasmādgarbho bhaviṣyati

Translation

చాపల్యవశమున ఆమె వీర్యమును భక్షించింది—అది బ్రహ్మర్షి స్వయంగా చూచెను. ‘ఆమె నా వీర్యమును గ్రహించినందున గర్భము నిశ్చయంగా కలుగును’ అని ఆయన నిర్ణయించెను.

Word by Word

• चापल्यात्: out of fickleness
• चापल्यात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: चापल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतुवाचक-पञ्चमी

• भक्षितम्: eaten
• भक्षितम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (वीर्यम् इति सह)

• वीर्यम्: semen
• वीर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• दृष्टम्: was seen
• दृष्टम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे (passive sense)

• ब्रह्मर्षिणा: by the brahmarṣi
• ब्रह्मर्षिणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः ऋषिः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मनः/स्वतः इत्यर्थे (emphatic)

• यस्मात्: because / since
• यस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; सम्बन्धे (correlative)

• अश्नाति: eats
• अश्नाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (genitive), एकवचन; सर्वनाम

• वीर्यम्: semen
• वीर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन; तस्मात्-हेतोः (therefore)

• गर्भः: pregnancy/embryo
• गर्भः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भविष्यति: will occur/be
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Mṛgī (doe / woman born from a doe)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A brahmarṣi witnesses an impulsive act leading to conception; the moment is charged with unseen potency, with the kṣetra’s sanctity subtly present.

Characters & Entities

• Brahmarṣi (Uddālaka, implied)
• Mṛgī (doe)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma emphasizes inevitability of cause and effect—actions, even impulsive ones, generate consequences that unfold as life-events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is directly praised in this verse; it functions as backstory within the Vastrāpatha-kṣetra māhātmya narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is explanatory narrative rather than a vrata/dāna/snānā injunction.