Adhyaya 13

Verse 1

सारस्वत उवाच । छित्त्वा शुभाशुभं कर्म मुक्तिमिच्छेच्छिवां ततः । इदं न शक्यते कर्त्तुं शुभं कार्यं तदा नरैः

సారస్వతుడు పలికెను—శుభాశుభ కర్మలను ఛేదించి, ఆపై శివుని మంగళమయమైన ముక్తిని కోరాలి. కాని ఇది మనుష్యులకు సులభం కాదు; అందుకే అప్పుడే నిజమైన పుణ్యకార్యాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 2

उत्थायोत्थाय स्नातव्यं पूज्यौ हरिहरौ स्वयम् । सत्यं वाच्यं हितं कार्यं दानं देयं स्वशक्तितः

మళ్లీ మళ్లీ ఉదయాన్నే లేచి స్నానం చేయాలి; స్వయంగా హరి-హరులను పూజించాలి. సత్యం పలకాలి, హితం చేయాలి, తన శక్తి మేరకు దానం ఇవ్వాలి।

Verse 3

परापवादभीरुत्वं परदारान्विवर्जयेत् । सुवर्णभूमिहरणब्रह्मदेवस्ववर्जनम्

ఇతరులపై అపవాదు కలిగించడాన్ని భయపడాలి, పరస్త్రీని వర్జించాలి. బంగారం లేదా భూమి దోచుకోవడం, అలాగే బ్రాహ్మణులది మరియు దేవస్వం అపహరించడం—ఇవన్నీ మానాలి।

Verse 4

ब्राह्मणस्त्रीनरेंद्राणां बालवृद्धतपस्विनाम् । पितृमातृगुरूणां च नाप्रियं मनसा वदेत्

బ్రాహ్మణులు, స్త్రీలు, రాజులు, బాలులు, వృద్ధులు, తపస్వులు—అలాగే తండ్రి, తల్లి, గురువుల పట్ల—మనసులోనైనా అప్రీతికరమైన కఠిన వాక్యాలు పలకకూడదు।

Verse 5

देशकालपरिज्ञानं पात्रापात्रविवेचनम् । छाया नृणां न वक्तव्या तक्राग्नींधनकांजिकम्

దేశ-కాలాన్ని తెలిసి, పాత్ర-అపాత్ర వివేకం కలిగి ఉండాలి. ఇతరుల ‘ఛాయ’ (నిందా మాటలు) చెప్పకూడదు; అలాగే మజ్జిగ, అగ్ని, ఇంధనం, కాంజి వంటి తుచ్ఛ విషయాలపై అనుచితంగా మాట్లాడకూడదు।

Verse 6

औषधं शाकमर्थिभ्यो दातव्यं गृह मेधिभिः । एकादशीपंचदशीचतुर्दश्यष्टमीषु च

గృహస్థులు అవసరమున్న వారికి ఔషధం మరియు కూరగాయలు దానం చేయాలి—ప్రత్యేకంగా ఏకాదశి, పౌర్ణమి, చతుర్దశి, అష్టమి రోజుల్లో।

Verse 7

अमावास्याव्यतीपातसंक्रांतिग्रहणेषु च । वैधृते पितृमात्रोश्च क्षयाहदिवसेषु च

అలాగే అమావాస్య, వ్యతీపాత, సంక్రాంతి, గ్రహణకాలం, వైధృతి, మరియు తండ్రి-తల్లి క్షయాహ (శ్రాద్ధ తిథి) రోజుల్లో కూడా (ఇలాంటి ధర్మకార్యాలు, దానాలు) చేయాలి।

Verse 8

युगादिमन्वादिदिने गृहे कार्यो महोत्सवः । तीर्थे वा गमनं कार्यं गृहाच्छतगुणं यतः

యుగాది, మన్వాది రోజుల్లో ఇంట్లో మహోత్సవం చేయాలి, లేదా తీర్థయాత్ర చేయాలి; ఎందుకంటే తీర్థంలో లభించే పుణ్యం ఇంటికన్నా శతగుణం।

Verse 9

इद्रियाणां जयः कार्यो मद्यं द्यूतं विवर्जयेत् । विवादं गमनं युद्धं गृही यत्नेन वर्जयेत्

ఇంద్రియజయాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించి మద్యము, జూదము విడిచిపెట్టాలి. గృహస్థుడు కలహం, నిర్లక్ష్య సంచారం, యుద్ధం మొదలైనవాటిని జాగ్రత్తగా వర్జించాలి.

Verse 10

स्नानं दानं जपो होमो देवपूजा द्विजार्चनम् । अक्षयं जायते सर्वं विधिवच्चेद्भवेत्कृतम्

స్నానం, దానం, జపం, హోమం, దేవపూజ, ద్విజార్చనం—ఇవి అన్నీ విధివిధానంగా చేసినచో వాటి పుణ్యఫలం అక్షయమవుతుంది.

Verse 11

एकापि गौः प्रदातव्या वस्त्रालंकारभूषणा । दोग्ध्री सवत्सा तरुणी द्विजमुख्याय कल्पिता

ఒక గోవును అయినా దానం చేయాలి—వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, పాలు ఇచ్చే యువ గోవును దూడతో సహా, ప్రముఖ ద్విజునికి విధిగా సమర్పించాలి.

Verse 12

संप्राप्य भारतं खंडं मानुषं जन्म चोत्तमम् । धन्यो ददाति यो धेनुं स नरः सूर्यमण्डलम् । भित्त्वा याति विमानेन गम्यमानो गवादिभिः

భారతఖండంలో ఉత్తమ మానవజన్మ పొందినవాడు ధేనువును దానం చేస్తే అతడే ధన్యుడు. అతడు సూర్యమండలాన్ని భేదించి దివ్య విమానంలో గోవులాదులతో సహా నడిపింపబడి గమిస్తాడు.

Verse 13

सप्त जन्मानि पापानि कृत्वा पापीह चाधमः । एको ददाति यो धेनुं मुच्यते सर्वपातकैः

ఏ మనిషి ఏడు జన్మల పాపాలు చేసిన పాపియైనప్పటికీ, ఒక ధేనువును దానం చేస్తే అతడు సమస్త మహాపాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 14

यदा स नीयते बद्धो यममार्गेण किंकरैः । तदा नंदा समागत्य स्वं पुत्रमिव पश्यति

అతడు బంధింపబడి యమమార్గమున యమకింకరులచే తీసికొనిపోబడునప్పుడు, నందా వచ్చి అతనిని తన కుమారునివలె దర్శించును.

Verse 15

विजित्य हुंकृतेनैव तान्दूतान्दूरतः स्थितान् । गोप्रदं तं समादाय प्रयाति शिवमन्दिरम्

ఆమె కేవలం హుంకారమాత్రముతో దూరమున నిలిచిన ఆ దూతలను జయించి, ఆ గోప్రదుని తీసుకొని శివమందిరమునకు ప్రయాణించును.

Verse 16

वृषो धर्म हति प्रोक्तो येन मुक्तः स मुच्यते । गोषु मध्ये पितॄन्सर्वान्हरमुद्दिश्य वा हरिम्

వృషభుడు ‘అధర్మహంత’ అని ప్రకటింపబడెను; ఎవరి చేత ఎవడు విముక్తుడగునో, వాడు నిజముగా విముక్తుడగును. గోవుల మధ్య సమస్త పితృదేవతలను హరునికి (శివునికి) అంకితం చేసి, లేక హరికి (విష్ణువుకు) సమర్పించి పూజించవలెను.

Verse 17

सूर्यब्रह्मपुरे वासो जायते ब्रह्मवासरे । दृढं ककुद्मिनं संतं युवानं भारसाधनम्

బ్రహ్మదినమున సూర్య-బ్రహ్మపురమందు నివాసము కలుగును. (దానముగా) దృఢమైన, కకుదమున్న, శాంతమైన, యువకుడైన, భారవహనసమర్థుడైన వృషభమును ఇవ్వవలెను.

Verse 18

हलक्षमं बलीवर्दं दत्त्वा विप्राय पर्वसु । तमारुह्य नरो याति गोलोकं शिवसंनिधौ

పర్వదినములలో విప్రునికి హలయోగ్యమైన బలీవర్దమును దానమిచ్చి, దానిపై ఆరూఢుడై నరుడు శివసన్నిధిలో గోలోకమునకు చేరును.

Verse 19

अश्वं सास्तरणं दत्त्वा खलीनेन च संयुतम् । अश्वराजबलात्स्वर्गे मोदते ब्राह्मवासरम्

జీనువస్త్రముతో, కళ్లీనం (లగాం) మరియు సజ్జుతో కూడిన గుర్రాన్ని దానం చేసినవాడు, ఆ ‘అశ్వరాజు’ బలంతో స్వర్గంలో బ్రహ్మదేవుని ఒక దినమంత ఆనందిస్తాడు।

Verse 20

गजदानाद्गजेंद्रेण नीयते नंदनं वनम् । पृथिव्यां सागरांतायामेष राजा भविष्यति

ఏనుగు దానం చేస్తే గజేంద్రుడు అతనిని నందనవనానికి తీసుకుపోతాడు; సముద్రాంతమైన ఈ భూమిపై అతడు రాజుగా అవతరిస్తాడు।

Verse 21

गृहं सोपस्करं दत्त्वा विप्राय गृहमेधिने । लभते नंदने दिव्यं विमानं सार्वकामिकम्

గృహస్థ బ్రాహ్మణునికి సామగ్రితో కూడిన ఇల్లు దానం చేసినవాడు, నందనంలో అన్ని కోరికలు నెరవేర్చే దివ్య విమానాన్ని పొందుతాడు।

Verse 22

द्रव्यं पृथिव्यां परमं सुवर्णं हृष्यंति देवा यदि दीयते ततः । सूर्योपि तस्मै रुचिरं विमानं ददाति तावद्भ्रमतेऽत्र यावत्

భూమిపై పరమ ధనం స్వర్ణమే; అది దానం చేయబడితే దేవతలు హర్షిస్తారు. ఆ దాతకు సూర్యుడు కూడా రమ్యమైన దివ్య విమానాన్ని ఇస్తాడు; ఈ పుణ్యం ఉన్నంతకాలం అతడు అందులో విహరిస్తాడు।

Verse 23

रौप्यं पितॄणामतिवल्लभं तद्दत्त्वा नरो निर्मलतामुपैति । सोमस्य लोकं लभते स तावद्भुवे निवद्धा ऋषयो हि यावत्

వెండి పితృదేవతలకు అత్యంత ప్రియమైనది; దానిని దానం చేస్తే మనిషి పవిత్రతను పొందుతాడు. ఋషులు భూమికి నియతబంధంగా ఉన్నంతకాలం అతడు సోమలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 24

श्रीखंडकर्पूरसमाकुलानि तांबूलरत्नादिफलानि दत्त्वा । पुष्पाणि वस्त्राणि सुखेन याति साकं शशांकं दिवि देववृंदैः

శ్రీఖండం-కర్పూర మిశ్రమం, తాంబూలం, రత్నాది ఫలములు అర్పించి, పుష్పములు మరియు వస్త్రములు సమర్పించినవాడు ఆనందంగా స్వర్గానికి వెళ్తాడు—దేవగణముల మధ్య శశాంకుడు (చంద్రుడు)తో కలిసి।

Verse 25

तक्रोदकतैलघृतदुग्धेक्षुरसमधूनि यो दद्यात् । खर्जूरखंडद्राक्षावातामांजीरकैः साकम्

ఎవడు మజ్జిగ, నీరు, నూనె, నెయ్యి, పాలు, చెరకు రసం, తేనె దానం చేసి, ఖర్జూరాలు, ఖండం (చక్కెర), ద్రాక్ష (కిష్మిష్), బాదం, అంజీర్‌లతో కూడి సమర్పిస్తాడో—అతడు మహాపుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 26

दर्भाक्षतमृद्गोमयदूर्वायज्ञोपवीतानि । तिलचर्मसूर्यपिटकं दत्त्वा ख्यातश्चिरं स्वर्गे

దర్భలు, అక్షతలు, మట్టి, గోమయం, దూర్వా, యజ్ఞోపవీతాలు—మరియు నువ్వులు, చర్మం, సూర్యఛత్రం (సూర్యపిటకం) దానం చేసినవాడు స్వర్గంలో దీర్ఘకాలం ప్రసిద్ధుడవుతాడు।

Verse 27

आत्माहाराच्चतुर्भागं सिद्धान्नाद्यदि दीयते । हन्तकारः स तं दत्त्वा ध्रुवं याति ध्रुवालये

ఎవరైనా తన నిత్యాహారంలో నాలుగో భాగాన్ని సిద్ధాన్నంగా దానం చేస్తే, ఆ దాత దానమిచ్చి నిశ్చయంగా ధ్రువుని అచల ధామానికి చేరుతాడు।

Verse 28

आत्माहारप्रमाणेन प्रत्यहं गोषु दीयते । गवाह्निकं तासु दत्त्वा नरो याति सुरालयम्

ఎవరైనా ప్రతిరోజు తన ఆహార పరిమాణంతో సమానంగా గోవులకు ఇస్తే, వారికి ఆ దినసరి భాగాన్ని అర్పించి మనిషి దేవలోకానికి చేరుతాడు।

Verse 29

कंडनीपेषणीचुल्लीमार्जनीभिश्च यत्कृतम् । पापं गृही क्षालयति ददद्भिक्षां दिनं प्रति

కండనీ, పేషణీ, చుల్లీ, మార్జనీ వంటి పనులవల్ల గృహస్థుడు చేసిన పాపాన్ని, ప్రతిదినం భిక్షాదానం చేసి కడిగివేస్తాడు।

Verse 30

ग्रासमात्रा भवेद्भिक्षा सा नित्यं यत्र दीयते । तद्गृहं गृहमन्यच्च स्मशानमिव दृश्यते

ఎక్కడ నిత్యం కేవలం ఒక గ్రాసమాత్ర భిక్ష మాత్రమే ఇస్తారో, ఆ గృహం—అలాంటిదే ఇతర గృహమూ—శ్మశానంలా కనిపిస్తుంది।

Verse 31

कुम्भान्सोदकसिद्धान्नांश्छत्रोपानत्कमंडलुम् । अंगुलीयकवासांसि दत्त्वा याति नरो दिवि

నీటి కుంభాలు, నీటితో కూడిన సిద్ధాన్నం, ఛత్రం, పాదుకలు, కమండలువు, అలాగే ఉంగరాలు మరియు వస్త్రాలు దానం చేస్తే మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు।

Verse 32

श्रांतस्य यानं तृषितस्य पानमन्नं क्षुधार्त्तस्य नरो नरेन्द्र । दत्त्वा विमानेन सुरांगनाभिः संस्तूयमानस्त्रिदिवं स याति

హే నరేంద్రా! శ్రాంతుడికి వాహనం, తృష్ణాతురుడికి పానం, క్షుధార్తుడికి అన్నం దానం చేసినవాడు, దేవకన్యల స్తుతులతో విమానంలో త్రిదివానికి చేరుతాడు।

Verse 33

भोजनं सततं देयं यथाशक्त्या घृत प्लुतम् । तन्मया हि यतः प्राणा अतः पुष्यंति प्राणिनः

అన్నదానం ఎల్లప్పుడూ చేయాలి, యథాశక్తి నెయ్యితో సమృద్ధిగా; ఎందుకంటే ప్రాణాలు దానివల్లనే నిలుస్తాయి, అందువల్ల ప్రాణులు అన్నంతో పుష్టి పొందుతారు।

Verse 34

क्षुत्पीडा महती लोके ह्यन्नं तद्भेषजं स्मृतम् । तेन सा शांतिमायाति ततोन्नं देयमुत्तमम्

లోకంలో ఆకలి మహా బాధ; దానికి ఔషధముగా అన్నమే స్మరించబడింది. అన్నమువల్ల ఆ పీడ శాంతిస్తుంది; అందుచేత అన్నదానం పరమ దానం.

Verse 35

अन्नं वस्त्रं फलं तोयं तक्रं शाकं घृतं मधु । पत्रं पुष्पं तथोपानत्कंथां यष्टिं कमंडलुम्

అన్నం, వస్త్రం, ఫలం, నీరు, మజ్జిగ, కూరలు, నెయ్యి, తేనె, ఆకులు పూలు; అలాగే పాదుకలు, కంథా, దండం, కమండలువు—ఇవన్నీ దానయోగ్యము.

Verse 36

छत्रपात्रे व्रतं विद्या अक्षमाला सुरार्चनम् । कन्या कुशोपवीतानि बीजौषधगृहाणि च

ఛత్రం, పాత్రలు, వ్రతసహాయం, విద్యాదానం, అక్షమాల, దేవార్చన; అలాగే కన్యాదానం, కుశోపవీతాలు, విత్తనాలు మరియు ఔషధాల నిల్వలు—ఇవీ దానములు.

Verse 37

सस्यं क्षेत्रं यज्ञपात्रं योगपट्टं च पादुके । कृष्णाजिनं बुद्धिदानं धर्मादेशकथानकम्

ధాన్యం, క్షేత్రం, యజ్ఞపాత్రలు, యోగపట్టం మరియు పాదుకలు, కృష్ణాజినం; అలాగే బుద్ధిదానం, ధర్మోపదేశ కథనాలు—ఇవీ దానములే.

Verse 38

अथैतत्संततं देयं तेन श्रेयो महद्भवेत् । सर्वपापक्षयं कृत्वा दाता याति शिवालयम्

కాబట్టి ఈ దానములను నిరంతరం ఇవ్వవలెను; దానివల్ల మహా శ్రేయస్సు కలుగుతుంది. సమస్త పాపక్షయము చేసి దాత శివధామమును చేరును.

Verse 39

श्राद्धे गृहस्था भोक्तव्याः कुलीना वेदपारगाः । अक्रोधनाः स्नानशीलाः स्वदेशाचारतत्पराः

శ్రాద్ధ సమయంలో గృహస్థులు సుకులజాతులు, వేదపారంగతులు, క్రోధరహితులు, స్నాన-శౌచనిష్ఠులు, స్వదేశాచారంలో తత్పరులైన వారిని భోజింపజేయవలెను।

Verse 40

आमंत्र्य पूर्वदिवसे निरीहा अपि ये द्विजाः । अलोलुपा व्याधिहीना न तु ये ग्रामयाजिनः

ముందురోజే ఆహ్వానించి, నిరీహులైనప్పటికీ లోభరహితులు, వ్యాధిరహితులైన ద్విజులను పిలవాలి; కానీ గ్రామయాజనాన్ని వృత్తిగా చేసేవారిని పిలవకూడదు।

Verse 41

तेषां पुरः प्रदातव्यं पिंडदानं विधानतः । श्राद्धं श्रद्धाविहीनेन कृतमप्यकृतं भवेत्

వారి సమక్షంలో విధిపూర్వకంగా పిండదానం చేయవలెను. శ్రద్ధలేక చేసిన శ్రాద్ధం చేసినప్పటికీ చేయనట్టే అవుతుంది.

Verse 42

तस्माच्छ्रद्धान्वितैः श्राद्धं कर्त्तव्यं क्रोधवर्जितैः । वानप्रस्थो ब्रह्मचारी पथिकस्तीर्थसेवकः

కాబట్టి శ్రద్ధతో, క్రోధాన్ని విడిచి శ్రాద్ధం చేయవలెను. వానప్రస్థుడు, బ్రహ్మచారి, పథికుడు, తీర్థసేవకుడు—ఇలాంటి వారు గౌరవనీయులు.

Verse 43

अतिथिर्वैश्वदेवांते स पूज्यः श्राद्धकर्मणि । सर्वदा यतयः पूज्याः स्वशक्त्या गृहमेधिभिः

వైశ్వదేవాంతంలో వచ్చిన అతిథిని శ్రాద్ధకర్మలో పూజ్యుడిగా భావించి సత్కరించాలి. అలాగే గృహస్థులు తమ శక్తి మేరకు యతులను ఎల్లప్పుడూ పూజించాలి.

Verse 44

यात्राविधिमथो वक्ष्ये सेतिहासं नृपोत्तम

హే నృపోత్తమా! ఇప్పుడు నేను తీర్థయాత్ర విధానాన్ని, దాని పవిత్ర ప్రాచీన ఇతిహాసంతో కూడి, వివరిస్తాను।