
ఈ అధ్యాయంలో దేవి–ఈశ్వరుల మధ్య ప్రశ్నోత్తర రూపంలో ధార్మిక తత్త్వచర్చ సాగుతుంది. ఈశ్వరుడు ముందుగా కామేశ్వరానికి ఉత్తరంగా రతీశ్వర స్థలాన్ని దిశా‑దూర సూచకాలతో నిర్దేశించి, కేవలం దర్శనం మరియు పూజతోనే ఏడు జన్మల పాపం నశించి గృహవిఘాతం/కలహం తొలగుతుందని ఫలాన్ని చెబుతాడు. ఆపై దేవి ఆ క్షేత్రోత్పత్తి మరియు “రతీశ్వర” అనే పేరుకారణం అడుగుతుంది. ఈశ్వరుడు ఇతిహాసాన్ని వివరిస్తాడు—త్రిపురారి శివుడు మనసిజ కామదేవుణ్ణి దహించిన తరువాత రతి అదే స్థలంలో దీర్ఘ తపస్సు చేస్తుంది; అంగుళి చివర నిలబడి అనేక కాలం తపించగా భూమి నుంచి ఒక మాహేశ్వర లింగం ప్రాదుర్భవిస్తుంది. ఆకాశవాణి రతిని లింగపూజకు ఆజ్ఞాపించి కామునితో పునర్మిళనం కలుగుతుందని వరం ఇస్తుంది. రతి ఘోర పూజచేయగా కాముడు తిరిగి లభించి, ఆ లింగం “కామేశ్వర”గా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది; భవిష్యత్తులో భక్తితో పూజించేవారికి ఇష్టసిద్ధి, శుభగతి లభిస్తాయని రతి ఫలవాక్యం చెబుతుంది. చివరగా చైత్ర శుక్ల త్రయోదశి నాడు పూజ అత్యుత్తమమై మంగళం, కోరిక నెరవేర్పు ఇస్తుందని పేర్కొంటుంది.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततोगच्छेन्महादेवि कामेश्वरमिति स्मृतम् । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धनुषां त्रितये स्थितम् । रतीश्वरमिति ख्यातं त्रेतायां तत्सुरे श्वरि
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఆపై, ఓ మహాదేవీ, ‘కామేశ్వర’మని ప్రసిద్ధమైన క్షేత్రానికి వెళ్లవలెను. దాని ఉత్తర దిశాభాగంలో, మూడు ధనుస్సుల దూరంలో, ‘రతీశ్వర’మని ఖ్యాతిగాంచిన దేవుడు నిలిచియున్నాడు—ఓ సురేశ్వరీ, త్రేతాయుగం నుంచే ప్రసిద్ధుడు.
Verse 2
यस्मिन्दृष्टे मनुष्याणां पूजिते तु वरानने । नश्येच्च सप्तजन्माघं गृहभंगश्च नो भवेत्
ఓ వరాననే దేవీ, దాని దర్శనమాత్రంతోనే—ముఖ్యంగా పూజచేస్తే—మనుష్యుల ఏడు జన్మల పాపం నశిస్తుంది; గృహభంగం కలగదు.
Verse 3
देव्युवाच । केनायं स्थापितो देव कस्मात्प्रोक्तो रतीश्वरः । दर्शनेनास्य किं श्रेयः सर्वं विस्तरतो वद
దేవి పలికెను—హే దేవా! దీనిని ఎవరు స్థాపించారు? ఎందుకు ఇతనిని ‘రతీశ్వరుడు’ అని పిలుస్తారు? ఇతని దర్శనంతో ఏ శ్రేయస్సు కలుగుతుంది? సమస్తమును విస్తరించి చెప్పుము।
Verse 4
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । रतिर्नामाभवत्साध्वी कामपत्नी यशस्विनी
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; పాపనాశినీ కథను నేను చెప్పుదును. రతి అనే సాధ్వి ఉండెను; ఆమె కామదేవుని యశస్వినీ భార్య।
Verse 5
दग्धे मनसिजे पूर्वं देवेन त्रिपुरारिणा । तदर्थाय तपस्तेपे तस्मिन्देशे रतिः किल
పూర్వము త్రిపురారిదేవుడు (శివుడు) మనసిజుడు (కాముడు)ను దగ్ధము చేసినప్పుడు, ఆ కార్యార్థమై రతి ఆ దేశమందే తపస్సు చేసెను।
Verse 6
अंगुष्ठाग्रेण तिष्ठन्त्या यावद्युगचतुष्टयम् । आराधितो महादेवः शांतेन मनसा प्रिये
హే ప్రియే! ఆమె బొటనవేలు అగ్రభాగంపై నిలిచి నాలుగు యుగములవరకు శాంతమనస్సుతో మహాదేవుని ఆరాధించెను।
Verse 7
कस्मिंश्चिदथ काले तु निर्भिद्य धरणीतलम् । तदग्रतः समुत्तस्थौ लिगं माहेश्वरं प्रिये
తరువాత ఒక సమయంలో భూమితలమును చీల్చుకొని ఆమె ముందర మహేశ్వర లింగము ఉద్భవించి నిలిచెను, హే ప్రియే।
Verse 8
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । आह्लादयंती सहसा तस्याश्चित्तं वरानने
అదే క్షణంలో శరీరరహితమైన వాణి పలికింది; ఓ సుందరముఖీ, అది అకస్మాత్తుగా ఆమె హృదయాన్ని ఆనందింపజేసింది।
Verse 9
यस्मान्माहेश्वरं लिंगं त्वद्भक्त्या सहसोत्थितम् । पूजयेस्तन्महाभागे ततः कांतमवाप्स्यसि
నీ భక్తి ప్రభావంతో ఈ మహేశ్వర లింగం సహసా ఉద్భవించింది, ఓ మహాభాగ్యవతీ; ఈ లింగాన్ని పూజించు, అప్పుడు నీ ప్రియుడిని పొందుతావు।
Verse 10
एतच्छुत्वा तु सा साध्वी देवदूतस्य भाषितम् । तल्लिंगं पूजयामास स भक्त्या परमया युता
దేవదూత పలికిన ఈ శుభవచనాలు విని, ఆ సతీమణి పరమభక్తితో ఆ లింగాన్ని పూజించింది।
Verse 11
ततः कामः समुत्तस्थौ सुप्तोत्थित इव प्रिये । ततः प्रभृति तल्लिंगं कामेश्वरमिति श्रुतम्
అప్పుడు, ఓ ప్రియమా, నిద్రలేచినవాడిలా కాముడు మళ్లీ లేచాడు. అప్పటి నుంచే ఆ లింగం ‘కామేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి పొందింది।
Verse 12
ततः सा कामदयिता वाक्यमेतदुवाच ह । प्रहृष्टा कामदेवाप्त्या पुरतः पुष्पधन्वनः
అప్పుడు కాముని ప్రియురాలు ఈ మాటలు పలికింది; కామదేవుని తిరిగి పొందిన ఆనందంతో ఆమె పరమ హర్షితురాలైంది, పుష్పధన్వుడు (కాముడు) ఆమె ముందే నిలిచాడు।
Verse 13
पूजयिष्यंति ये चान्ये लिंगमेतत्समाहिताः । एवं ते वांछितां सिद्धिं भूयो यास्यंति सद्गतिम्
ఇతరులెవరైనా సమాహితచిత్తంతో ఈ లింగాన్ని పూజిస్తే, వారు ఇష్టసిద్ధిని పొందించి మరల సద్గతిని చేరుదురు।
Verse 14
मनोऽभीष्टं तथा सर्वं यद्यपि स्यात्सदुर्ल्लभम् । तत्प्राप्स्यंति न संदेहो लिंगस्यास्य प्रसादतः
మనసుకు ఇష్టమైనదంతా—అది ఎంత దుర్లభమైనదైనా—ఈ లింగప్రసాదముచేత నిస్సందేహంగా పొందుదురు।
Verse 15
एवमुक्त्वा गता साध्वी रतिः कामेन संयुता । स्वस्थाने पूर्णकामा सा प्रहृष्टेनांतरात्मना
ఇట్లు చెప్పి సాధ్వీ రతి కామునితో సంయుక్తమై వెళ్లిపోయింది. తన స్థానమునకు చేరి ఆమె పూర్ణకామగా, అంతరాత్మ హర్షంతో నిండెను।
Verse 16
एनं चैत्रत्रयोदश्यां शुक्लायां यः समर्चति । सकामवद्भवेन्नृणां श्रुतं सौभाग्यदायकम्
చైత్ర శుక్ల త్రయోదశినాడు ఎవడు ఇతనిని సమ్యక్గా ఆరాధించునో, వాడు నరులలో కోరికలు నెరవేరినవాడగును; ఇది సౌభాగ్యదాయకమని శ్రుతి.
Verse 96
हृति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षण्णवतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్ర శ్లోకసంహితలోని సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత ఏకాదశరుద్రమాహాత్మ్యంలో ‘కామేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అను తొంభై ఆరవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।