Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कोटीनां नियुतं देवि ततस्तुष्टो महेश्वरः । ददौ गणेशतां तस्य मुक्तिं सामीप्यगां तथा

Transliteration

koṭīnāṃ niyutaṃ devi tatastuṣṭo maheśvaraḥ | dadau gaṇeśatāṃ tasya muktiṃ sāmīpyagāṃ tathā

Translation

దేవీ, కోటి-నియుతం పూర్తైన తరువాత మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. అతనికి శివగణత్వం మరియు ప్రభువు సాన్నిధ్యమిచ్చే సామీప్యముక్తిని దయచేశాడు.

Word by Word

• कोटीनाम्: of crores
• कोटीनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• नियुतम्: a niyuta (ten thousand)
• नियुतम्: Karma (Measure/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नियुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक (ten-thousand)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Sequence/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; ‘महेश्वरः’ इति विशेषण

• महेश्वरः: Mahēśvara (Great Lord Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः महान् ईश्वरः

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• गणेशताम्: the status of Gaṇeśa-hood
• गणेशताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गणेशता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; भाववाचक-तद्धित (state of being Gaṇeśa)

• तस्य: to him; of him
• तस्य: Sambandha (Recipient relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• सामीप्यगाम्: having attained nearness (sāmīpya)
• सामीप्यगाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सामीप्य + ग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः सामीप्यं गता (उपपद-तत्पुरुष)

• तथा: also; likewise
• तथा: Sambandha (Addition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/also)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mṛtyuñjayeśa (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Śiva, pleased, appears or radiates grace toward Nandin; the devotee receives a divine transformation—gaṇa insignia, luminous aura—while the liṅga stands as witness; the atmosphere conveys culmination after vast japa.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Gaṇa (Śiva’s attendants)
• Sāmīpya-mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustained devotion culminates in Śiva’s grace, expressed both as elevated spiritual status and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative context remains Prabhāsa Kṣetra, a foremost Śaiva tīrtha in the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Long-term japa/worship quantified as ‘koṭīnāṃ niyutam’ (ten million in count), leading to Śiva’s boon.