Adhyaya 68
అధ్యాయం 68 శివ–దేవి సంభాషణగా సాగుతుంది. ఈశ్వరుడు ప్రభాసక్షేత్రంలో సోమేశుని తూర్పున ఉన్న మహాశక్తిమంతమైన తపోవనాన్ని సూచిస్తాడు. దేవి పూర్వజన్మలో శ్యామవర్ణంగా ఉండి గోప్యంగా “కాళీ” అని పిలువబడింది; తపస్సుతో “గౌరీ” కావాలని వ్రతనిశ్చయం చేస్తుంది. ప్రభాసకు వచ్చి ఒక లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి పూజిస్తుంది; అది “గౌరీశ్వర”ంగా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ఒకపాదస్థితి, గ్రీష్మంలో పంచాగ్ని, వర్షంలో తడిచిపోవడం, శీతంలో జలశయనం వంటి ఘోరతపస్సుతో ఆమె దేహం గౌరవర్ణంగా మారుతుంది—నియమబద్ధ భక్తి ఫలంగా ఈ రూపాంతరం వర్ణించబడుతుంది. తర్వాత శివుడు వరాలు ప్రసాదిస్తాడు; దేవి ఫలశ్రుతిని చెబుతుంది: అక్కడ దర్శనంతో శుభసంతానం, దాంపత్యసౌభాగ్యం, వంశవృద్ధి కలుగుతాయి; సంగీత-నృత్యార్పణతో దురదృష్టం తొలగుతుంది; ముందుగా లింగపూజ చేసి తరువాత దేవిపూజ చేస్తే పరమగతి/సిద్ధి లభిస్తుంది. బ్రాహ్మణులకు దానం, సంతానలేమికి కొబ్బరికాయ దానం, దీర్ఘసౌభాగ్యానికి ఎర్ర వత్తితో నెయ్యిదీపం వంటి విధులు చెప్పబడతాయి. సమీప తీర్థస్నానం పాపహరం, శ్రాద్ధం పితృహితం, రాత్రిజాగరణ భక్తిగీత-నృత్యాలతో చేయవలెనని పేర్కొంటుంది. చివరలో ఋతుసంధుల్లోనూ దేవి నిత్యసన్నిధి, ప్రత్యేకంగా తృతీయ తిథినాడు మరియు దేవి సన్నిధిలో ఈ అధ్యాయం పఠన-శ్రవణం చిరమంగళదాయకమని ప్రశంసించబడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ దేవి, ఈ విధంగా నీకు ఐదు వక్త్రలింగములు చెప్పబడినవి. ఇక గౌరీ తపస్సు చేసిన తపోవనం ఉన్న స్థలాన్ని నేను వివరిస్తాను—అది మహాప్రభావశాలి, దేవులు సిద్ధులు సేవించే పుణ్యస్థలం.
Verse 2
सोमेशात्पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वंतरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि
సోమేశ్వరునికి తూర్పు దిశలో, అరవై ధనుస్సుల దూరంలో ఆ స్థలం ఉంది; అక్కడ దేవి పూర్వజన్మలో సతీ రూపంలో తపస్సు చేసింది.
Verse 3
कृत्वा च प्रणयात्कोपं मया सार्द्धं वरानने । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तपस्विनी
హే వరాననే! ప్రేమవశాత్ నాపై కోపం చేసుకొని ఆ తపస్విని ప్రభాసక్షేత్రానికి వచ్చి, అక్కడే తపస్సులో దృఢంగా నిలిచి నివసించింది।
Verse 4
देव्युवाच । किमर्थं सा परित्यज्य सती त्वां तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तराद्वद
దేవి పలికింది— ఏ కారణంతో సతి నిన్ను విడిచి తపస్సులో నిలిచింది? ఆ దేవి ఏ స్థలంలో నిలిచింది? ఇది నాకు విస్తారంగా చెప్పు।
Verse 5
ईचरौवाच । पुराऽसीस्त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । नामार्थं च मया प्रोक्ता कालीति रहसि स्थिता
ఈశ్వరుడు పలికాడు— హే మహాదేవి! పూర్వం నీవు శ్యామవర్ణతో, దృఢమనస్సుతో ఉన్నావు. నీవు ఏకాంతంలో ఉన్నప్పుడు నీ నామార్థాన్ని ‘కాళీ’ అని నేను రహస్యంగా తెలిపాను।
Verse 6
सा श्रुत्वा विस्मयं वाक्यं भृशं रोषपरायणा । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भृकुटी कुटिलानना
ఆ ఆశ్చర్యకరమైన మాటలు విని ఆమె తీవ్రంగా కోపానికి లోనైంది. భ్రుకుటి వంచి, కఠిన ముఖంతో ఆమె కఠోర వాక్యాలు పలికింది।
Verse 7
यस्मात्कालीत्यहं प्रोक्ता त्वया शंभोऽतिविप्लवात् । तस्माद्यास्यामि गौरीति भविष्यामि च यत्र हि
హే శంభో! అత్యంత అనుచితమైన వేళ నీవు నన్ను ‘కాళీ’ అని పిలిచావు; అందువల్ల నేను వెళ్లి ‘గౌరీ’గా ప్రసిద్ధి చెందుతాను—నేను ఏ స్థలంలో నిలుస్తానో, అక్కడే।
Verse 8
एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । गत्वा प्रभासक्षेत्रं सा प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । गौरीश्वरेति विख्यातं पूजयंती विधानतः
ఇట్లు పలికి మహాభాగ్యవతియైన దేవి సఖీగణములతో కూడి ప్రభాసక్షేత్రమునకు వెళ్లెను. అక్కడ మహేశ్వరలింగమును ప్రతిష్ఠించి, ‘గౌరీశ్వర’మని ప్రసిద్ధమైన దానిని విధివిధానముగా పూజించెను।
Verse 9
ततो लिंगसमीपस्था एकपादे स्थिता सती । लिंगमाराधयंती सा चकार सुमहत्तपः
అనంతరం లింగసమీపమున నిలిచి సతీ ఒక పాదముపై స్థిరముగా నిలిచెను. లింగమును ఆరాధించుచూ ఆమె అత్యంత మహత్తరమైన తపస్సు చేసెను।
Verse 10
पंचाग्निसाधिका देवी ग्रीष्म जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमंते सलिलाशया
దేవి పంచాగ్ని సాధనను ఆచరించెను; గ్రీష్మకాలమున జపమునే పరాయణమై ఉండెను. వర్షాకాలమున ఆకాశమున కిందనే శయనించెను, హేమంతమున నీటిలో శయనించెను।
Verse 11
यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते
ఆమె మహాప్రభమైన తపస్సు యథాయథంగా వృద్ధి చెందునో, తథాతథంగా ఆమె శరీరమున గౌరవర్ణత మరియు కాంతి పెరుగుచుండెను।
Verse 12
कालेन महता गौरी सर्वांगेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवानुवाच शशिशेखरः
దీర్ఘకాలానంతరం ఆమె సర్వాంగమున గౌరీగా మారెను. అప్పుడు శశిశేఖరుడైన భగవాన్ చిరునవ్వుతో పలికెను।
Verse 13
गौरीति च मुहुर्वाक्यमुत्तिष्ठ व्रज मन्दिरम् । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते
అతడు మళ్లీ మళ్లీ “గౌరీ” అని పిలిచి ఇలా అన్నాడు— “లేచి, నీ మందిరానికి (నివాసానికి) వెళ్లు. ఓ కల్యాణీ, నీ మనసులో ఉన్నదే వరంగా కోరుకో.”
Verse 14
गौर्युवाच । यो मामत्र स्थितां पश्येन्नारी वा पुरुषोऽथ वा । स भूयात्सुतसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः
గౌరీ చెప్పింది— “ఇక్కడ ఈ పుణ్యస్థలంలో ఉన్న నన్ను ఎవరు—స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా—దర్శిస్తారో, వారు ఏడు జన్మలు సంతాన-సౌభాగ్యంతో యుక్తులవుతారు.”
Verse 15
गीतवाद्यादिकं नृत्यं यः कुर्यात्पुरतो मम । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तव प्रसादतः
“నా సమక్షంలో గానం, వాద్యాలు మొదలైన వాటితో కూడిన నృత్యం ఎవరు చేస్తారో, నీ కృపవల్ల వారి వంశంలో దుర్భాగ్యం కలగదు.”
Verse 16
मया प्रतिष्ठितं लिंगं पूर्वमभ्यर्च्य मां ततः । पूजयिष्यति यो भक्त्या स यास्यति परं पदम्
“ముందుగా నేను ప్రతిష్ఠించిన లింగాన్ని ఆరాధించి, ఆ తరువాత భక్తితో నన్ను పూజించే వాడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు.”
Verse 17
गौरीश्वरेति विख्यातं नाम तस्य भवेत्प्रभो । तथेत्यहं प्रतिज्ञाय तत्र स्थाने स्थितो ऽभवम्
“ప్రభూ, దాని ప్రసిద్ధ నామం ‘గౌరీశ్వర’మని ఉండుగాక.” అని ‘తథాస్తు’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి నేను ఆ స్థలంలోనే నివసించాను.
Verse 18
देव्या सह महादेवि प्रहृष्टेनांतरात्मना । अद्यापि अयने प्राप्ते उत्तरे दक्षिणेऽपि वा
ఓ మహాదేవీ! ఈనాటికీ ఉత్తరాయణమో దక్షిణాయణమో వచ్చినప్పుడు, నేను దేవితో కలిసి అంతరాత్మానందంతో (అక్కడికి) వస్తాను।
Verse 19
गौरींस्थानं समभ्येति तत्र देव गुणैर्युतः । तस्मिन्नहनि यस्तत्र विशिष्टानि फलानि च । संप्रयच्छति विप्रेभ्यस्तस्य पुत्रा भवंति च
అతడు గౌరీదేవి పవిత్ర స్థానాన్ని చేరి, అక్కడ దైవగుణాలతో యుక్తుడవుతాడు. ఆ రోజే అక్కడ బ్రాహ్మణులకు విశిష్ట ఫలాలను సమర్పించేవానికి కుమారులు కూడా కలుగుతారు.
Verse 20
पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति । पुत्रं सा लभते शीघ्रं सबलं लक्षणान्वितम्
పుత్రహీనమైన స్త్రీ కొబ్బరికాయను అర్పిస్తే, ఆమె త్వరలోనే బలవంతుడూ శుభలక్షణాలతో కూడిన కుమారుణ్ని పొందుతుంది.
Verse 21
घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्त्या महादेवि यावत्तस्यैव तंतव
ఓ మహాదేవీ! అక్కడ నెయ్యితో నింపిన దీపాన్ని ఎర్ర వత్తితో సమర్పించే స్త్రీకి—ఆ వత్తి తంతువులు నిలిచినంతకాలం…
Verse 22
तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्
అంతటి జన్మాంతరాల వరకు ఆమె నిశ్చయంగా సౌభాగ్యాన్ని పొందుతుంది.
Verse 23
या नृत्यं कुरुते तत्र भक्त्या परमया युता । आरोग्यसुखसौभाग्यैः संयुक्ता सा भवेच्चिरम्
అక్కడ పరమభక్తితో నర్తించే స్త్రీ దీర్ఘకాలం ఆరోగ్యం, సుఖం, సౌభాగ్యంతో యుక్తంగా ఉంటుంది।
Verse 24
तत्रांते सुमहत्कुडं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम् । यः स्नानमाचरेत्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः
అక్కడ చివర భాగంలో స్వచ్ఛ జలంతో నిండిన మహా తీర్తకుండం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసే వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।
Verse 25
यः श्राद्धं कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । स याति परमं स्थानं पितृभिः सह पुण्यभाक्
ఎవడు అక్కడ పితృదేవతలను ఉద్దేశించి భక్తితో శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతడు పుణ్యవంతుడై పితృలతో కలిసి పరమస్థానాన్ని పొందుతాడు।
Verse 26
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । गीतवाद्यादिभिर्नृत्यै रात्रौ कुर्वीत जागरम्
కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేయాలి; రాత్రివేళ గీతం, వాద్యం, నృత్యంతో జాగరణ చేయాలి।
Verse 27
दंपत्योः परिधानं च तत्र देयं सदक्षिणम् । यश्चैतत्पठते नित्यं तृतीयायां विशेषतः । पार्वत्याः पुरतो देवि स सौभाग्यमवाप्नुयात्
అక్కడ దంపతులకు వస్త్రదానం యథోచిత దక్షిణతో సహా ఇవ్వాలి. ఎవడు దీనిని నిత్యం పఠిస్తాడో—ప్రత్యేకంగా తృతీయ తిథిన—హే దేవి, పార్వతీ సమక్షంలో, అతడు సౌభాగ్యాన్ని పొందుతాడు।
Verse 28
शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि सौभाग्यमाप्नोति यावज्जीवं न संशयः
భక్తితో కేవలం శ్రవణం చేసినవాడైనా, నిజమైన భక్తిలో పరాయణుడై ఉంటే, అతడూ జీవితాంతం సౌభాగ్యాన్ని పొందుతాడు—సందేహం లేదు.
Verse 68
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి సహస్ర శ్లోకసంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ అంతర్గతంగా ‘గౌరీతపోవనమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే అష్టషష్టితమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.