Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अगस्त्याम्रवनंनाम तत्र स्थाने तु संस्थितम् । चिंतामणेस्तु पूर्वेण ईशाने त्रिशतंधनुः । तत्र पूर्वं तपस्तप्तमगस्त्येन महात्मना

Transliteration

agastyāmravanaṃnāma tatra sthāne tu saṃsthitam | ciṃtāmaṇestu pūrveṇa īśāne triśataṃdhanuḥ | tatra pūrvaṃ tapastaptamagastyena mahātmanā

Translation

అక్కడ ‘అగస్త్యామ్రవనం’ అనే స్థలం ఉంది. చింతామణికి ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశగా మూడు వందల ధనుస్సుల దూరంలో, మహాత్ముడు అగస్త్యుడు పూర్వం తపస్సు చేసిన స్థలం అదే।

Word by Word

• अगस्त्य-आम्र-वनम्: Agastya’s mango-grove
• अगस्त्य-आम्र-वनम्: Karta (Subject/नामधेय/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक) + आम्र (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative Singular; समासः—तत्पुरुष (अगस्त्यस्य आम्रवनम् / अगस्त्यसम्बन्धि आम्रवनम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (designation marker)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• स्थाने: in that place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative Singular

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (contrast/emphasis)

• संस्थितम्: situated
• संस्थितम्: Kriya (Predicative/स्थितिवाचक)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Past participle; agrees with वनम्

• चिन्तामणेः: of (the place called) Cintāmaṇi
• चिन्तामणेः: Sambandha (Reference point/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चिन्तामणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive Singular

• तु: and/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis)

• पूर्वेण: to the east of
• पूर्वेण: Adhikarana (Directional specification/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental Singular used adverbially (direction)

• ईशाने: in the northeast
• ईशाने: Adhikarana (Location/direction/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative Singular (northeast direction)

• त्रिशतम्: three hundred
• त्रिशतम्: Visheshana (Quantifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिशत (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; numeral used with measure

• धनुः: bows (as a measure)
• धनुः: Adhikarana (Measure/extent/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; measure-unit; here as extent

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (time adverb)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative Singular

• तप्तम्: performed
• तप्तम्: Kriya (Predicative/क्रियाविशेषण-भाव)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) → तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with तपः

• अगस्त्येन: by Agastya
• अगस्त्येन: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental Singular

• महात्मना: by the great-souled (sage)
• महात्मना: Karta (Agent qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental Singular; विशेषण of अगस्त्येन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agastyāmravana

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A mango-grove (āmra-vana) with a hermitage clearing; Agastya seated in austerity posture, fire-altar nearby; Śiva narrates to Devī while pointing toward the grove’s direction from a landmark called Cintāmaṇi.

Characters & Entities

• Agastya
• Agastyāmravana
• Cintāmaṇi
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy place becomes supremely sacred through the tapas (austerity) of great ṛṣis, and remembering such sites strengthens faith in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agastyāmravana within Prabhāsa-kṣetra, located near a place called Cintāmaṇi.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the verse primarily identifies the sanctified location and its origin in Agastya’s austerities.