Adhyaya 338

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देविकातटसंस्थितम् । जालेश्वरेति विख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహాదేవీ, దేవికా నది తీరమున ఉన్న ఆ పుణ్యస్థలమునకు వెళ్లవలెను; అది ‘జాలేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి, దేవాసురులచే నమస్కృతము.

Verse 2

मन्वन्तरे चाक्षुषे च सम्प्राप्ते द्वापरे युगे । नाम्ना जालेश्वरं लिंगं देविकातटसंस्थितम्

చాక్షుష మన్వంతరమున, ద్వాపర యుగము సముపస్థితమైనప్పుడు, దేవికా తీరమున ‘జాలేశ్వర’ నామముగల లింగము ప్రతిష్ఠితమై యుండెను.

Verse 3

पूज्यते नागकन्याभिर्न तत्पश्यंति मानवाः । महा तेजोमणिमयं चंद्रबिंबसमप्रभम् । स्मरणात्तस्य देवस्य ब्रह्महत्या प्रणश्यति

దానిని నాగకన్యలు పూజించుచున్నారు; కాని మనుష్యులు దానిని దర్శించలేరు. అది మహాతేజోమణిమయము, చంద్రబింబసమాన ప్రభతో ప్రకాశించుచున్నది. ఆ దేవుని స్మరణమాత్రముచేత బ్రహ్మహత్యా పాపము నశించును.

Verse 4

देव्युवाच । कथं जालेश्वरं नाम कस्मिन्काले बभूव तत्

దేవి పలికెను—‘జాలేశ్వర’ అనే నామం ఎలా ఏర్పడింది? అది ఏ కాలంలో ప్రాదుర్భవించింది?

Verse 5

साधुभिः सह संवासात्के गुणाः परिकीर्त्तिताः । के लोकाः कानि पुण्यानि तत्सर्वं शंस मे प्रभो

ప్రభూ, సాధువులతో సహవాసం వలన ఏ ఏ గుణాలు కీర్తింపబడుతున్నాయి? ఏ లోకాలు లభిస్తాయి, ఏ పుణ్యాలు సంపాద్యమవుతాయి? అవన్నీ నాకు చెప్పండి.

Verse 6

ईश्वर उवाच । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । नाभागस्य च संवादमापस्तंबतपोनिधेः

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇక్కడనే నేను ఒక ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తాను; నాభాగుని మరియు తపోనిధి ఆపస్తంబుని సంభాషణను.

Verse 7

महर्षिरात्मवान्पूर्वमापस्तंबो द्विजाग्रणीः । उपावसन्सदा रम्भो बभूव भगवांस्तदा

పూర్వం ఆత్మనిగ్రహసంపన్నుడైన మహర్షి ఆపస్తంబుడు, ద్విజులలో అగ్రగణ్యుడు, నిత్యం ఉపవాసపరాయణుడై ఉండెను; ఆ తపస్సుతో అతడు తేజోవంతుడై భగవద్భావంతో విరాజిల్లెను.

Verse 8

नित्यं क्रोधं च लोभं च मोहं द्रोहं विसृज्य सः । देविकासरितो मध्ये विवेश सलिलाशये

అతడు నిత్యం క్రోధం, లోభం, మోహం, ద్రోహం విడిచిపెట్టి, దేవికా నదీ మధ్యనున్న జలాశయంలో ప్రవేశించెను.

Verse 9

क्षेत्रे प्राभासिके रम्ये सम्यग्ज्ञात्वा शिवप्रिये । तत्रास्य वसतः कालः समतीतो महांस्तदा

శివప్రియమైన రమ్యమైన ప్రాభాసక్షేత్రాన్ని సమ్యగ్గా గ్రహించి అతడు అక్కడే నివసించాడు; అలా నివసించుచుండగా మహా దీర్ఘకాలం గడిచిపోయింది.

Verse 10

परेण ध्यानयोगेन स्थाणुभूतस्य तिष्ठतः । ततः कदाचिदागत्य तं देशं मत्स्यजीविनः

పరమ ధ్యానయోగంలో లీనుడై స్తంభంలా నిశ్చలంగా నిలిచియుండగా, ఏదో సమయంలో మత్స్యజీవులు ఆ దేశానికి వచ్చారు.

Verse 11

प्रसार्य सुमहज्जालं सर्वे चाकर्षयन्बलात् । अथ तं च महामत्स्यं निषादा बलदर्पिताः

వారు అతి పెద్ద వల విస్తరించి అందరూ బలంగా లాగారు; అప్పుడు బలదర్పంతో ఉన్న నిషాదులు ఒక మహామత్స్యాన్ని కూడా పైకి లాగారు.

Verse 12

तस्मादुत्तारयामासुः सलिलाद्ब्रह्मनंदनम् । तं दृष्ट्वा तपसा दीप्तं कैवर्त्ता भयविह्वलाः । शिरोभिः प्रणिपत्योच्चैरिदं वचनमब्रुवन्

ఆ నీటిలోనుండి వారు బ్రహ్మనందనుడైన (బ్రాహ్మణ ఋషిని) పైకి లాగారు. తపస్సుతో దీప్తుడైన అతనిని చూసి మత్స్యకారులు భయంతో వణికిపోయి, తలవంచి నమస్కరించి గట్టిగా ఈ మాటలు పలికారు.

Verse 13

निषादा ऊचुः । अज्ञानात्कृतपापानामस्माकं क्षन्तुमर्हसि । किं वा कार्यं प्रियं तेऽद्य तदाज्ञापय सुव्रत

నిషాదులు పలికారు—అజ్ఞానవశాత్ పాపం చేసిన మమ్మల్ని క్షమించవలెను. ఈ రోజు మీకు ప్రియమైన ఏ కార్యాన్ని మేము చేయాలి? హే సువ్రత, ఆజ్ఞాపించండి.

Verse 14

स मुनिस्तन्महद्दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् । कृपया परयाविष्टो दाशान्प्रोवाच दुःखितः

ఆ ముని చేపల మహా సంహారాన్ని చూచి పరమ కరుణతో నిండిపోయెను; శోకాక్రాంతుడై దుఃఖిత హృదయంతో మత్స్యకారులతో పలికెను।

Verse 15

केन मे स्यादुपायो हि सर्वे स्वार्थे बत स्थिताः । ज्ञानिनामपि यच्चेतः केवलात्महिते रतम्

నాకు ఉపాయం ఏది? అయ్యో, అందరూ స్వార్థంలోనే స్థిరులు; జ్ఞానుల మనస్సు కూడ కేవలం ఆత్మహితంలోనే రమిస్తుంది.

Verse 16

ज्ञानिनोपि यदा स्वार्थमाश्रित्य ध्यानमास्थिताः । दुःखार्त्तानीह सत्त्वानि क्व यास्यंति सुखं ततः

జ్ఞానులు కూడ స్వార్థాన్ని ఆశ్రయించి ధ్యానంలో నిలిచినప్పుడు, ఈ లోకంలోని దుఃఖార్త జీవులు సుఖాన్ని ఎక్కడ పొందగలరు?

Verse 17

योऽभिवांछति भोक्तुं वै दुःखान्येकांततो जनः । पापात्पापतरं तं हि प्रवदंति मुमुक्षवः

ఏ మనిషి ఏకాంతంగా కేవలం దుఃఖాలనే ‘భోగించాలి’ అని కోరుతాడో, అతనిని ముముక్షువులు పాపానికన్నా అధిక పాపి అని ప్రకటిస్తారు.

Verse 18

को नु मे स्यादुपायो हि येनाहं दुःखितात्मवान् । अंतः प्रविष्टः सत्त्वानां भवेयं सर्वदुःखभुक्

నాకు ఏ ఉపాయం, దాని ద్వారా నేను—దుఃఖిత హృదయుడై—సర్వ జీవుల అంతరంలో ప్రవేశించి వారి సమస్త దుఃఖాలను అనుభవించగలను?

Verse 19

यन्ममास्ति शुभं किचित्तदेनानुपगच्छतु । यत्कृतं दुष्कृतं तैश्च तदशेषमुपेतु माम्

నాకు ఉన్న కొద్దిపాటి పుణ్యమంతా ఈ బాధిత ప్రాణులకు చేరుగాక. మరియు వీరచేత జరిగిన దుష్కృతమంతా అవశేషం లేకుండా నాపై పడుగాక.

Verse 20

दृष्ट्वांधान्कृपणान्व्यंगाननाथान्रोगिणस्तथा । दया न जायते यस्य स रक्ष इति मे मतिः

అంధులను, దరిద్రులను, వికలాంగులను, అనాథులను, రోగులను చూసి కూడా ఎవరిలో దయ పుట్టదో, అతడు నా అభిప్రాయంలో రాక్షసుడు.

Verse 21

प्राणसंशयमापन्नान्प्राणिनो भयविह्वलान् । यो न रक्षति शक्तोपि स तत्पापं समश्नुते

ప్రాణసంకటంలో పడి భయంతో వణికుతున్న జీవులను, శక్తి ఉన్నప్పటికీ ఎవడు రక్షించడో, అతడు ఆ పాపాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 22

आहुर्जनानामार्त्तानां सुखं यदुपजायते । तस्य स्वर्गोऽपवर्गो वा कलां नार्हति षोडशीम्

అంటారు—ఆర్తులైన జనులకు సహాయం వల్ల కలిగే సుఖానికి, స్వర్గమో మోక్షమో పదహారవ భాగానికీ సరిపోదు.

Verse 23

तस्मान्नैतानहं दीनांस्त्यक्त्वा मीनान्सुदुःखितान् । पदमात्रं तु यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम्

కాబట్టి నేను ఈ దీనులైన, అత్యంత దుఃఖితమైన చేపలను విడిచి వెళ్లను. నేను ఒక్క అడుగైనా వేయను; ఇక దేవలోకానికి వెళ్లడం ఎక్కడ?

Verse 24

ईश्वर उवाच । निशम्यैतदृषेर्वाक्यं दाशास्ते जातसंभ्रमाः । यथावृत्तं तु तत्सर्वं नाभागाय न्यवेदयन्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఋషివాక్యము విని మత్స్యకారులు కలవరపడి, జరిగినదంతయు యథాతథంగా నాభాగునకు నివేదించిరి।

Verse 25

नाभागोऽपि ततः श्रुत्वा तं द्रष्टुं ब्रह्मनन्दनम् । त्वरितः प्रययौ तत्र सामात्यः सपुरोहितः

అది విని నాభాగుడును బ్రహ్మనందనుని దర్శించుటకు త్వరగా బయలుదేరి, మంత్రులతోను పురోహితునితోను అక్కడికి వెళ్లెను.

Verse 26

स सम्यक्पूजयित्वा तं देवकल्पमुनिं नृपः । प्रोवाच भगवन्ब्रूहि किं करोमि तवाज्ञया

దేవసమాన తేజస్సుగల ఆ మునిని విధివిధానంగా పూజించిన రాజు పలికెను—“భగవన్, మీ ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను ఏమి చేయవలెను? దయచేసి చెప్పండి.”

Verse 27

आपस्तंब उवाच । श्रमेण महताविष्टाः कैवर्त्ता दुःखजीविनः । मम मूल्यं प्रयच्छेति यद्योग्यं मन्यसे नृप

ఆపస్తంబుడు పలికెను—“అతిశ్రమముతో బాధపడుచు దుఃఖజీవనము గల మత్స్యకారులు ‘మాకు మా విలువ (పారితోషికం) ఇవ్వండి’ అని అంటున్నారు. ఓ రాజా, నీకు యోగ్యమని తోచితే అది ప్రసాదించు.”

Verse 28

नाभाग उवाच । सहस्राणां शतं मूल्यं निषादेभ्यो ददाम्यहम् । निग्रहाख्यस्य भगवन्यथाह ब्रह्मनंदनः

నాభాగుడు పలికెను—“భగవన్, నేను నిషాదులకు లక్ష విలువను ఇస్తాను—‘నిగ్రహ’ అనే వానిని గూర్చి బ్రహ్మనందనుడు చెప్పినట్లే.”

Verse 29

आपस्तंब उवाच । नाहं शतसहस्रैश्च नियम्यः पार्थिव त्वया । सदृशं दीयतां मूल्यममात्यैः सह चिंतय

ఆపస్తంబుడు పలికెను—ఓ రాజా, లక్షలతో కూడ నన్ను ‘కొనలేరు’. తగిన మూల్యం ఇవ్వుము; మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించుము.

Verse 30

नाभाग उवाच । कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यो द्विजोत्तम । यद्येतदपि ते मूल्यं ततो भूयः प्रदीयते

నాభాగుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తమా, నిషాదులకు మూల్యంగా ఒక కోటి ఇవ్వబడుగాక. అది కూడా సరిపోకపోతే మరింత ఇవ్వబడును.

Verse 31

आपस्तंब उवाच । नार्हं मूल्यं च मे कोटिरधिकं वापि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिंतय

ఆపస్తంబుడు పలికెను—ఓ రాజా, నా కోసం ఒక కోటి గానీ అంతకన్నా ఎక్కువ గానీ ‘మూల్యం’ తగదు. తగిన దానం ఇవ్వుము; బ్రాహ్మణులతో కలిసి విచారించుము.

Verse 32

नाभाग उवाच । अर्द्धराज्यं समस्तं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् । एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज

నాభాగుడు పలికెను—నిషాదులకు అర్ధరాజ్యమో లేక సమస్త రాజ్యమో ఇవ్వబడుగాక. ఇదే తగిన మూల్యమని నేను భావిస్తున్నాను; ఓ ద్విజా, నీకు మరేదైనా తగినదిగా అనిపించునా?

Verse 33

आपस्तंब उवाच । अर्धराज्यसमस्तं वा नाहमर्हामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिंतय

ఆపస్తంబుడు పలికెను—ఓ రాజా, అర్ధరాజ్యమో సమస్త రాజ్యమో నేను అర్హుడను కాను. తగిన దానం ఇవ్వుము; ఋషులతో కలిసి విచారించుము.

Verse 34

महर्षेस्तद्वचः श्रुत्वा नाभागः स विषादवान् । चिन्तयामास दुःखार्तः सामात्यः सपुरोहितः

మహర్షి మాటలు విని నాభాగుడు విషాదగ్రస్తుడయ్యాడు. దుఃఖంతో ఆర్తుడై, మంత్రులు మరియు పురోహితుడితో కలిసి ఆలోచించసాగాడు.

Verse 35

ततः कश्चिदृषिस्तत्र लोमशस्तु महातपाः । नाभागमब्रवीन्मा भैस्तोषयिष्यामि तं मुनिम्

అప్పుడు అక్కడ మహాతపస్వి లోమశ ఋషి ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయన నాభాగునితో—“భయపడకు; ఆ మునిని నేను తృప్తిపరచుదును” అని అన్నాడు.

Verse 36

नाभाग उवाच । ब्रूहि मूल्यं महाभाग मुनेरस्य महात्मनः । परित्रायस्व मामस्मात्सज्ञातिकुलबांधवम्

నాభాగుడు అన్నాడు—“హే మహాభాగ! ఆ మహాత్మ మునికి తగిన మూల్యం/అర్పణం ఏమిటో చెప్పండి. నన్ను ఈ అపాయం నుండి రక్షించండి—నా బంధువులు, వంశం, స్వజనులతో సహా.”

Verse 37

निर्दहेद्भगवान्रुद्रस्त्रैलोक्यं सचराचरम् । किं पुनर्मानुषं हीनमत्यंतवि षयात्मकम्

భగవాన్ రుద్రుడు చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకాన్నే దహించగలడు; మరి ఇంద్రియవిషయాలకు పూర్తిగా బద్ధుడైన ఈ దుర్బల మనిషి ఎంత మాత్రం?

Verse 39

लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमम्यै प्रदीयताम्

లోమశుడు అన్నాడు—“హే మహారాజా! నీవు స్తుత్యుడవు, జగత్తు పూజించే ద్విజోత్తముడవు. గోవులు దివ్యమైనవి; కాబట్టి ఆయనకు మూల్యం/అర్పణంగా ఒక గోవును సమర్పించు.”

Verse 40

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भगवन्क्रीत एव न संशयः । एतद्योग्यतमं मूल्यं भवतो मुनिसत्तम

లేచిరండి, లేచిరండి, భగవన్—నిస్సందేహంగా మీరు సమ్యక్‌గా తృప్తిపొందినవారు (క్రీత) అయ్యారు. మునిశ్రేష్ఠా, ఇదే మీకు అత్యంత యోగ్యమైన మూల్యం.

Verse 41

आपस्तंब उवाच । उत्तिष्ठाम्येष सुप्रीतः सम्यक्क्रीतोऽस्मि पार्थिव । गोभ्यो मूल्यं न पश्यामि पवित्रं परमं भुवि

ఆపస్తంబుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, నేను లేస్తున్నాను; నేను అత్యంత సంతోషంగా ఉన్నాను, నేను సమ్యక్‌గా తృప్తిపొందాను (క్రీత). భూమిపై గోవులకన్నా గొప్ప మూల్యం నాకు కనిపించదు; అవే పరమ పవిత్రం.

Verse 42

गावः प्रदक्षिणीकार्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । मंगलायतनं देव्यः सृष्टा ह्येताः स्वयंभुवा

గోవులను ప్రదక్షిణ చేయాలి, నిత్యం పూజించాలి. ఈ దివ్య గోవులు మంగళానికి నిలయాలు; స్వయంభూ (బ్రహ్మ) వీటిని సృష్టించాడు.

Verse 43

अग्न्यगाराणि विप्राणां देवतायतनानि च । यद्गोमयेन शुद्ध्यंति किंभूतमधिकं ततः

బ్రాహ్మణుల అగ్నిగృహాలు, దేవాలయాలూ గోమయంతో శుద్ధి పొందుతుంటే, దానికన్నా అధికమైన మహిమ ఇంకేముంటుంది?

Verse 44

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिस्तथैव च । गवां पंच पवित्राणि पुनंति सकलं जगत्

గోమూత్రం, గోమయం, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి—గోవుకు చెందిన ఈ ఐదు పవిత్రాలు సమస్త జగత్తును పవిత్రం చేస్తాయి.

Verse 45

गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च । गावो मे ह्रदये चैव गवां मध्ये वसाम्यहम

గోవులు నిత్యం నా ముందుంటాయి, గోవులు నా వెనుక కూడా ఉంటాయి. గోవులు నా హృదయంలో నివసిస్తాయి; నేను గోవుల మధ్యనే నివసిస్తున్నాను.

Verse 46

एवं जपन्नरो मंत्रं त्रिसंध्यं नियतः शुचिः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति

నియమశీలుడై శుచిగా ఉండి, ప్రాతః–మధ్యాహ్న–సాయంకాల త్రిసంధ్యల్లో ఈ మంత్రాన్ని జపించే మనిషి సమస్త పాపాల నుంచి విముక్తుడై స్వర్గలోకానికి చేరుతాడు.

Verse 47

तृणाहारपरा गावः कर्त्तव्या भक्तितोऽन्वहम् । अकृत्वा स्वयमाहारं कुर्वन्प्राप्नोति दुर्गतिम्

గడ్డి తినే గోవులను ప్రతిరోజూ భక్తితో సేవించాలి. వాటికి మేత ఇవ్వకుండా తానే భోజనం చేసే వాడు దుర్గతిని పొందుతాడు.

Verse 48

तेनाग्नयो हुताः सम्यक्पितरश्चापि तर्पिताः । देवाश्च पूजितास्तेन यो ददाति गवाह्निकम्

గోవులకు వారి నిత్యభాగమైన దినసరి మేత/సేవను ఇచ్చే వాడి చేత సక్రమంగా అగ్నుల్లో హోమం జరిగినట్లే; పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు, దేవతల పూజ కూడా పూర్తవుతుంది.

Verse 49

मन्त्रः । सौरभेयी जगत्पूज्या देवी विष्णुपदे स्थिता । सर्वमेव मया दत्तं प्रतीच्छतु सुतोषिता

మంత్రం: ఓ సౌరభేయీ! జగత్తు పూజించే దేవీ, విష్ణుపదంలో స్థితమైనవే—నేను సమర్పించిన ఈ సమస్తాన్ని పరమ సంతోషంతో స్వీకరించుము.

Verse 50

रक्षणाद्बालपुत्राणां गवां कण्डूयनात्तथा । क्षीणार्तरक्षणाच्चैव नरः स्वर्गे महीयते

దూడలను రక్షించడం వల్ల, ఆవులను గోకుతూ సేవ చేయడం వల్ల, అలాగే బలహీనంగా బాధపడుతున్న గోవులను కాపాడడం వల్ల మనిషి స్వర్గంలో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 51

आदिर्गावो हि मर्त्यस्य मध्ये चांते प्रकीर्तिताः । रक्षंति तास्तु देवानां क्षीराज्यममृतं सदा

మర్త్యుని జీవితం ఆరంభంలోను, మధ్యలోను, అంతంలోను గోవులే ప్రధానమని కీర్తించబడ్డాయి. అవి పాలు, నెయ్యి అనే అమృతస్వరూపంతో దేవతలను నిత్యం పోషిస్తాయి।

Verse 52

तस्माद्गावः प्रदातव्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । स्वर्गस्य संगमा ह्येताः सोपानमिव निर्मिताः

కాబట్టి గోవులను దానంగా ఇవ్వాలి, నిత్యం పూజించాలి; ఎందుకంటే అవే స్వర్గసంగమానికి నిజమైన మార్గం—పైకి తీసుకెళ్లే మెట్లవలె నిర్మితమైనవి।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा निषादास्ते गवां माहात्म्यमुत्त मम् । प्रणिपत्य महात्मानमापस्तंबमथाब्रुवन्

గోవుల ఈ పరమ మహాత్మ్యాన్ని విని ఆ నిషాదులు మహాత్ముడైన ఆపస్తంబునకు నమస్కరించి అనంతరం ఇలా పలికారు।

Verse 54

निषादा ऊचुः । संभाषो दर्शनं स्पर्शः कीर्तनं स्मरणं तथा । पावनानि किलैतानि साधूनामिति च श्रुतम्

నిషాదులు అన్నారు—‘సాధువుల విషయంలో సంభాషణ, దర్శనం, స్పర్శ, కీర్తనం, అలాగే స్మరణ—ఇవి అన్నీ పవిత్రకరమని మేము విన్నాము।’

Verse 55

संभाषो दर्शनं चैव सहास्माभिः कृतं त्वया । कुरुष्वानुग्रहं तस्माद्गौरेषा प्रतिगृह्यताम्

మీరు మాతో సంభాషించి దర్శనమూ అనుగ్రహించారు. కనుక దయచేసి అనుగ్రహించండి—ఈ గోవును స్వీకరించండి.

Verse 56

आपस्तंब उवाच । एता वः प्रतिगृह्णामि गां यूयं मुक्तकिल्विषाः । निषादा गच्छत स्वर्गं सह मत्स्यैर्जलोद्धृतैः

ఆపస్తంబుడు అన్నాడు—మీ నుండి ఈ గోవును నేను స్వీకరిస్తున్నాను; మీరు పాపముక్తులయ్యారు. ఓ నిషాదులారా, నీటిలోనుండి పైకి తీసిన చేపలతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లండి.

Verse 57

प्राणिनां प्रीतिमुत्पाद्य निन्दिते नापि कर्मणा । नरकं यदि पश्यामि वत्स्यामि स्वर्ग एव तत्

జీవులకు ఆనందం కలిగించి—నిందితమని భావించే కర్మచేతనైనా—నేను నరకాన్ని చూచినా, దానిలోనూ స్వర్గంలా నివసిస్తాను.

Verse 58

यन्मया सुकृतं किञ्चिन्मनोवाक्कायकर्मभिः । कृतं स्यात्तेन दुःखार्ताः सर्वे यांतु शुभां गतिम्

మనస్సు, వాక్కు, కాయ కర్మలతో నేను చేసిన కొద్దిపాటి పుణ్యమేదైనా, ఆ పుణ్యబలంతో దుఃఖపీడితులైన అందరూ శుభగతిని పొందుగాక.

Verse 59

ततस्तस्य प्रसादेन महर्षेर्भावितात्मनः । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं गताः

ఆ తరువాత ఆ భావితాత్మ మహర్షి అనుగ్రహంతో, ఆ వాక్య ప్రభావంతో, నిషాదులు చేపలతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లారు.

Verse 60

तान्दृष्ट्वा व्रजतः स्वर्गं समत्स्यान्मत्स्यजीविनः । सामात्यभृत्यो नृपतिर्विस्मयादिदमब्रवीत्

ఆ మత్స్యజీవులను, చేపలతో కూడి స్వర్గానికి వెళ్తుండగా చూసి, రాజు—మంత్రులు, పరిచారకులతో కలిసి—విస్మయంతో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 61

सेव्याः श्रेयोऽर्थिभिः सन्तः पुण्यतीर्थे जलोपमाः । क्षणो पासनमप्यत्र न येषां निष्फलं भवेत्

పరమ శ్రేయస్సు కోరువారు సద్గుణులైన సంతులను సేవించాలి. ఈ పుణ్యతీర్థంలో వారు జీవనదాయక జలంలా; ఇక్కడ వారి క్షణమాత్ర సేవ కూడా ఎప్పుడూ నిష్ఫలమవదు।

Verse 62

सद्भिः सह सदासीत सद्भिः कुर्वीत सत्कथाम् । सतां व्रतेन वर्तेत नासद्भिः किञ्चिदाचरेत्

ఎల్లప్పుడూ సద్జనుల సాంగత్యంలో ఉండాలి, సద్జనులతో సత్కథను చేయాలి. సత్పురుషుల వ్రతనియమంతో జీవించాలి; దుష్టుల సాంగత్యంలో ఏదీ చేయకూడదు।

Verse 63

सतां समागमादेते समत्स्या मत्स्यजीविनः । त्रिविष्टपमनुप्राप्ता नराः पुण्यकृतो यथा

సద్జనుల సాంగత్యం వల్ల ఈ మత్స్యజీవులు చేపలతో కూడి త్రివిష్టపం (స్వర్గం) చేరారు; పుణ్యకర్మ చేసిన మనుషుల వలెనే।

Verse 64

आपस्तंबो मुनिस्तत्र लोमशश्च महामनाः । वरैस्तं विविधैरिष्टैश्छंदयामासतुर्नृपम्

అక్కడ ముని ఆపస్తంబుడు మరియు మహామనస్కుడు లోమశుడు, ఇష్టమైన నానావిధ వరాలను ప్రసాదించి ఆ రాజును ఆనందింపజేశారు।

Verse 65

ततः स वरयामास धर्मबुद्धिं सुदुर्लभाम् । तथेति चोक्त्वा तौ प्रीत्या तं नृपं वै शशंसतुः

అప్పుడు ఆ రాజు అత్యంత దుర్లభమైన ధర్మబుద్ధి అనే వరాన్ని కోరాడు. “తథాస్తు” అని చెప్పి ఆ ఇద్దరు మునులు సంతోషించి ఆ నృపుణ్ని ప్రశంసించారు।

Verse 66

अहो धन्योऽसि राजेन्द्र यत्ते धर्मपरा मतिः । धर्मः सुदुर्लभः पुंसां विशेषेण महीक्षिताम्

అహో రాజేంద్రా! నీవు ధన్యుడవు; నీ మతి ధర్మపరాయణం. ధర్మం మనుష్యులకు అత్యంత దుర్లభం, ముఖ్యంగా భూమిని పాలించే వారికి।

Verse 67

यदि राजा मदाविष्टः स्वधर्मं न परि त्यजेत् । ततो जगति कस्तस्मात्पुमानभ्यधिको भवेत्

రాజు అధికారమదంతో మత్తుడైనా తన స్వధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకపోతే, ఈ లోకంలో అతనికంటే అధికుడు ఎవరు అవుతారు?

Verse 68

ध्रुवं जन्म सदा राज्ञां मोहश्चापि सदा ध्रुवः । मोहाद्ध्रुवश्च नरको राज्यं निन्दन्त्यतो बुधाः

రాజులకు రాజ్యజన్మ నిశ్చితం; మోహమూ సదా నిశ్చితమే. మోహం వల్ల నరకఫలం కూడా నిశ్చితం; అందుకే జ్ఞానులు (బంధనకరమైన) రాజ్యాన్ని నిందిస్తారు।

Verse 69

राज्यं हि बहु मन्यंते नरा विषयलोलुपाः । मनीषिणस्तु पश्यन्ति तदेव नरकोपमम्

విషయలాలసులు రాజ్యాన్ని ఎంతో గొప్పదిగా భావిస్తారు; కానీ మేధావులు అదే రాజ్యాన్ని నరకసమానంగా చూస్తారు (అది తృష్ణా, అహంకారాన్ని పెంచితే)।

Verse 70

तस्माल्लोकद्वयध्वंसी न कर्त्तव्यो मदस्त्वया । यदीच्छसि महाराज शाश्वतीं गतिमात्मनः

కాబట్టి రెండు లోకాలను నాశనం చేసే గర్వాన్ని నీవు చేయకూడదు. ఓ మహారాజా, నీకు శాశ్వత గతి కావాలనుకుంటే అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టు।

Verse 71

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ जग्मतुः स्वं स्वमाश्रमम् । नाभागोऽपि वरं लब्ध्वा प्रहृष्टः प्राविशत्पुरम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు తమ తమ ఆశ్రమాలకు వెళ్లిపోయారు. నాభాగుడూ వరం పొందిన ఆనందంతో నగరంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 72

एतत्ते कथितं देवि प्रभावं देविकोद्भवम् । ऋषिणा स्थापितश्चापि भवो जाले श्वरस्तदा

ఓ దేవీ, దేవికా నుండి ఉద్భవించిన ఆ మహిమను నీకు వివరించాను. అక్కడే ఋషి భవుడు (శివుడు)ను ‘జాలేశ్వర’ రూపంలో స్థాపించాడు।

Verse 73

जाले निपतितो यस्माद्दाशानामृषिसत्तमः । जालेश्वरेति नामासौ विख्यातः पृथिवीतले

మత్స్యకారుల జాలలో ఆ ఋషిశ్రేష్ఠుడు పడిపోయినందున, భూమిపై అతడు ‘జాలేశ్వరుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు।

Verse 74

तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः

ఓ మహాదేవీ, అక్కడ స్నానం చేసి జాలేశ్వరుని విధివిధానంగా ఆరాధించడంతో ఆపస్తంబుడు, నాభాగుడు, అలాగే చేపలవేటతో జీవించే నిషాదులూ శుభఫలాన్ని పొందారు।

Verse 75

मत्स्यैः सह गताः स्वर्गं देविकायाः प्रभावतः । चैत्रस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदशीम्

దేవికా ప్రభావముచేత వారు చేపలతో కూడ స్వర్గానికి వెళ్లిరి. ఈ పుణ్యం చైత్రమాస శుక్లపక్ష త్రయోదశితో సంబంధమైంది.

Verse 76

दद्यात्पिण्डं पितृभ्यो यस्तस्यांतो नैव विद्यते । गोदानं तत्र देयं तु ब्राह्मणे वेदपारगे । श्रोतव्यं चैव माहात्म्यं द्रष्टव्यो जालकेश्वरः

అక్కడ పితృదేవతలకు పిండప్రదానం చేయువానికి పుణ్యానికి అంతము లేదు. అక్కడ వేదపారంగత బ్రాహ్మణునికి గోదానం ఇవ్వవలెను. క్షేత్రమాహాత్మ్యము శ్రవణం చేయవలెను, జాలకేశ్వరుని దర్శించవలెను.