
ఈ అధ్యాయము శివ–దేవి సంభాషణగా సాగుతుంది. ఈశ్వరుడు మనుష్యుల పాపనాశకమైన ఒక గూఢమైన, శ్రేష్ఠమైన పుణ్యస్థలాన్ని ‘ఉన్నతస్థానం’గా ప్రకటించి, అక్కడ బ్రహ్మ మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాడు. దేవి—ఇక్కడ బ్రహ్మ బాలరూపుడని ఎలా అంటారు? ఇతరత్రా వృద్ధరూపంగా వర్ణించబడతాడు కదా—అని ప్రశ్నించి, ఆ స్థలస్థానం, బ్రహ్మ అక్కడ ఉండటానికి కారణం, పూజావిధి మరియు కాలాన్ని అడుగుతుంది. ఈశ్వరుడు—ఋషితోయా సమీపంలో బ్రహ్మ ప్రధానాసనం ఉందని, ప్రభాసక్షేత్రంలో త్రివిధ పూజాభూగోళం ఉందని చెబుతాడు: శుభ నదీతీరంలో బ్రహ్మ, అగ్నితీర్థంలో రుద్ర, రమ్యమైన రైవతక గిరిపై హరి (దామోదరుడు)। సోముని ప్రార్థనవల్ల బ్రహ్మ ఉన్నతస్థానంలో ఎనిమిదేళ్ల బాలుడిగా అవతరించాడని, కేవలం దర్శనమే భక్తులను పాపాల నుంచి విముక్తులను చేస్తుందని కథనం. తదనంతరం సిద్ధాంతస్తుతి—బ్రహ్మకు సమానమైన దేవుడు, గురువు, జ్ఞానం లేదా తపస్సు లేదు; పితామహునిపై భక్తితోనే సంసారదుఃఖం నుంచి మోక్షం లభిస్తుంది. చివరగా—ముందుగా బ్రహ్మకుండంలో స్నానం చేసి, తరువాత పుష్పాలు, ధూపం మొదలైన ఉపచారాలతో బాలబ్రహ్మను విధివిధానంగా పూజించమని ఉపదేశం.
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते कीर्तयिष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणामुन्नतस्थानवासिनाम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇప్పుడు నేను నీకు ఒక పరమ రహస్యమైన ఉత్తమ పుణ్యస్థానాన్ని ప్రకటిస్తాను; ఉన్నతస్థానంలో నివసించే మనుష్యుల సమస్త పాపాలను అది హరిస్తుంది।
Verse 2
श्रेष्ठदेवस्य माहात्म्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । उन्नतस्थानसंस्थस्य देवस्य बालरूपिणः । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
నేను శ్రేష్ఠ దేవుడు—అవ్యక్త జన్ముడైన బ్రహ్మదేవుని—మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాను; ఉన్నతస్థానంలో ఆయన బాలరూపంగా నివసిస్తాడు; ఆయన దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది।
Verse 3
देव्युवाच । बालरूपीति यत्प्रोक्तमुन्नतं तत्कथं वद । स्थानेष्वन्येषु सर्वत्र वृद्धरूपी पितामहः
దేవి పలికెను—ఉన్నతస్థానంలో (బ్రహ్మ) బాలరూపుడని మీరు చెప్పారు; అది ఎలా సాధ్యమో చెప్పండి. ఇతర అన్ని స్థలాలలో పితామహుడు వృద్ధరూపంగానే దర్శనమిస్తాడు।
Verse 4
कस्मिन्स्थाने स्थितस्तत्र किमर्थं तत्र वा गतः । कथं स पूज्यो विप्रेन्द्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद
అక్కడ ఆయన ఏ స్థలంలో స్థితుడై ఉన్నాడు, ఏ కారణంతో అక్కడికి వెళ్లాడు? శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు ఆయనను ఎలా పూజించాలి, ఏ తిథిన—క్రమంగా చెప్పండి।
Verse 5
ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु ऐशान्यां स्थलकेश्वरात् । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఋషితోయా పశ్చిమ భాగంలో, స్థలకేశ్వరునికి ఈశాన్య దిశలో బ్రహ్మదేవుని పరమ స్థానము ఉంది; అది మరొక బ్రహ్మలోకంలా ఉంటుంది।
Verse 6
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च पूज्याः प्राभासिके सदा । ब्रह्मभागे स्थितो ब्रह्मा ऋषितोयातटे शुभे
ప్రభాసక్షేత్రంలో బ్రహ్మా, విష్ణువు, రుద్రుడు ఎల్లప్పుడూ పూజనీయులు. ఋషితోయా నది శుభ తీరంలోని ‘బ్రహ్మభాగం’లో బ్రహ్ముడు స్థితుడై ఉన్నాడు।
Verse 7
रुद्रभागेऽग्नितीर्थे च पूज्यो रुद्रः सनातनः । गिरौ रैवतके रम्ये पूज्यो दामोदरो हरिः
రుద్రభాగంలోని అగ్నితీర్థంలో సనాతన రుద్రుని పూజించాలి. అలాగే రమ్యమైన రైవతక పర్వతంపై హరి దామోదరుని పూజించాలి।
Verse 8
सोमेन प्रार्थितो देवो बालरूपी पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु ह्युन्नते स्थान उत्तमे
సోముడు ప్రార్థించగా దేవ పితామహుడు బ్రహ్ముడు బాలరూపం ధరించి, ఎనిమిదేళ్ల బాలుడిగా, ఆ ఉత్తమమైన ఎత్తైన పుణ్యస్థానానికి వచ్చాడు।
Verse 9
दृष्ट्वा ब्रह्मा द्विजाञ्छ्रेष्ठांस्तत्र स्थाने स्थितो विभुः
అక్కడ శ్రేష్ఠ ద్విజులను చూచి, సర్వవ్యాపి ప్రభువు బ్రహ్ముడు ఆ పవిత్ర స్థలంలోనే నిలిచియున్నాడు।
Verse 10
नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः
బ్రహ్మునితో సమానమైన దేవుడు లేడు; బ్రహ్మునితో సమానమైన గురువు లేడు. బ్రహ్మునితో సమానమైన జ్ఞానం లేదు; బ్రహ్మునితో సమానమైన తపస్సు లేదు।
Verse 11
तावद्भ्रमंति संसारे दुःखशोकभयाप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे
దుఃఖం, శోకం, భయం చేత ముంచబడిన జీవులు సంసారంలో అంతవరకు తిరుగుతూనే ఉంటారు—దేవులలో జ్యేష్ఠుడైన పితామహ బ్రహ్ముని భక్తులు వారు అయ్యే వరకు।
Verse 12
समासक्तं यथा चित्तं जंतोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्
జీవి మనస్సు విషయగోచరంలో ఎలా గాఢంగా ఆసక్తి చెందుతుందో—అదే విధంగా అది బ్రహ్మునందు నిలిపితే, బంధనంనుండి ఎవరు విముక్తి పొందరు?
Verse 13
परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्धं तस्य वै गतम् । उन्नतस्थानसंस्थस्य द्वितीयं भविताऽधुना
బ్రహ్ముడు పరమాయుష్కుడని స్మరించబడతాడు; ఆయన ఆయుష్షులో ఒక పరార్ధం నిజంగా గడిచిపోయింది. ఇప్పుడు ఉన్నతస్థానంలో నివసించే ఆయనకు రెండవ పరార్ధం ప్రారంభమవుతుంది।
Verse 14
यदासावुन्नते स्थाने ब्रह्मलोकात्पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते
పితామహ బ్రహ్ముడు బ్రహ్మలోకమునుండి ఆ ఉన్నతస్థానానికి వచ్చినప్పుడు, ఆయనను ‘బాలరూపుడు’ అని అంటారు—అంటే ఎనిమిదేళ్ల వయస్సు గలవాడివలె।
Verse 15
स्थानेष्वन्येषु विप्राणां वृद्धरूपी पितामहः । युक्तं तदुन्नतस्थानं सदा च ब्रह्मणः प्रियम्
హే విప్రులారా, ఇతర స్థలాలలో పితామహ బ్రహ్ముడు వృద్ధరూపంలో ఉంటాడు. అందువల్ల అది ‘ఉన్నతస్థానం’ అని పిలవడం సముచితం; అది ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మునకు ప్రియమైనది।
Verse 16
स्नात्वा च विधिवत्पूर्वं ब्रह्मकुंडे नरोत्तम । पूजयेत्पुष्पधूपाद्यैर्ब्रह्माणं बालरूपिणम्
ఓ నరోత్తమా! ముందుగా బ్రహ్మకుండంలో విధివిధానంగా స్నానం చేసి, పుష్పధూపాదులతో బాలరూపధారి బ్రహ్మదేవుని పూజించవలెను।
Verse 321
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तर त्रिशततमोध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలో, ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ అనే ప్రథమ విభాగంలో, ‘ఉన్నతస్థానంలో బ్రహ్మమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే శీర్షిక గల మూడు వందల ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।