Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सिद्धेश्वरमनुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi siddheśvaramanuttamam | tasyaiva pūrvadigbhāge nātidūre vyavasthitam

Translation

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవి, తదుపరి ఆ అనుత్తమ సిద్ధేశ్వరుని దర్శనార్థం వెళ్లవలెను; ఆయన అదే స్థలమునకు తూర్పు దిశాభాగములో, ఎక్కువ దూరము కాకుండా ఉన్నాడు.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — 'Īśvara'

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — 'said'

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण — 'then/from there'

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — 'should go'

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा-देवी (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः — 'O great goddess'

• सिद्धेश्वरम्: Siddheśvara
• सिद्धेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (सिद्धानाम् ईश्वरः / सिद्धः ईश्वरः) — 'Siddheśvara'

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — 'unsurpassed' (qualifying सिद्धेश्वरम्)

• तस्य: of it
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन — 'of it/of him'

• एव: indeed
• एव: Nipata (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात — 'indeed/just'

• पूर्वदिग्भागे: in the eastern part
• पूर्वदिग्भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व-दिक्-भाग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (पूर्वायाः दिशः भागः) — 'in the eastern part/direction-sector'

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात — 'not' (with अतिदूरे)

• अतिदूरे: far away (too far)
• अतिदूरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अति-दूर (प्रातिपदिक; उपसर्गपूर्वक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः (अति + दूर) — 'at too great a distance' (locative)

• व्यवस्थितम्: situated
• व्यवस्थितम्: Kriya-visheshana/State (Predicative adjective)
• Type: Adjective
• Root: व्यवस्थित (√स्था धातु; वि+अव+√स्था; क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त — 'situated/placed' (agreeing with implied 'स्थानम्/तत्')

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara addresses Devī, gesturing eastward toward a nearby shrine labeled Siddheśvara; the landscape shows clustered temples of Prabhāsa with a coastal horizon.

Characters & Entities

• Śiva
• Mahādevī (Pārvatī)
• Siddheśvara
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-yātrā is presented as a guided sacred geography, where moving from shrine to shrine is itself a dharmic discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddheśvara in Prabhāsakṣetra, described as anuttama and located nearby to the east.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage instruction: one should go (gacchet) to Siddheśvara.