Adhyaya 290

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुबेरस्थानमुत्तमम् । यत्र सिद्धः पुरा देवि कुबेरो धनदोऽभवत्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! అనంతరం కుబేరుని ఉత్తమ స్థానానికి వెళ్లవలెను; హే దేవీ, అక్కడే పూర్వకాలంలో కుబేరుడు సిద్ధిని పొంది ధనదుడిగా—ధనదాతగా—అయ్యెను.

Verse 2

ब्राह्मणश्चौररूपेण तत्र स्थानेऽवसत्पुरा । स च मे भक्तियोगेन पुरा वै धनदः कृतः

ఆ స్థలంలో పూర్వం ఒక బ్రాహ్మణుడు దొంగ రూపంలో నివసించెను; అతడు నా భక్తియోగం వలన పూర్వకాలంలోనే ధనదుడిగా చేయబడెను.

Verse 3

देव्युवाच । कथं स ब्राह्मणो भूत्वा चौररूपो नराधमः । तन्मे कथय देवेश धनदः स यथाऽभवत्

దేవి పలికెను—ఆ బ్రాహ్మణుడు ఎలా చోరరూప నరాధముడయ్యెను? హే దేవేశా, అతడు ధనదుడిగా ఎలా అయ్యెనో నాకు చెప్పుము.

Verse 4

ईश्वर उवाच । तस्मिन्नर्थे महादेवि यद्वृत्तं चौत्तमेंऽतरे । कथयिष्यामि तत्सर्वं शिवमाहात्म्यसूचकम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! ఆ విషయములోను, ఆ ఉత్తమ సందర్భములో జరిగినదంతయు నేను చెప్పుదును; అది శివమాహాత్మ్యాన్ని సూచించునది।

Verse 5

कश्चिदासीद्द्विजो देवि देवशर्मेति विश्रुतः । प्रभासक्षेत्रनिलयो न्यंकुमत्यास्तटेऽवसत्

హే దేవీ! దేవశర్మ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక ద్విజుడు ఉండెను. అతడు ప్రభాసక్షేత్రంలో నివసించి న్యంకుమతీ నది తీరమున వసించెను.

Verse 6

पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतः सदा । विहायाथ स गार्हस्थ्यं धनार्थं लोभ मोहितः । प्रचचार महीमेतां सग्रामनगरांतराम्

అతడు ఎల్లప్పుడూ కుమారుడు, భూమి, భార్య మొదలైన వ్యవహారాలలోనే మునిగియుండెను. తరువాత ధనలోభముచే మోహితుడై గృహస్థధర్మమును విడిచి, గ్రామనగరముల మధ్య ఈ భూమిని సంచరించెను.

Verse 7

भार्या तस्य विलोलाक्षी तस्य गेहाद्विनिर्गता । स्वच्छंदचारिणी नित्यं नित्यं चानंगमोहिता

అతని భార్య చంచలనేత్రి; ఆమె అతని ఇంటి నుండి బయలుదేరెను. స్వేచ్ఛాచారిణిగా ఉండి, ఆమె నిత్యము నిత్యము అనంగమోహములో చిక్కియుండెను.

Verse 8

तस्यां कदाचित्पुत्रस्तु शूद्राज्जातो विधेर्वशात् । दुष्टात्माऽतीव निर्मुक्तो नाम्ना दुःसह इत्यतः

ఆమె నుండి ఒకసారి విధివశాత్ ఒక శూద్రుని ద్వారా కుమారుడు జన్మించెను. అతడు దుష్టస్వభావుడై అత్యంత నియంత్రణలేనివాడై ఉండెను; అందుచేత అతనికి ‘దుఃసహ’ అని నామము పెట్టిరి.

Verse 9

सोऽथ कालेन महता नामकर्मप्रवर्तितः । व्यसनोपहतः पापस्त्यक्तो बन्धुजनैस्तथा

అనంతకాలం గడిచిన తరువాత అతడు తన పేరు, కర్మలలో ప్రవృత్తుడయ్యాడు. వ్యసనాలతో నలిగిన పాపి అతడిని తన బంధువులే కూడా విడిచిపెట్టారు.

Verse 10

पूजोपकरणं द्रव्यं स कस्मिंश्चिच्छिवालये । बहुदोषामुखे दृष्ट्वा हर्तुकामोऽविशत्ततः

ఒక శివాలయంలో పూజా ద్రవ్యాలు, ఉపకరణాలు అనేక దోషాలకు లోనయ్యేలా బహిరంగంగా ఉన్నవి చూసి, వాటిని దొంగిలించాలనే కోరికతో అతడు లోపలికి ప్రవేశించాడు.

Verse 11

यावद्दीपो गतप्रायो वर्त्तिच्छेदोऽभवत्किल । तावत्तेन दशा दत्ता द्रव्यान्वेषणकारणात्

దీపం దాదాపు ఆరిపోతుండగా, వత్తి కూడా తెగిన క్షణంలోనే, ద్రవ్యాన్ని వెతకడమే కారణంగా అతడు దెబ్బతిని కూలిపోయాడు.

Verse 12

प्रबुद्धश्चोत्थितस्तत्र देवपूजाकरो नरः । कोऽयं कोयमिति प्रोच्चैर्व्याहरत्परिघायुधः

అక్కడ దేవపూజ చేసే మనిషి మేల్కొని లేచి నిలబడ్డాడు. గదను ఆయుధంగా పట్టుకొని, “ఎవడు? ఎవడు?” అని గట్టిగా కేక వేసాడు.

Verse 13

स च प्राणभयान्नष्टः शूद्रजश्चापि मूढधीः । विनिन्दन्नात्मनो जन्म कर्म चापि सुदुःखित

ప్రాణభయంతో అతడు పారిపోయాడు. శూద్రజన్ముడూ మూర్ఖబుద్ధియూ అయిన అతడు, తన జన్మను తన కర్మలను దూషిస్తూ, ఘోర దుఃఖంతో కలత చెందాడు.

Verse 14

पुरपालैर्हतोऽवन्यां मृतः कालादभूच्च सः । गंधारविषये राजा ख्यातो नाम्ना सुदुर्मुखः

నగరరక్షకుల చేత అరణ్యంలో హతుడై, కాలక్రమంలో అతడు మరణించాడు. అనంతరం గంధార దేశంలో రాజుగా జన్మించి ‘సుదుర్ముఖ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 15

गीतवाद्यरतस्तत्र वेश्यासु निरतो भृशम् । प्रजोपद्रवकृन्मूर्खः सर्वधर्मबहिष्कृतः

అక్కడ అతడు గీత-వాద్యాలలో మక్కువతో ఉండి, వేశ్యలలో అత్యంతంగా లీనమయ్యాడు. ప్రజలను పీడించే మూర్ఖుడై, సమస్త ధర్మాల నుండి బహిష్కృతుడయ్యాడు.

Verse 16

किन्त्वर्चयन्सदैवासौ लिंगं राज्यक्रमागतम् । पुष्पस्रग्धूपनैवेद्यगंधादिभिरमन्त्रवत्

అయినప్పటికీ అతడు రాజవంశ పరంపరగా వచ్చిన లింగాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆరాధించేవాడు. పుష్పాలు, మాలలు, ధూపం, నైవేద్యం, సుగంధ ద్రవ్యాలు మొదలైనవి సమర్పించేవాడు—మంత్రాలు లేకుండానే.

Verse 17

मुख्येषु च सदा काले देवतायतनेषु च । दद्यात्स बहुलान्दीपान्वर्तिभिश्च समुज्ज्वलान्

ముఖ్యమైన సమయాల్లోను, దేవాలయాల్లోను అతడు ఎల్లప్పుడూ అనేక దీపాలను దానం చేసేవాడు; అవి వత్తులతో ప్రకాశంగా వెలిగేవి.

Verse 18

कदाचिन्मृगयासक्तो बभ्राम स च वीर्यवान् । प्रभास क्षेत्रमागात्य पूर्वसंस्कारभावितः

ఒకసారి వేటలో మక్కువతో ఉన్న ఆ వీరుడు తిరుగుతూ, పూర్వ సంస్కారాల ప్రేరణతో ప్రభాస క్షేత్రానికి వచ్చాడు.

Verse 19

परैरभिहतो युद्धे न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । शिवपूजाविधानेन विध्वस्ताशेषपातकः

న్యంకుమతీ నదీ శుభ తీరంలో యుద్ధంలో ఇతరుల చేత దెబ్బతిని పడినవాడైనా, శివపూజా విధానాన్ని ఆచరించిన ఫలితంగా అతని సమస్త పాపాలు నశించాయి।

Verse 20

ततो विश्रवसश्चासौ पुत्रोऽभूद्भुवि विश्रुतः । यः स एव महातेजाः सर्वयज्ञाधिपो बली

ఆ తరువాత అతడు భూమిలో విశ్రవసుని ప్రసిద్ధ కుమారుడిగా వెలసాడు—అదే మహాతేజస్సు గలవాడు, బలవంతుడు, సమస్త యజ్ఞాలకు అధిపతి।

Verse 21

कुबेर इति धर्मात्मा श्रुतशीलसमन्वितः । लिंगं प्रतिष्ठयामास न्यंकुमत्याश्च पूर्वतः

ధర్మాత్ముడు, శ్రుతి-జ్ఞానం మరియు సద్గుణాలతో యుక్తుడైన ‘కుబేర’ుడు న్యంకుమతీకి తూర్పు భాగంలో ఒక లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 22

कौबेरात्पश्चिमे भागे सोमनाथेति विश्रुतम् । संपूज्य च यथेशानं न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । स्तोत्रेणानेन चास्तौषीद्भक्त्या तं सर्वकामदम्

కౌబేరానికి పశ్చిమ భాగంలో ‘సోమనాథ’ అని ప్రసిద్ధమైన స్థలం ఉంది. అక్కడ న్యంకుమతీ శుభ తీరంలో యథావిధిగా ఈశానుని పూజించి, ఈ స్తోత్రంతో భక్తితో సర్వకామప్రదుడైన ప్రభువును స్తుతించాడు।

Verse 23

मूर्तिः क्वापि महेश्वरस्य महती यज्ञस्य मूलोदया तुम्बी तुंगफलावती च शतशो ब्रह्माण्डकोटिस्तथा । यन्मानं न पितामहो न च हरिर्ब्रह्माण्डमध्यस्थितो जानात्यन्यसुरेषु का च गणना सा संततं वोऽवतात्

ఎక్కడో మహేశ్వరుని మహత్తర మూర్తి ఉంది—యజ్ఞానికి మూలోదయమైనది—ఎత్తైన ఫలభారంతో వంగిన తుంబీ లత వలె, వందల కోట్ల బ్రహ్మాండాల సమానంగా విస్తరించినది. దాని పరిమాణాన్ని పితామహుడు బ్రహ్మా గానీ, బ్రహ్మాండమధ్యస్థుడైన హరి విష్ణువు గానీ తెలియరు; మరి ఇతర దేవతల లెక్క ఏమిటి? ఆ పరమరూపమే మిమ్మల్ని నిత్యం రక్షించుగాక।

Verse 24

नमाम्यहं देवमजं पुराणमु पेन्द्रमिन्द्रावरराजजुष्टम् । शशांकसूर्याग्निसमाननेत्रं वृषेन्द्रचिह्नं प्रलयादिहेतुम्

నేను ఆ దేవునికి నమస్కరిస్తున్నాను—అజుడు, పురాతన ఆదిదేవుడు; ఉపేంద్రుడూ దేవరాజు ఇంద్రుడూ ఆరాధించువాడు; చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని వంటి నేత్రాలు కలవాడు; వృషభచిహ్నధారి; ప్రళయానికీ ఆద్యారంభానికీ కారణభూతుడు।

Verse 25

सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुं योगाधिगम्यं जगतोऽधिवासम् । तं विस्मयाधारमनंतशक्तिं ज्ञानोद्भवं धैर्यगुणाधिकं च

నేను ఆయనకు నమస్కరిస్తున్నాను—ఏకైక సర్వేశ్వరుడు, త్రిలోకాలకు ఏకైక బంధువు-శరణుడు; యోగసాధన ద్వారా గ్రహ్యుడు; జగత్తుకు అంతర్వాసి ఆధారధామము; ఆశ్చర్యాధారం, అనంతశక్తిమంతుడు, శుద్ధజ్ఞానోద్భవుడు, ధైర్యగుణసంపన్నుడు।

Verse 26

पिनाकपाशांकुशशूलहस्तं कपर्दिनं मेघसमानघोषम् । सकालकण्ठं स्फटिकावभासं नमामि शंभुं भुवनैकनाथम्

భువనాల ఏకనాథుడు శంభువును నేను నమస్కరిస్తున్నాను—పినాకం, పాశం, అంకుశం, శూలం చేతబూనినవాడు; జటాధారి; మేఘగర్జన వంటి ఘోష కలవాడు; కాలచిహ్నయుక్త కంఠుడు; స్ఫటికంలాంటి నిర్మల కాంతి గలవాడు।

Verse 27

कपालिनं मालिनमादिदेवं जटाधरं भीमभुजंगहारम् । प्रभासितारं च सहस्रमूर्तिं सहस्रशीर्षं पुरुषं विशिष्टम्

నేను కపాలధారి, మాలాధారి ఆదిదేవునికి నమస్కరిస్తున్నాను; జటాధారి, భయంకర భుజంగహారభూషితుడు; ప్రకాశకుడు—సహస్రమూర్తి, సహస్రశిరస్సు—ఆ విశిష్ట పరమపురుషుడు।

Verse 28

यदक्षरं निर्गुणमप्रमेयं सज्योतिरेकं प्रवदंति संतः । दूरंगमं वेद्यमनिंद्यवन्द्यं सर्वेषु हृत्स्थं परमं पवित्रम्

ఆ అక్షర తత్త్వాన్ని—నిర్గుణం, అప్రమేయం—సంతులు ఏకైక జ్యోతిస్వరూపమని ప్రకటిస్తారు; దూరగామియైనప్పటికీ జ్ఞేయుడు; నిందారహితుడు, వందనీయం; సమస్తుల హృదయస్థుడు; పరమ పవిత్రకర్త।

Verse 29

तेजोनिभं बालमृगांकमौलिं नमामि रुद्रं स्फुरदुग्रवक्त्रम् । कालेन्धनं कामदमस्तसंगं धर्मासनस्थं प्रकृतिद्वयस्थम्

జ్యోతిస్సమానంగా ప్రకాశించే, శిరస్సుపై బాలచంద్రుని ధరించిన, ఉగ్రముఖం తేజస్సుతో స్ఫురించే రుద్రునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. ఆయన కాలాన్ని ఇంధనంలా దహించి, ధర్మసమ్మత కోరికలను ప్రసాదించి, ఆసక్తిరహితుడై, ధర్మాసనంపై ఆసీనుడై, ప్రకృతి ద్వైతానికి అతీతుడై నిలిచియున్నాడు.

Verse 30

अतीन्द्रियं विश्वभुजं जितारिं गुणत्रयातीतमजं निरीहम् । तमोमयं वेदमयं चिदंशं प्रजापतीशं पुरुहूतमिन्द्रम् । अनागतैकध्वनिरूपमाद्यं ध्यायंति यं योगविदो यतीन्द्राः

ఇంద్రియాలకు అతీతుడైన, విశ్వాన్ని ఆలింగనం చేసేవాడైన, శత్రువులను జయించినవాడైన; త్రిగుణాతీతుడు, అజుడు, క్రియారహితుడు. గూఢతమోమయుడై యున్నప్పటికీ వేదమయుడు, శుద్ధచైతన్యాంశుడు; ప్రజాపతీశుడు, బహువార ఆహ్వానింపబడే ‘ఇంద్రుడు’. అవ్యక్తంలోని ఏకైక అజనాదరూపమైన ఆద్యుడైన ఆయనను యోగవిదులు, యతీంద్రులు ధ్యానిస్తారు.

Verse 31

संसारपाशच्छिदुरं विमुक्तः पुनः पुनस्त्वां प्रणमामि देवम्

సంసార బంధాలను ఛేదించే వాడా, నీ కృపవల్ల విముక్తుడనై, ఓ దేవా! నేను నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 32

निरूपमास्यं च बलप्रभावं न च स्वभावं परमस्य पुंसः । विज्ञायते विष्णुपितामहाद्यैस्तं वामदेवं प्रणमाम्यचिंत्यम्

ఆ పరమపురుషుని రూపమూ, బలప్రభావమూ, స్వభావమూ పూర్తిగా తెలిసివచ్చవు—విష్ణు, పితామహుడు (బ్రహ్మ) మొదలైనవారికీ కాదు. ఆ అచింత్య వామదేవునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 33

शिवं समाराध्य तमुग्रमू्र्त्तिं पपौ समुद्रं भगवानगस्त्यः । लेभे दिलीपोऽप्यखिलांश्च कामांस्तं विश्वयोनिं शरणं प्रपद्ये

ఆ ఉగ్రమూర్తి శివుని సమ్యకారాధన చేసి భగవాన్ అగస్త్యుడు సముద్రాన్ని పానము చేశాడు; రాజు దిలీపుడూ సమస్త కోరికలను పొందాడు. ఆ విశ్వయోని, జగత్కారణుడైన ఆయన శరణు నేను పొందుతున్నాను.

Verse 34

देवेन्द्रवन्द्योद्धर मामनाथं शम्भो कृपाकारुणिकः किल त्वम् । दुःखाऽर्णवे मग्नमुमेश दीनं समुद्धर त्वं भव शंकरोऽसि

హే దేవేంద్రవంద్య శంభో! నేను అనాథను; నన్ను उद्धరించుము. నీవే కృపా-కారుణ్య స్వరూపుడవు. హే ఉమేశ్వరా! దుఃఖసముద్రంలో మునిగిన దీనుణ్ని పైకి తీసి రక్షించుము; నీవే శంకరుడు—మంగళప్రదాతవు.

Verse 35

संपूजयन्तो दिवि देवसंघा ब्रह्मेन्द्ररुद्रा विहरंति कामम् । तं स्तौमि नौमीह जपामि शर्वं वन्देऽभिवंद्यं शरणं प्रपन्नः

స్వర్గంలో దేవసంఘాలు—బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్రులు—ఆయననే పూజించి తమ ఇష్టానుసారం విహరిస్తారు. ఆ శర్వుడు (శివుడు)ను నేను స్తుతిస్తాను, నమస్కరిస్తాను, జపిస్తాను; సర్వవంద్యుని వందించి శరణు పొందాను.

Verse 36

स्तुत्वैवमीशं विरराम यावत्तावत्स रुद्रोऽर्कसहस्रतेजाः । ददौ च तस्मै वरदोंऽधकारिर्वरत्रयं वैश्रवणाय देवः । सख्यं च दिक्पालपदं चतुर्थं धनाधिपत्यं च दिवौकसां च

ఇలా స్తుతించి అతడు విరమించగానే, సహస్ర సూర్యుల తేజస్సుతో ప్రకాశించే రుద్రుడు—వరదుడు, అంధకసంహారి శివుడు—వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు)కు మూడు వరాలు ఇచ్చాడు: తనతో సఖ్యత; నాలుగవదిగా దిక్పాల పదవి; మరియు దేవలోక ధనాధిపత్యం.

Verse 37

यस्मादत्र त्वया सम्यङ्न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । आराधितोऽहं विधिवत्कृत्वा मूर्त्तिं महीमयीम्

ఎందుకంటే ఇక్కడ, న్యంకుమతీ నది శుభ తీరంలో, నీవు మట్టితో ప్రతిమను తయారు చేసి విధివిధానంగా నన్ను సమ్యక్‌గా ఆరాధించావు,

Verse 38

तस्मात्तवैव नाम्ना तत्स्थानं ख्यातं भविष्यति । कुबेरनगरेत्येवं मम प्रीतिप्रदायकम्

అందువల్ల ఆ స్థలం నీ పేరుతోనే ‘కుబేరనగరం’గా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది; అది నాకు ప్రీతిని కలిగించేది అవుతుంది.

Verse 39

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगमस्मात्स्थानाच्च पश्चिमे । उमानाथस्य विधिवत्सोमनाथेति तत्स्मृतम्

ఈ స్థలానికి పడమటగా నీవు విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించిన లింగము ఉమానాథుడు (ఉమాపతి శివుడు) యొక్కదే; అందుచేత అది ‘సోమనాథ’ అని స్మరించబడుతుంది।

Verse 40

श्रीपंचम्यां विधानेन यस्तच्च पूजयिष्यति । सप्तपुरुषावधिर्यावत्तस्य लक्ष्मीर्भविष्यति

శ్రీపంచమి నాడు విధివిధానంగా ఆ (సోమనాథ లింగం)ను పూజించువానికి లక్ష్మీ ఏడు తరాల వరకు నిలిచియుంటుంది।

Verse 290

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये कुबेरनगरोत्पत्तिकुबेरस्थापितसोमनाथमाहात्म्यवर्णनंनाम नवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము—ఎనభై ఒక వేల శ్లోకాల సంహితలో—సప్తమ ప్రభాసఖండము, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యము, న్యంకుమతీమాహాత్మ్యములో ‘కుబేరనగర ఉద్భవము మరియు కుబేరుడు ప్రతిష్ఠించిన సోమనాథ మహిమావర్ణనము’ అనే 290వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।