Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

ईश्वर उवाच । एतदेव यदा वाक्यमाम्रेडयति वासवः । अनादृत्य ततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः

Transliteration

īśvara uvāca | etadeva yadā vākyamāmreḍayati vāsavaḥ | anādṛtya tataḥ śakraṃ grahaṃ jagrāha bhārgavaḥ

Translation

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—వాసవుడు (ఇంద్రుడు) ఇదే మాటను పదేపదే పలుకుతుండగా, భార్గవుడు (చ్యవనుడు) శక్రుణ్ని లెక్కచేయకుండా సోమ-గ్రహాన్ని (ఆహుతి పాత్ర/భాగం) పట్టుకున్నాడు.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• एतत्: this
• एतत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (demonstrative)

• एव: indeed / just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (restrictive particle)

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: when)

• वाक्यम्: statement / words
• वाक्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• आम्रेडयति: repeats / reiterates
• आम्रेडयति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आम्रेड् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• वासवः: Vāsava (Indra)
• वासवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• अनादृत्य: disregarding
• अनादृत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: अन् + आदृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund/absolutive), ‘अनादरं कृत्वा’

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तदर्थक-अव्यय (ablatival adverb: then/from there)

• शक्रम्: Śakra (Indra)
• शक्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• ग्रहम्: a seizure / grasp
• ग्रहम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); ‘ग्रह’ = पकड/आलिङ्गन/ग्रहणम्

• जग्राह: seized / took hold of
• जग्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• भार्गवः: Bhārgava (Cyavana)
• भार्गवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience within Prabhāsa-māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: Śiva narrates: Indra repeats his objection; Cavana Bhārgava, calm and resolute, reaches for the soma-graha without acknowledging Indra’s status.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Vāsava (Indra)
• Śakra (Indra)
• Bhārgava (Cavana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine power must respect dharma and proper conduct; ritual authority and restraint are central to yajña.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, praised in the Prabhāsakṣetramāhātmya section of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The Soma-graha (Soma portion/cup) distribution within the yajña context is implied, emphasizing rightful allotment.