Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

शंभुरुवाच । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । प्राचीमन्विह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा

Transliteration

śaṃbhuruvāca | tapaste varddhatāṃ vipra matprasādātsahasradhā | prācīmanviha vatsyāmi tvayā sārddhamahaṃ sadā

Translation

శంభువు పలికెను—హే విప్రా! నా ప్రసాదముచేత నీ తపస్సు సహస్రగుణముగా వర్ధిల్లుగాక. నేను నిత్యము నీతో కలిసి ఇక్కడ తూర్పుముఖముగా నివసించెదను.

Word by Word

• शंभुः: Śambhu (Śiva)
• शंभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject of ‘वर्द्धताम्’)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• वर्द्धताम्: may it increase
• वर्द्धताम्: Kriya (Benedictive imperative)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), पुंलिङ्ग, एकवचन

• मत्: my
• मत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-एकवचन (Genitive/6th) ‘मम’ अर्थे; समासपूर्वपद-रूप

• प्रसादात्: from grace
• प्रसादात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन

• सहस्रधा: a thousandfold
• सहस्रधा: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रधा (अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाण/प्रकारवाचक क्रियाविशेषण)

• प्राचीम्: to the east
• प्राचीम्: Karma (Goal/direction as object)
• Type: Noun
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; दिशावाचक

• अनु: along/after
• अनु: Upasarga/Directional modifier
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय (उपसर्गवत्; ‘वत्स्यामि’ इत्यनेन सह ‘अनुगमन’ अर्थे)

• इह: here
• इह: Desha-adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक)

• वत्स्यामि: I shall dwell/stay
• वत्स्यामि: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वया: with you
• त्वया: Sahakari (Companion—instrumental of association)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन

• सार्द्धम्: together with
• सार्द्धम्: Sahartha (Association marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्द्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (सह/साकम्-अर्थे; सहार्थक)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kala-adhikarana (Temporal adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

Speaker

Śambhu (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a brāhmaṇa/ṛṣi (addressed as vipra, vatsa)

Visual Art Cues

Scene: Śambhu (Śiva) addresses a brāhmaṇa ascetic, granting a boon that his tapas will increase a thousandfold and vowing to dwell there facing east together with him; the setting evokes coastal Prabhāsa with sacred ambience.

Characters & Entities

• Śambhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace not only protects but multiplies spiritual merit; divine companionship sanctifies disciplined life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, affirmed as a place of abiding Śiva-presence and boon-bestowal.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implied sthāna-niyama is given: Śiva declares he will dwell there ‘prācīm’ (east-facing), indicating sacred orientation and established presence.