Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्

Transliteration

asmākaṃ saṃgamādetacchuṣkaṃ śvabhraṃ jalāśayam | tadyuktaṃ ca kṛtaṃ karma naitatsādhuviceṣṭitam

Translation

మా సమాగమం వల్ల ఈ ఎండిపోయిన గుంత జలాశయంగా మారింది. కానీ దీనితో సంబంధించి చేసిన కార్యం సజ్జనుల ప్రవర్తన కాదు.

Word by Word

• अस्माकम्: of us, our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन (Genitive, Plural) — सर्वनाम

• संगमात्: from (our) meeting/association
• संगमात्: Apādāna/Hetu (Source/Cause)
• Type: Noun
• Root: संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (Masculine, Ablative, Singular)

• एतत्: this
• एतत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — विशेषणरूपेण

• शुष्कम्: dry
• शुष्कम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुष्क (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — ‘श्वभ्रम्/जलाशयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• श्वभ्रम्: pit, hollow
• श्वभ्रम्: Karta/Karma (Apposition)
• Type: Noun
• Root: श्वभ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• जलाशयम्: reservoir of water
• जलाशयम्: Karta/Karma (Apposition)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + आशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Masculine, Nom/Acc, Singular) — षष्ठी-तत्पुरुषः (‘जलस्य आशयः’)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — ‘युक्तम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• युक्तम्: proper, appropriate
• युक्तम्: Viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् (योजने))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — भूतकृदन्त, ‘proper/fit’

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• कृतम्: done
• कृतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ (करणे))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — भूतकृदन्त, ‘done’

• कर्म: act, deed
• कर्म: Karta/Karma (Topic)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• साधु: properly, rightly
• साधु: Prakāra (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb) — ‘well/rightly’

• विचेष्टितम्: conduct, behavior
• विचेष्टितम्: Viśeṣya (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: विचेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि + √चेष्ट् (चेष्टायाम्))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — भूतकृदन्त, ‘conduct/act’

Speaker

Devas (collectively), within the Prabhāsakṣetramāhātmya narrative

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims stand around a newly recognized water-basin; one speaker raises a hand in admonition, acknowledging that something done was not befitting the righteous despite the auspicious transformation.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when a sacred place arises, one must remain vigilant that one’s actions align with sādhu-dharma (righteous conduct).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A newly manifested water-place within Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsa tīrtha region) in the Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it frames the moral evaluation of actions connected with a tīrtha’s emergence.