Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह

Transliteration

vismṛtastvaṃ niśānātha cirātkasmādihāgataḥ | kuruṣva vacanaṃ caṃdra asmākaṃ timirāpaha

Translation

“ఓ నిశానాథా, నిన్ను మేము మరచిపోయాము; ఇంతకాలం తర్వాత ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? ఓ చంద్రా, తిమిరాపహా, మా మాటను నెరవేర్చు।”

Word by Word

• विस्मृतः: forgotten
• विस्मृतः: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past participle used adjectivally (forgotten)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Pronoun nominative singular

• निशानाथ: O lord of the night (Moon)
• निशानाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निशानाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (निशायाः नाथः)

• चिरात्: after a long time
• चिरात्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय; adverb (after a long time)

• कस्मात्: why / from what reason
• कस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular (from what/why)

• इह: here
• इह: Adhikaraṇa (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; adverb (here)

• आगतः: have you come
• आगतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past participle (come/arrived)

• कुरु: do
• कुरु: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; Imperative 2nd singular (do)

• स्व: indeed / please
• स्व: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्व (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-निपात; enclitic particle used with imperative (please/indeed)

• वचनम्: a request/word
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• चन्द्र: O Moon
• चन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular

• अस्माकम्: our
• अस्माकम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of us/our)

• तिमिरापह: O remover of darkness
• तिमिरापह: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तिमिर-अपह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (तिमिरस्य अपहः)

Speaker

Tridaśas (Devas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / tīrtha-audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Devas address Soma with a mix of reproach and command: ‘You were forgotten; why now?’ while still praising him as dispeller of darkness; Soma stands weakened yet dignified, crescent emblem visible.

Characters & Entities

• Candra (Moon)
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine roles (like dispelling darkness) imply responsibility; beings are called to act for cosmic welfare.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within whose māhātmya the episode unfolds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it is an exhortation within a sacred-place narrative.