Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

Devanagari script

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

Transliteration

śunomukha uvāca | vedānsa paṭhatu nyāyādgṛhasthaḥ syātpriyātithiḥ | satyaṃ vadatu cājasraṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

Translation

శునోముఖుడు అన్నాడు—బిసస్తైర్యం (తామర కాండాల దొంగతనం) చేసే వాడు నియమానుసారంగా వేదాలు పఠించే గృహస్థుడవుతాడు, అతిథులకు ప్రియమైన ఆతిథ్యకర్తగా నిలుస్తాడు, నిరంతరం సత్యమే పలుకుతాడు।

Word by Word

• शुनोमुखः: Śunomukha (name)
• शुनोमुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुनः + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शुनः मुखम् इव/शुनोमुखः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वेदान्: the Vedas
• वेदान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• पठतु: let (him) recite
• पठतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• न्यायात्: according to proper rule/justice
• न्यायात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ (by reason of/according to)

• गृहस्थः: a householder
• गृहस्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृहस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• प्रियातिथिः: one who is dear to guests / hospitable
• प्रियातिथिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय + अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (प्रियः अतिथिः/अतिथिप्रियः)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• वदतु: let (him) speak
• वदतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• अजस्रम्: unceasingly, always
• अजस्रम्: Adhikarana (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: अजस्र (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• बिसस्तैन्यम्: theft of lotus-stalks
• बिसस्तैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिस + स्तैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• करोति: does/commits
• करोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• यः: he who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

Speaker

Śunomukha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ (assembled sages)

Visual Art Cues

Scene: A dog-faced ascetic-speaker (Śunomukha) addresses seated sages in a lotus-pond hermitage near the sea-coast of Prabhāsa; the speech carries an ironic moral twist about ‘lotus-stalk theft’ and virtues of a householder.

Characters & Entities

• Śunomukha
• Veda
• Gṛhastha
• Atithi
• Satya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As transmitted here, it unexpectedly lists virtues; this may indicate an ironic turn, a contrasting statement, or a manuscript variation within the sequence of sin-fruits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya; this verse itself highlights gṛhastha virtues rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Veda study ‘according to rule’ and sustained truth-speaking are mentioned as practices, though framed within the bisastainya refrain.