Adhyaya 239

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవి! ఆపై హిరణ్యా నది పక్కన ఉన్న నాగరాదిత్యుని దర్శించవలెను. ఆ పూజ్య ఆదిత్యుడు సమస్త వ్యాధులను నశింపజేసేవాడని ప్రసిద్ధుడు।

Verse 2

पुरा सत्राजिता राज्ञा द्वारवत्यां गतेन तु । आराधितो भास्करोऽभूद्यादवेन महात्मना

పూర్వకాలంలో మహాత్ముడైన యాదవ రాజు సత్రాజిత్ ద్వారవతికి వెళ్లి భాస్కరుని (సూర్యదేవుని) ఆరాధించాడు; ఆ భక్తితో సూర్యుడు అత్యంత ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 3

महाव्रतमुपास्थाय निघ्नपुत्रेण धीमता । तस्य तुष्टस्तदा भानुः स्यमन्तकमणिं ददौ

నిఘ్నుని జ్ఞానవంతుడైన కుమారుడు సత్రాజిత్ మహావ్రతాన్ని ఆచరించాడు; అప్పుడు ప్రసన్నుడైన భాను (సూర్యదేవుడు) అతనికి స్యమంతక మణిని ప్రసాదించాడు।

Verse 4

स मणिः सवते नित्यं भारानष्टौ दिनेदिने सुवर्णस्य सुशुद्धस्य भक्त्या व्रततपोयुतः

ఆ మణి ప్రతిదినం నిరంతరం అత్యంత శుద్ధమైన స్వర్ణం ఎనిమిది భారాలు ప్రసవించేది; ఇది భక్తి, వ్రతం, తపస్సుతో యుక్తుడైనవానికి లభించిన ఫలం।

Verse 5

भूयोऽपि भानुना प्रोक्तो वरं ब्रूहि वरानने । स चाह देवदेवेशं भास्करं वारितस्करम्

మళ్లీ భాను పలికెను—“హే వరాననే, వరం కోరుము.” అప్పుడు సత్రాజితుడు దేవదేవేశుడైన భాస్కరుని, దొంగలను నివారించువానిని, ప్రార్థించెను.

Verse 6

यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदानं करोषि च । अत्रैव चाश्रमे पुण्ये नित्यं संनिहितो भव

హే దేవా, నాపై నీవు ప్రసన్నుడవై వరం ప్రసాదించుచున్నయెడల, ఈ పుణ్యాశ్రమములోనే నిత్యము సన్నిహితుడవై ఉండుము.

Verse 7

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सूर्यः सत्राजितं नृपम् । अभिनंद्य वरं तस्य तत्रैवादर्शनं गतः

“అట్లే జరుగును” అని చెప్పి సూర్యుడు రాజు సత్రాజితుని, అతని వరమును అభినందించి, అక్కడికక్కడే అదృశ్యమయ్యెను.

Verse 8

तेनापि निघ्नपुत्रेण देवदेवस्य भास्वतः । स्थापिता प्रतिमा शुभ्रा तत्रैव वरवर्णिनि

హే వరవర్ణినీ, నిఘ్నపుత్రుడైన సత్రాజితుడు అక్కడే దేవదేవుడైన భాస్వత సూర్యుని శుభ్రమైన మంగళప్రతిమను స్థాపించెను.

Verse 9

शंखदुंदुभिनिर्घोषैर्ब्रह्मघोषैश्चपुष्कलैः । ततस्तुनागरान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् । अब्रवीत्प्रणतो भूत्वा दत्त्वा वृत्तिमनुत्तमाम्

శంఖదుందుభుల నినాదములతోను, విస్తారమైన బ్రహ్మఘోషములతోను, అతడు సమస్త నగరవాసులను మరియు శ్రేష్ఠ ద్విజులను పిలిపించి; నమస్కరించి, ఉత్తమ జీవనవృత్తి ప్రసాదించి, పలికెను.

Verse 10

युष्मत्पादप्रसादेन सूर्यस्यानुग्रहेण वै । साधयित्वा तपश्चोग्रं स्थापिता प्रतिमा मया

మీ పాదప్రసాదంతోను, సూర్యదేవుని అనుగ్రహంతోను, ఘోర తపస్సు సిద్ధించి నేను ఈ ప్రతిమను స్థాపించితిని।

Verse 11

इंद्रलोकादिहानीता जित्वा शक्रं सुरारिणा । दशाननस्य पुत्रेण लंकायां स्थापिता पुरा

దేవశత్రువు శక్రుని (ఇంద్రుని) జయించి దీనిని ఇంద్రలోకమునుండి తీసికొని పోయెను; దశాననుడు (రావణుడు) కుమారుడు పూర్వం లంకలో దీనిని స్థాపించెను।

Verse 12

तं निहत्य तु रामेण लक्ष्मणानुगतेन वै । अयोध्यायां समानीता सौमित्रिजयलक्षिका

లక్ష్మణునితో కూడిన శ్రీరాముడు అతనిని సంహరించి దీనిని అయోధ్యకు తీసికొనివచ్చెను; ఇది సౌమిత్రి (లక్ష్మణ) విజయానికి ప్రత్యక్ష లక్షణమైంది।

Verse 13

मित्रावरुणपुत्राय वसिष्ठाय समर्पिता । तेनापि मम तुष्टेन द्वारकायां निवेदिता

ఇది మిత్ర-వరుణుల పుత్రుడైన వశిష్ఠునికి సమర్పింపబడెను; ఆయన కూడా నాపై ప్రసన్నుడై దీనిని ద్వారకలో నివేదించెను।

Verse 14

मयापि स्थापिता चात्र ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । किमत्र बहुनोक्तेन भवद्भिः सर्वथैव हि

ఈ క్షేత్రము అనుత్తమమని తెలిసికొని నేనూ దీనిని ఇక్కడే స్థాపించితిని. ఇక్కడ మరెంత చెప్పాలి? ఇది మీకు సర్వథా పరమమే.

Verse 15

परिपाल्या प्रयत्नेन यावच्चंद्रार्कतारकम् । तस्माद्युष्माकमादिष्टा प्रतिमेयं मया शुभा

చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు ఉన్నంతకాలం దీనిని యత్నపూర్వకంగా రక్షించాలి. అందుకే ఈ శుభప్రతిమను కాపాడి పోషించమని నేను మీకు ఆజ్ఞాపించాను.

Verse 16

नागराणां तु विप्राणां सोमेशपुरवासिनाम् । तस्मान्नाम मया दत्तं नागरादित्यमेव हि

సోమేశపురంలో నివసించే నాగర బ్రాహ్మణులతో సంబంధం ఉన్నందుననే నేను దీనికి ‘నాగరాదిత్య’ అనే నామాన్ని నిశ్చయంగా ప్రసాదించాను.

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । सर्वमेव करिष्यामो देवस्य परिपालनम् । यावन्मही च चंद्रार्कौ यावत्तिष्ठति सागरः । तावत्ते ह्यक्षया कीर्तिः स्थाने चास्मिन्भविष्यति

బ్రాహ్మణులు అన్నారు—దేవుని రక్షణ, పోషణ కోసం మేము అన్నిటినీ చేస్తాము. భూమి, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంతకాలం, సముద్రం నిలిచినంతకాలం, మీ కీర్తి అక్షయంగా ఉండి ఈ స్థలంలోనే నిలిచివుంటుంది.

Verse 18

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे नागरा द्विजपुंगवाः । राजापि तुष्टः प्रययौ तदा द्वारवतीं पुरीम्

అలా చెప్పి ఆ సమస్త నాగర ద్విజశ్రేష్ఠులు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు; రాజు కూడా సంతుష్టుడై అప్పుడు ద్వారవతీ నగరానికి బయలుదేరాడు.

Verse 19

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तस्मिन्दृष्टे तु यत्फलम् । गोशतस्य प्रयागेषु सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति नागरार्कस्य दर्शनात्

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—దేవీ, విను; దాని దర్శనఫలాన్ని నేను చెబుతాను. ప్రయాగాలలో విధిపూర్వకంగా వంద గోవులను దానం చేసిన ఫలమేదో, నాగరార్క దర్శనంతో అదే పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.

Verse 20

दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः कोन्योस्ति हरणक्षमः । प्रभासे पावने क्षेत्रे मुक्त्वा नागरभास्करम्

దారిద్ర్యము, దుఃఖము, శోకము, ఆర్తిని హరించగలవాడు మరెవరు? పవిత్ర ప్రభాసక్షేత్రంలో నాగరభాస్కరుని తప్ప మరొకడు లేడు।

Verse 21

बंधकुष्ठादिकं दुःखं ये भजंत्यल्पबुद्धयः । तत्र ते नैव जानंति वैद्यं नागरभास्करम्

అల్పబుద్ధులు బంధనము, కుష్ఠము మొదలైన దుఃఖాలను అనుభవించినా, ఆ స్థితిలోనే నిజ వైద్యుడు—నాగరభాస్కరుని—గుర్తించరు।

Verse 22

स्नात्वा हिरण्यातोयेन यस्तं पूजयते नरः । कल्पकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते

‘హిరణ్యతోయ’ంతో స్నానము చేసి ఆయనను పూజించే మనిషి, వేల కోటి కల్పముల వరకు సూర్యలోకంలో మహిమింపబడును।

Verse 23

शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा ख्याता सप्तमी भास्करप्रिया

శుక్లపక్ష సప్తమీనాడు రవి సంక్రాంతి చెందునప్పుడు, ఆ సప్తమీ ‘మహాజయా’ అని ప్రసిద్ధి—భాస్కరునికి ప్రియమైనది।

Verse 24

स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्यवचो यथा

స్నానము, దానము, జపము, హోమము, పితృదేవారాధన—ఇవన్నీ భాస్కరుని వచనమునుబట్టి కోటిగుణ ఫలప్రదమని చెప్పబడినవి।

Verse 25

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं सूर्यसंनिधौ । कोटिभोज्यं कृतं तेन इत्याह भगवान्हरिः

అక్కడ సూర్యసన్నిధిలో ఒక్క బ్రాహ్మణునికైనా భోజనం పెట్టినవాడు, కోటి మందికి భోజనం పెట్టిన ఫలాన్ని పొందినట్టే—ఇట్లు భగవాన్ హరి ప్రకటించెను।

Verse 26

एतन्मया ते कथितं पुरा नोक्तं वरानने । यः शृणोति नरो भक्त्या स गच्छेद्भास्करं पदम्

హే వరాననే! ఇది నేను నీకు చెప్పితిని; ఇది పూర్వం చెప్పబడలేదు. భక్తితో వినే నరుడు భాస్కరుని పదమును పొందును।

Verse 27

सूर्यस्य देवि नामानि रहस्यानि शृणुश्व मे । अलं नामसहस्रेण पठस्वैनं शुभं स्तवम्

హే దేవీ! సూర్యుని రహస్య నామములను నా నుండి వినుము. సహస్రనామములతో చాలును; బదులుగా ఈ శుభ స్తవమును పఠించుము।

Verse 28

विकर्त्तनो विवस्वांश्च मार्त्तंडो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः

వికర్తనుడు, వివస్వాన్, మార్తాండుడు, భాస్కరుడు, రవి—ఆయనే లోకప్రకాశకుడు, శ్రీమంతుడు, జగత్తు కన్ను, గ్రహేశ్వరుడు।

Verse 29

लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः

ఆయనే లోకసాక్షి, త్రిలోకేశుడు, కర్తా హర్తా, తమస్సును హరించువాడు; తపనుడు తాపనుడు, శుచి, సప్తాశ్వవాహనుడు।

Verse 30

गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशक इत्येष नागरार्कस्तवः स्मृतः

గభస్తిహస్తుడు మరియు బ్రహ్మ—సర్వ దేవతలచే నమస్కరింపబడినవాడు—ఈ స్తవము ‘ఏకవింశక’ అని స్మరింపబడుతుంది; ఇదే ‘నాగరార్క-స్తవ’గా ప్రసిద్ధి.

Verse 31

स्तवराज इति ख्यातः शरीरारोग्यवृद्धिदः

ఇది ‘స్తవరాజ’మని ఖ్యాతి పొందింది; శరీరారోగ్యాన్ని వృద్ధి చేసి రోగనివారణం చేస్తుంది.

Verse 32

य एतेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । नागरार्कं तु संस्तौति स लभेद्वांछितं फलम्

హే మహాదేవీ! ఎవడు ఈ స్తవంతో రెండు సంధ్యల్లో—సూర్యాస్తమయమునూ సూర్యోదయమునూ—నాగరార్కుని స్తుతిస్తాడో, వాడు వాంఛిత ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 239

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नागरार्कमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండములోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘నాగరార్కమాహాత్మ్యవర్ణన’ అనే రెండువందల ముప్పై తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.