Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

स्वयंभूः प्रथमे नाम द्वितीये पद्मभूः स्मृतः । तृतीये विश्वकर्त्तेति बालरूपी तुरीयके

Transliteration

svayaṃbhūḥ prathame nāma dvitīye padmabhūḥ smṛtaḥ | tṛtīye viśvakartteti bālarūpī turīyake

Translation

ప్రథమ కల్పంలో నా నామం ‘స్వయంభూ’; ద్వితీయంలో ‘పద్మభూ’గా స్మరించబడుతాను. తృతీయంలో ‘విశ్వకర్తృ’, చతుర్థంలో ‘బాలరూపి’గా ప్రసిద్ధుడను.

Word by Word

• स्वयम्भूः: Svayambhū (self-born)
• स्वयम्भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वयम् (अव्यय) + भू (धातु/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (self-born); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रथमे: in the first (cycle)
• प्रथमे: Adhikarana (Time/Stage/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन (क्रमे/अवस्थायाम्)

• नाम: as the name
• नाम: Kriya-vishesana (Naming/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (अत्र: ‘नाम’ इति अव्ययवत्—‘as the name’)

• द्वितीये: in the second
• द्वितीये: Adhikarana (Time/Stage/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• पद्मभूः: Padmabhū (lotus-born)
• पद्मभूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + भू (धातु/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (padma + bhū); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Karta (Predicate/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तृतीये: in the third
• तृतीये: Adhikarana (Time/Stage/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• विश्वकर्त्ता: maker of the universe
• विश्वकर्त्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (of the world + maker); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निरूपणार्थक अव्यय (quotative particle)

• बालरूपी: having the form of a child
• बालरूपी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाल (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (having child-form); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तुरीयके: in the fourth
• तुरीयके: Adhikarana (Time/Stage/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तुरीयक (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

Speaker

Soma (Candra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: Brahmā’s fourfold naming across successive kalpas shown as four vignettes around a central Prabhāsa liṅga, with time-wheels and lotus imagery.

Characters & Entities

• Kalpa
• Svayaṃbhū
• Padmabhū
• Viśvakartṛ
• Bālarūpī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Across cosmic cycles, the same sacred reality is approached through different names and aspects—supporting inclusive, time-spanning Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Prabhāsa-kṣetra, where the ‘Bālarūpī’ identity is emphasized in this chapter’s context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse provides a doctrinal list of names across kalpas.