Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 118

Devanagari script

नेत्राण्युत्पाद्य देवस्य कृत्वा च तिलकक्रियाम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि पाताले च विशेषतः

Transliteration

netrāṇyutpādya devasya kṛtvā ca tilakakriyām | pṛthivyāṃ yāni tīrthāni pātāle ca viśeṣataḥ

Translation

దేవుని నేత్రోన్మీలన సంస్కారాన్ని చేసి, తిలకక్రియను పూర్తిచేసిన తరువాత, భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలు, ప్రత్యేకంగా పాతాళంలోని తీర్థాలు కూడా ఆ సందర్భంలో అక్కడికి చేరాయి।

Word by Word

• नेत्राणि: eyes
• नेत्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; 'eyes'

• उत्पाद्य: having produced
• उत्पाद्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्+पद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; 'having produced/created'

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive 'of the god'

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; 'having done'

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तिलकक्रियाम्: the tilaka-rite
• तिलकक्रियाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिलक + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः 'tilaka-ritual'

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative 'on earth'

• यानि: which
• यानि: Anvaya (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; relative pronoun 'which'

• तीर्थानि: holy places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; 'holy places'

• पाताले: in Pātāla
• पाताले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative 'in the netherworld'

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra as sarva-tīrtha at consecration moment

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The dramatic netronmīlana: the deity’s eyes are ritually revealed/painted; tilaka is applied. Around, subtle personifications of tīrthas rise—river goddesses, subterranean nāga-linked waters—converging toward the sanctum.

Characters & Entities

• Deity (Deva)
• Tīrthas
• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When the deity is properly consecrated, the whole sacred cosmos responds—tīrthas converge where dharma is enacted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, depicted as a locus where tīrthas from multiple realms become accessible.

What ritualistic prescription is mentioned?

Netra-utpādana (eye-opening) of the deity and the tilaka/anointing ceremony as part of consecration.