Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्वयंभूतां धरामध्यादानीतां विष्णुना पुरा । यादवानां तु मुक्त्यर्थं सर्वपापोपशान्तये

Transliteration

svayaṃbhūtāṃ dharāmadhyādānītāṃ viṣṇunā purā | yādavānāṃ tu muktyarthaṃ sarvapāpopaśāntaye

Translation

ఆమె స్వయంభూ; పూర్వకాలంలో విష్ణువు ఆమెను భూమి మధ్యభాగం నుండి తీసికొని వచ్చి, యాదవుల మోక్షార్థం మరియు సమస్త పాపశాంతికై స్థాపించాడు।

Word by Word

• स्वयम्भूताम्: self-manifested (one)
• स्वयम्भूताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वयम्भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• धरामध्यात्: from the middle of the earth
• धरामध्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धरायाः मध्यः)

• आनीताम्: brought
• आनीताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-नी (धातु) → आनीत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• विष्णुना: by Viṣṇu
• विष्णुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पुरा: formerly, in ancient times
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• यादवानाम्: of the Yādavas
• यादवानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यादव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• तु: indeed, but
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)

• मुक्त्यर्थम्: for the sake of liberation
• मुक्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुष (मुक्त्यै अर्थः) प्रयोजनवाचक

• सर्वपापोपशान्तये: for the cessation of all sins
• सर्वपापोपशान्तये: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + उपशान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वपापानाम् उपशान्तिः)

Speaker

Īśvara (Śiva) (continued from Adhyāya 229 opening)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svayaṃbhū Gaṅgā-tīrtha at Prabhāsa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu draws forth a luminous, self-manifest Gaṅgā from the earth’s center; the river rises like a silver ribbon, while Yādavas and sages witness, and the land becomes sanctified.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Yādavas
• Gaṅgā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely water—it is a divine descent meant for mokṣa and the removal of sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgā (Jāhnavī) as a sacred presence within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is stated here; it provides the origin-and-purpose (māhātmya) for approaching the tīrtha.